ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଚିନ୍ତାମଣିମିମଂ ଚାସ୍ଯ ହରାମୀତି ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ସଃ । ପ୍ରଯାଣଂ ନୋଦଯାମାସ ସ ରାଜାଶ୍ରମବାହ୍ଯତଃ । ଆଶ୍ରମସ୍ଯ ବହିର୍ଗତ୍ଵା ନାତିଦୂରେ ସଵାହନଃ ।। ୧୧.

'ଏହି ଚିନ୍ତାମଣିକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ନେଇବି' ବୋଲି ଭାବି, ସେ ରାଜା ଆଶ୍ରମର ବାହାରୁ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଅଳ୍ପ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତତୋ ଵିରୋଚନାଖ୍ଯଂ ଵୈ ପ୍ରେଷଯାମାସ ମନ୍ତ୍ରିଣମ୍ । ଋଷେର୍ଗୌରମୁଖସ୍ଯାପି ମଣେର୍ଯାଚନକର୍ମଣି ।। ୧୧.

ତାପରେ ସେ ରାଜା ତାଙ୍କର 'ବିରୋଚନ' ନାମକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଋଷି ଗୌରମୁଖଙ୍କଠାରୁ ମଣି ଚାହିଁବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।

ଋଷିଂ ତଂ ଚ ସମାଗତ୍ଯ ମଣିଂ ଯାଚିତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ରତ୍ନାନାଂ ଭାଜନଂ ରାଜା ମଣିଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ ।। ୧୧.

ମନ୍ତ୍ରୀ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମଣି ଚାହିଁବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ—'ହେ ରାଜା, ରତ୍ନର ପାତ୍ର, ଏହି ମଣି ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ।

ଅମାତ୍ଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗୌରମୁଖୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ରାଜା ଚୈଵ ଦଦାତି ଚ । ତ୍ଵଂ ଚ ରାଜା ପୁନର୍ଭୂତ୍ଵା ଯାଚସେ ଦୀନଵତ୍ କଥମ୍ ।। ୧୧.

ମନ୍ତ୍ରୀ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗୌରମୁଖ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—'ବ୍ରାହ୍ମଣ ନେଇଥାଏ, ରାଜା ଦେଇଥାଏ, ତୁମେ ଆଉଥରେ ରାଜା ହୋଇ ଏଭଳି ଦୟାଳୁ ଭାବରେ କିପରି ମଣି ମାଗୁଛ?'

ଏଵଂ ବ୍ରୂହି ଦୁରାଚାରଂ ରାଜାନଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଦ୍ରୁତଂ ଦୁରାଚାର ମା ତ୍ଵାଂ ଲୋକୋଽତ୍ଯଗାଦିତି ।। ୧୧.

ତୁମେ ନିଜେ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହ—'ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଅ, ଦୁଷ୍ଟ, ନହେଲେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗିଦେବେ'।

(ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଃ ପ୍ରାଗାତ୍ କୁଶେଧ୍ମାହରଣାଯ ଵୈ । ଚିନ୍ତଯନ୍ ମନସା ତଂ ଚ ମଣିଂ ଶତ୍ରୁଵିନାଶନମ୍ ) ।। ୧୧.

ଏଭଳି କହି ମୁନି ପୂର୍ବଦିଗକୁ କୁଶ ଓ ଜଳାନ୍ତ କାଠ କଲେବା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ମନରେ ସେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ମଣି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଦୂତୋ ଜଗାମ ଚ ନୃପାନ୍ତିକମ୍ । କଥଯାମାସ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଚ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ଦୂତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାହା କହିଥିଲେ ସେ ସବୁ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ତତଃ କ୍ରୋଧପରୀତାତ୍ମା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଭାଷିତମ୍ । ଦୁର୍ଜଯଃ ପ୍ରାହ ନୀଲାଖ୍ଯଂ ସାମନ୍ତଂ ଗଚ୍ଛ ମାଚିରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମଣିଂ ଗୃହ୍ଯ ତୂର୍ଣମେହି ଯଦୃଚ୍ଛଯା ।। ୧୧.

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ 'ନୀଳ' ନାମକ ସାମନ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁରନ୍ତ ଯା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମଣି ନେଇ ଯେପରି ହେଉ ଫେରିଆ'।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ନୀଲୋ ବହୁସେନାପରିଚ୍ଛଦଃ । ଜଗାମ ସ ଚ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵନ୍ଯମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ନୀଳ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତତ୍ରାଗ୍ନିହୋତ୍ରଶାଲାଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମଣିମାହିତମ୍ । ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସ୍ଯନ୍ଦନାନ୍ନୀଲଃ ସୋଽଵରୋହତ ଭୂତଲେ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଶାଳାରେ ମଣିଟିକୁ ରଖାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ନୀଳ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଅବତରି ଭୂମିରେ ଅସିଗଲେ।

ଅଵତୀର୍ଣେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ନୀଲେ ପରମଦାରୁଣେ । କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମଣେସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଜଗ୍ମୁଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ ।। ୧୧.

ସେ ଦୟାହୀନ ନୀଳ ଭୂମିରେ ଅବତରିବା ସହିତ, ମଣିରୁ କ୍ରୂର ମନୋଭାବ ଥିବା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବାହାରିଲେ।

ସରଥାଃ ସଧ୍ଵଜାଃ ସାଶ୍ଵାଃ ସବାଣାଃ ସାସିଚର୍ମିଣଃ । ସଧନୁଷ୍କାଃ ସତୂଣୀରା ଯୋଧାଃ ପରମଦୁର୍ଜଯାଃ । ନିଶ୍ଚେରୁସ୍ତଂ ମଣିଂ ଭିତ୍ଵା ଅସଂଖ୍ଯେଯା ମହାବଲାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନେ ରଥ, ପତାକା, ଘୋଡ଼ା, ବାଣ, ତଳୱାର, ଢାଲ, ଧନୁଷ, ତୁଣୀର ସହିତ, ଅସଂଖ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ମଣିକୁ ଭାଙ୍ଗି ବାହାରିଲେ।

ତତ୍ର ସଜ୍ଜା ମହାଶୂରା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସଂଖ୍ଯଯା । ନାମଭିସ୍ତାନ୍ ମହାଭାଗେ କଥଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ତାନ୍ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ, ଅର୍ଥାତ୍ ପନ୍ଦର ଜଣ ମହାଶୂର ଯୋଦ୍ଧା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ସୁପ୍ରଭୋ ଦୀପ୍ତତେଜାଶ୍ଚ ସୁରଶ୍ମିଃ ଶୁଭଦର୍ଶନଃ । ସୁକାନ୍ତିଃ ସୁନ୍ଦରଃ ସୁନ୍ଦଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୁମନାଃ ଶୁଭଃ ।। ୧୧.

ସୁପ୍ରଭ, ଦୀପ୍ତତେଜା, ସୁରଶ୍ମି, ଶୁଭଦର୍ଶନ, ସୁକାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ସୁନ୍ଦ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁମନ, ଶୁଭ,

ସୁଶୀଲଃ ସୁଖଦଃ ଶମ୍ଭୁଃ ସୁଦାନ୍ତଃ ସୋମ ଏଵ ଚ । ଏତେ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ନାଯକା ମଣିତୋତ୍ଥିତାଃ ।। ୧୧.

ସୁଶୀଳ, ସୁଖଦ, ଶମ୍ଭୁ, ସୁଦାନ୍ତ, ଓ ସୋମ—ଏହି ପନ୍ଦର ନାୟକ ମଣିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।

ତତୋ ଵିରୋଚନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହୁସୈନ୍ଯପରିଷ୍କୃତମ୍ । ଯୋଧଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରା ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣଯଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନାରେ ଘିରିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଉତ୍ସାହିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଧନୂଂଷି ତେଷାଂ କନକପ୍ରଭାଣି ଶରାନ୍ ସୁଜାମ୍ବୂନଦପୁଙ୍ଖନଦ୍ଧାନ୍ । ପତନ୍ତି ଖଙ୍ଗାନି ଵିଭୀଷଣାନି ଭୁଶୁଣ୍ଡିଶୂଲାଃ ପରମପ୍ରଧାନାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ଶୁଣା ହେଉଥିଲା ସୁନାର ଆଭାରେ; ତାଙ୍କର ବାଣ ଉତ୍ତମ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ଫଳା ଲାଗିଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଦା ଓ ଶୂଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଥିଲା।

ରଥୋ ରଥଂ ସଂପରିଵାର୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଗଜୋ ଗଜସ୍ଯାପି ହଯୋ ହରସ୍ଯ । ପଦାତିରତ୍ଯୁଗ୍ରପରାକ୍ରମଶ୍ଚ ପଦାତିମେଵ ପ୍ରସସାର ଚାଗ୍ର୍ଯମ୍ ।। ୧୧.

ଏଠାରେ ଏକ ରଥ ଅନ୍ୟ ରଥକୁ ଘେରି ଦାଉଡ଼ି ଥିଲା; ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ସହ ମୁକାବିଲା କରୁଥିଲା। ଏକ ଦଳିଆ ସେନା ଅତି ଶୂର ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଦଳିଆ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵନ୍ଯନେକାନି ତଥୈଵ ଯୁଦ୍ଧେ ଦ୍ରଵନ୍ତି ଶୂରାଃ ପରିଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତଃ । ଵିଭୀଷଣଂ ନିର୍ଗତଚାପମାର୍ଗଂ ବଭୂଵ ବାହୁପ୍ରଭଵଂ ସୁଘୋରମ୍ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା; ଶୂରବୀରମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା, ତୀର ଉଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ବାହୁବଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ତଥା ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁମୁଲେଽଥ ଯୁଦ୍ଧେ ହତଃ ସ ରାଜ୍ଞଃ ସଚିଵୋ ଵିସଂଜ୍ଞଃ । ସହାନୁଗଃ ସର୍ଵବଲୈରୁପେତୋ ଜଗାମ ଵୈଵସ୍ଵତମନ୍ଦିରାଯ ।। ୧୧.

ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ହତ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ହତେ ଦୁର୍ଜଯରାଜମନ୍ତ୍ରିଣି ଉପାଯଯୌ ସ୍ଵେନ ବଲେନ ରାଜା । ସ ଦୁର୍ଜଯଃ ସାଶ୍ଵରଥୋଽତିତୀଵ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାଂସ୍ତୈର୍ମଣିଜୈର୍ଯୁଯୋଧ ।। ୧୧.

ଏହି ଅଜୟ୍ୟ ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ରାଜା ନିଜ ସେନା ସହ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସେ ଦୁର୍ଜୟ ଅତି ତୀବ୍ର ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମଣିରତ୍ନ ଭୂଷିତ ବିରୋଧୀମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ମହତ୍କଦନମାବଭୌ । ତତୋ ହେତୁପ୍ରହେତୃଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାମାତରଂ ରଣେ ।। ୧୧.

ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନାରେ ବଡ଼ ହାନି ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଜାମାତା ବିଷୟରେ କାରଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ।

ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ମହାବାହୁଂ ତତସ୍ତ୍ଵାଯଯତୁଶ୍ଚମୂଃ । ତସ୍ମିନ୍ ବଲେ ତୁ ଦୈତ୍ଯା ଯେ ତାନ୍ ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ଧରେରିତାନ୍ ।। ୧୧.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମାତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେନା ଆଗେ ବଢ଼ିଲା। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେୟ୍ତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।

ପ୍ରଘସୋ ଵିଘସଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଘସୋଽଶନିସପ୍ରଭଃ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଃ ସୁଘୋଷଶ୍ଚ ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷୋ ଭଯଂକରଃ ।। ୧୧.

ପ୍ରଘସ, ବିଘସ, ସଂଘସ, ଅଶନିପ୍ରଭା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା, ସୁଘୋଷ, ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷ, ଭୟଙ୍କର—

ଅଗ୍ନିଦନ୍ତୋଽଗ୍ନିତେଜାଶ୍ଚ ବାହୁଶକ୍ରଃ ପ୍ରତର୍ଦନଃ । ଵିରାଧୋ ଭୀମକର୍ମା ଚ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୧.

ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଅଗ୍ନିତେଜା, ବାହୁଶକ୍ର, ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ, ବିରାଧ, ଭୀମକର୍ମା ଏବଂ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି—

ଏତେ ପଞ୍ଚଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅସୁରାଃ ପରମାଯୁଧାଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀପରୀଵାର ଏକୈକୋଽତ୍ର ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୧୧.

ଏହି ପନ୍ଦରଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେୟ୍ତ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଅଲଗା ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ।

ମହାମାଯାସ୍ତୁ ସମରେ ଦୁର୍ଜ୍ଜଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଯୁଯୁଧୁର୍ମଣିଜୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାସୈନ୍ଯପରିଚ୍ଛଦାଃ ।। ୧୧.

ଦୁର୍ଜୟଙ୍କ ବଡ଼ ମାୟାବୀମାନେ ମଣିରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

(ସୁପ୍ରଭଃ ପ୍ରଘସଂ ତ୍ଵାଜୌ ତାଡଯାମାସ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଶରୈରାଶୀଵିଷାକାରୈଃ ପ୍ରତପ୍ତୈଃ ପତଗୈରିଵ ୧୧.

ସୁପ୍ରଭା ପ୍ରଘସଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଥିଲା।

ତପ୍ତତେଜାସ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଘସଂ ସଂପ୍ରଵିଧ୍ଯତ । ସଂଘସଂ ଦଶଭିର୍ବାଣୈଃ ସୁରଶ୍ମିଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ ।। ୧୧.

ତିନୋଟି ତାପ୍ତ ତୀରରେ ସେ ବିଘସଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଦଶଟି ତୀରରେ ସୁରଶ୍ମି ସଂଘସଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।