ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତତ୍ରୈକସ୍ଥଂ ଜଗତ୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ ପ୍ରଵିଭକ୍ତମନେକଧା । ଦଦର୍ଶ ସ ମୁନିର୍ଦେଵି ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ସେ ସାଧୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ବହୁଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା।

ଜଗାମ ଶିରସା ଦେଵଂ କୃତାଞ୍ଜଲିରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଯଦି ମେ ଵରଦୋ ଦେଵୋ ଭୂଯାଦ୍ ଭକ୍ତସ୍ଯ କେଶଵ ।। ୧୧.

ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି, ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ହେ କେଶବ, ସେ ବର ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ପାଇଁ ହେଉ।'

ଇଦାନୀମେଷ ନୃପତିର୍ଯଥା ସବଲଵାହନଃ । ମମାଶ୍ରମେ କୃତାହାରଃ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଯାତା ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍ ।। ୧୧.

ଏବେ ଏହି ରାଜା, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଭୋଜନ କରି, ଆସନ୍ତାକାଲି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାଉ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵେଶୋ ଵରଦଃ ସଂବଭୂଵ ହ । ଚିତ୍ତସିଦ୍ଧିଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମଣିଂ ଚ ସୁମହାପ୍ରଭମ୍ ।। ୧୧.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଦୟାକରି ଦାନଦେୟା ହେଲେ; ସେ ଗୌରମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ ମନର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ ଓ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ଦେଲେ।

ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵଃ ସ ଚ ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ । ଜଗାମ ଚାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାନା ଋଷିନିଷେଵିତମ୍ ।। ୧୧.

ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଗୌରମୁଖ ମୁନି ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତଯମାସ ଵୈ ମୁନିଃ । ହିମଵଚ୍ଛିଖରାକାରଂ ମହାଭ୍ରମିଵ ଚୋନ୍ନତମ୍ । ଶଶାଙ୍କରଶ୍ମିସଙ୍କାଶଂ ଗୃହଂ ଵୈ ଶତଭୂମିକମ୍ ।। ୧୧.

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁନିମାନେ ଭାବିଲେ—ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଏକ ଘର, ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ ଶତମହଳା ଘର।

ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଲକ୍ଷକୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଗୃହାଣି ନିର୍ମମେ ଵିପ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲବ୍ଧଵରସ୍ତଦା ।। ୧୧.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦାନ ପାଇବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଘର ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପ୍ରାକାରାଣି ତତୋପାନ୍ତେ ତଲ୍ଲଗ୍ନୋଦ୍ଯାନକାନି ଚ । କୋକିଲାକୁଲଘୁଷ୍ଟାନି ନାନାଦ୍ଵିଜଵରାଣି ଚ । ଚମ୍ପକାଶୋକପୁନ୍ନାଗନାଗକେଶରଵନ୍ତି ଚ ।। ୧୧.

ଘରଗୁଡିକୁ ଘେରି ଦେଇ ସେ ପ୍ରାକାର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କଲେ; ଯେଉଁଠି କୋଇଲି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗାଉଥିଲେ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗ ଓ କେଶର ଗଛ ଲଗାଇଲେ।

ନାନାଜାତ୍ଯସ୍ତଥା ଵୃକ୍ଷା ଗୃହୋଦ୍ଯାନେଷୁ ସର୍ଵଶଃ । ହସ୍ତିନାଂ ହସ୍ତିଶାଲାଶ୍ଚ ତୁରଗାଣାଂ ଚ ମନ୍ଦୁରାଃ ।। ୧୧.

ଘର ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା; ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହାତୀଶାଳା ଓ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦୁରା ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

ଚକାର ସଂଚଯାନ୍ ଵିପ୍ରୋ ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସର୍ଵଶଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ତଥା ଲେହ୍ଯଂ ଚୋଷ୍ଯଂ ବହୁଵିଧଂ ତଥା । ଚକାରାନ୍ନାଦ୍ଯନିଚଯଂ ହେମପାତ୍ର୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ।। ୧୧.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଭୋଜନ ଏକଠା କଲେ—ଖାଇବା, ଚାଟିବା, ଚୁଷିବା ଓ ଉପଭୋଗ କରିବା ଜିନିଷ; ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ସ ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ରାଜାନଂ ଭୂରିତେଜସମ୍ । ଉଵାଚ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ପ୍ରଵିଶନ୍ତୁ ଗୃହାନିତି ।। ୧୧.

ଏପରି କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୂରି ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମର ସମସ୍ତ ସେନା ଏହି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।’

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜା ତଦ୍ଗୃହଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶାନ୍ତରେଷ୍ଵନ୍ଯେ ଭୃତ୍ଯା ଵିଵିଶୁରାଶୁ ଵୈ ।। ୧୧.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ପର୍ବତ ପରି ବଡ଼ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଘରର ଭିତରକୁ ଗଲେ।

ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେଷୁ ତଦା ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତଂ ମଣିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରାଜାନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୧୧.

ସେମାନେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦିବ୍ୟ ମଣି ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମଜ୍ଜନାଭ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ପଥି ଶ୍ରମକୃତେ ତଥା । ଵିଲାସିନୀସ୍ତଥା ଦାସାନ୍ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯାମି ତେ ନୃପ ।। ୧୧.

ତୁମର ସ୍ନାନ, ଭୋଜନ ଓ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜନନୀମାନେ ଓ ଦାସମାନେ ପଠାଇବି।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ମଣିଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଶୁଭମ୍ । ଏକାନ୍ତେ ସ୍ଥାପଯାମାସ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରପଶ୍ଚତଃ ।। ୧୧.

ଏପରି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଭ ଵୈଷ୍ଣବ ମଣିଟିକୁ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥାପିତମାତ୍ରେ ତୁ ମଣୌ ଶୁଦ୍ଧସମପ୍ରଭେ । ନିଶ୍ଚେରୁର୍ଯୋଷିତସ୍ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯରୂପାଃ ସହସ୍ତ୍ରଶଃ ।। ୧୧.

ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ରଖିବା ସହିତ, ଏଠାରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ରୂପର ନାରୀମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ସୁକୁମାରାଙ୍ଗରାଗାଦ୍ଯାଃ ସୁକୁମାରଵରାଙଗନାଃ । ସୁକପୋଲାଃ ସୁଚାର୍ଵ୍ଯଙ୍ଗ୍ଯଃ ସୁକେଶାନ୍ତାଃ ସୁଲୋଚନାଃ । କାଶ୍ଚିତ୍ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରୀଶ୍ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂପ୍ରତସ୍ଥିରେ ।। ୧୧.

ସେମାନେ ଅତି ସୁକୁମାର, ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ, ଶୁଭ କପୋଳ, ମନୋହର ଶରୀର, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ; କିଛି ଜଣେ ସୁନା ଭାଣ୍ଡ ନେଇ ଯାଇଲେ।

ଏଵଂ ଯୋଷିଦ୍ଗଣାସ୍ତତ୍ର ନରାଃ କର୍ମକରାସ୍ତଥା । ନିର୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତସ୍ଯ ନୃପତେଃ ସର୍ଵେ ଭୃତ୍ଯା ନୃପସ୍ଯ ହ । କେଵଲଂ ଭୋଜନଂ ପୂର୍ଵଂ ପରିଧାନଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୧୧.

ଏପରି, ନାରୀମାନେ ଓ ପୁରୁଷ କର୍ମଚାରୀମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭୃତ୍ୟମାନେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ବାହାରିଗଲେ।

ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵଭୃତ୍ଯାନାଂ ରାଜମାର୍ଗେଣ ମଜ୍ଜନମ୍ । ଦଦୁସ୍ତେ ଚ ନରାଶ୍ଵାନାଂ ହସ୍ତିନାଂ ଚ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ ।। ୧୧.

ସେ ନାରୀମାନେ ରାଜପଥରେ ସମସ୍ତ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ପୁରୁଷ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।

ନାନାଵିଧାନି ତୂର୍ଯାଣି ତତ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ । ମଜ୍ଜନେ ନୃପତେସ୍ତତ୍ର ନନୃତୁଶ୍ଚାନ୍ଯଯୋଷିତଃ । ଅପରାଶ୍ଚ ଜଗୁସ୍ତତ୍ର ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ପ୍ରମଜ୍ଜତଃ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୂର୍ୟ ବାଜାଯାଇଲା; ରାଜା ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ।

ଏଵଂ ଦିଵ୍ଯୋପଚାରେଣ ସ୍ନାତ୍ଵା ରାଜା ମହାମନାଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଚେତନଃ । କିମିଦଂ ମୁନିସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତପସୋ ଵାଽଥ ଵା ମଣେଃ ।। ୧୧.

ଏପରି ଦିବ୍ୟ ସେବାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମହାମନା ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଭାବିଲେ—‘ଏହା କି ମୁନିଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟାର ଫଳ, କିମ୍ବା ମଣିର ଶକ୍ତି?’

ଏଵଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଭେ ଵସ୍ତ୍ରେ ପରିଧାଯୋତ୍ତମେ ତଥା । ଵିଵିଧାନ୍ନଂ ତୁ ଵିଧିନା ବୁଭୁଜେ ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଭଲ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରଜା ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।

/50 ଯଥା ଚ ନୃପତେଃ ପୂଜା କୃତା ତେନ ମହର୍ଷିଣା । ତଦ୍ଵଦ୍ ଭୃତ୍ଯଜନସ୍ଯାପି ଚକାର ମୁନିସତ୍ତମଃ ।। ୧୧.

ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଜାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ସେହିପରି ମହାର୍ଷି ରଜାଙ୍କ ଦାସମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ଯାଵତ୍ ସ ରାଜା ବୁଭୁଜେ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ । ତାଵଦସ୍ତଗିରିଂ ଭାନୁର୍ଜଗାମାରୁଣସପ୍ରଭଃ ।। ୧୧.

ରଜା ତାଙ୍କ ଦାସ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ରକ୍ତିମ ଆଲୋକରେ ତାପି ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଶିଳା ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲା।

ତତସ୍ତୁ ରାତ୍ରିଃ ସମପଦ୍ଯତାଽଧୁନା ଶରଚ୍ଛଶାଙ୍କୋଜ୍ଜ୍ଵଲଋକ୍ଷମଣ୍ଡିତା । କରୋତି ରାଗଂ ସ ଚ ରୋହିଣୀଧଵଃ ସୁସଙ୍ଗତଂ ସୌମ୍ଯଗୁଣେଷୁ ତାପି ଚ ।। ୧୧.

ତାପରେ ରାତି ଆସିଗଲା, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଚନ୍ଦ୍ର, ରୋହିଣୀଙ୍କ ସାଥୀ, ନିର୍ମଳ ଆଲୋକ ଭାଲ ଗୁଣ ସହିତ ଭିନ୍ନାଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରସାର କଲେ।

ଭୃଗୂଦ୍ଵହଃ କୃଷ୍ଣତରାଂଶୁଭାନୁନା ସହୋଦ୍ଯତୋ ଦୈତ୍ଯଗୁରୁଃ ସୁରାଧିପଃ । ଅଥାନ୍ତରାତ୍ପକ୍ଷଗତୋ ନ ରାଜତେ ସ୍ଵଭାଵଯୋଗେନ ମତିସ୍ତୁ ଦେହିନାମ୍ ।। ୧୧.

ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷି, ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଦାନବ ଗୁରୁ, କଳା ଆଲୋକର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଉଦୟ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷ ରାତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଚମକ ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ସ୍ଵଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମନ ଚଳିଥାଏ।

ସୁରକ୍ତତାଂ ଭୂମିସୁତଶ୍ଚ ମୁଞ୍ଚତେ ରାହୁଃ ସିତୀ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋଂଶୁଭିଃ ସିତୈଃ । ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଭାଵୋ ଜଗତଃ ସୁରାସୁରୈ- ରନୁସ୍ଵଭାଵୋ ବଲଵାନ୍ ସୁକୃନ୍ନୃପଃ ।। ୧୧.

ଭୂମିପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଗଭୀର ରକ୍ତିମତା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୁଭ୍ର କିରଣରେ ଶିତଳ ହେଇ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଜଗତର ସ୍ଵଭାବକୁ ଅନୁସରନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ରଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ସିତେଶ୍ଵରାଖ୍ଯାପିତରଶ୍ମିମଣ୍ଡଲେ ସୂର୍ଯତ୍ଵସିଦ୍ଧାନ୍ତକଷେଵ ନିର୍ମଲେ । କରୋତି କେତୁର୍ନ ପରେ ମହତ୍ତମ- ସ୍ତଦା କୁଶୀଲେଷୁ ଗତିଶ୍ଚ ନିର୍ମଲା ।। ୧୧.

‘ଶୁଭ୍ର ଦେବ’ ନାମକ ରଶ୍ମିମଣ୍ଡଳରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ଚକ୍କର ପରି ନିର୍ମଳ; ଏଥିରେ କେତୁ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର କରେନାହିଁ, ସେ ସମୟରେ ଚତୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଚଳାଚଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

ବୁଧୋଚ୍ଚବୁଦ୍ଧିର୍ଜଗତୋ ଵିଭାଵଯନ୍ ରରାଜ ରାଜ୍ଞୋ ତନଯଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ଭୃତେଚ୍ଛକଃ କକ୍ଷଵିଵାହିତଶ୍ଚିରଂ ଭଵେଦିଯଂ ସାଧୁଷୁ ସମ୍ମିତିର୍ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୧୧.

ବୁଧର ଉଦୟରେ ବୁଦ୍ଧି ଉନ୍ନତ ହୋଇ, ରଜାଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ କର୍ମରେ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ; ଦାସମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିକଟତାରେ ରହିଥିବା ଇଚ୍ଛା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭଲ ଲୋକମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମତି ପାଇଥାଏ।