ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଆପୋ ଵୈ ନରସୂନଵଃ । ଅଯନଂ ତସ୍ଯ ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨.

ଜଳକୁ 'ନାରା' ବୋଲାଯାଏ; ଜଳ ନରଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ସେମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଥିଲା, ଏହିକାରଣେ ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ସୃଷ୍ଟିଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥା ପୁରା । ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତସ୍ତମୋମଯଃ ।। ୨.

ସେ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ତାଙ୍କ ମନରେ ଅଜାଣି ଭାବେ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ମୟ ଆକୃତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ତମୋ ମୋହୋ ମହାମୋହସ୍ତାମିସ୍ତ୍ରୋ ହ୍ଯନ୍ଧସଂଜ୍ଞିତଃ । ଅଵିଦ୍ଯା ପଞ୍ଚପର୍ଵୈଷା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମହାତ୍ମନଃ ।। ୨.

ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ବଡ଼ ମୋହ, ତାମିସ୍ରା ଓ ଯାହାକୁ ଅନ୍ଧ ବୋଲାଯାଏ—ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଅଜ୍ଞାନ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଖାଦେଲା।

ପଞ୍ଚଧାଽଵସ୍ଥିତଃ ସର୍ଗୋ ଧ୍ଯାଯତୋଽପ୍ରତିବୋଧଵାନ୍ । ବହିରନ୍ତୋଽପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ସଂଵୃତାତ୍ମା ନଗାତ୍ମକଃ । ସ ମୁଖ୍ଯସର୍ଗୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସର୍ଗଵିଦ୍ଭିର୍ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ ।। ୨.

ପଞ୍ଚଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲା, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲା; ଏହା ବାହାରୁ କିମ୍ବା ଭିତରୁ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଗୁପ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ପୁନରନ୍ଯଦଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ଵୈ ଯସ୍ମାତ୍ ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ଵୈ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨.

ପୁନି ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ଏକ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଏହାର ଧାରା ପାର୍ଶ୍ୱଦିଗକୁ ବହୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପଶ୍ଵାଦଯସ୍ତେ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ପଥଗ୍ରାହିଣସ୍ତୁ ତେ। ତମପ୍ଯସାଧକଂ ମତ୍ଵା ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୨.

ଏଠାରେ ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ସଠିକ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି 'ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସଫଳ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତ୍ରିଧା ଯସ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ଧର୍ମଵର୍ତ୍ତନଃ । ତତୋର୍ଧ୍ଵଚାରିଣୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଵଗର୍ଭସମୁଦ୍ଭଵାଃ ।। ୨.

ଯେଉଁ 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତସ୍' ସୃଷ୍ଟି ତିନିପ୍ରକାର ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଉପରକୁ ଚାଲନ୍ତି।

ତଦା ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନ୍ଯସର୍ଗଂ ତୁ ତଦା ଦଧ୍ଯୌ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଅସାଧକାଂସ୍ତୁ ତାନ୍ ମତ୍ଵା ମୁଖ୍ଯସର୍ଗାଦିସଂଭଵାନ୍ ।। ୨.

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଉ ଏକ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ; ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସଫଳ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

ତତଃ ସ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ସ ପ୍ରଭୁଃ । ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସି ଚୋତ୍ପନ୍ନା ମନୁଷ୍ଯାଃ ସାଧକା ମତାଃ ।। ୨.

ତାପରେ ସେ ପ୍ରଭୁ 'ଅର୍ବାକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏହି 'ଅର୍ବାକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ରେ ମାନବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସଫଳ ବୋଲି ମନ୍ୟ।

ତେ ଚ ପ୍ରକାଶବହୁଲାସ୍ତମୋଦ୍ରିକ୍ତା ରଜୋଧିକାଃ । ତସ୍ମାତ୍ ତୁ ଦୁଖଃ ବହୁଲା ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ କାରିଣଃ ।। ୨.

ଏମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରକାଶମୟ, କିନ୍ତୁ ତାମସିକତାରେ ଆବୃତ ଓ ରଜୋଗୁଣ ଅଧିକ। ଏହିଠୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ବେଶି ଓ ପୁନିପୁନି କାର୍ଯ୍ୟରତ ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତେ କଥିତାଃ ସର୍ଗାଃ ଷଡେତେ ସୁଭଗେ ତଵ । ପ୍ରଥମୋ ମହତଃ ସର୍ଗସ୍ତନ୍ମାତ୍ରାଣି ଦ୍ଵିତୀଯକଃ ।। ୨.

ଏହିପରି ହେଉଛି, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମକୁ ଛଅ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣ କରାଯାଇଛି; ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର।

ଵୈକାରିକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସର୍ଗଶ୍ଚୈନ୍ଦ୍ରିଯକଃ ସ୍ମୃତଃ । ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗଃ ସଂଭୂତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ ।। ୨.

ତୃତୀୟଟି ହେଉଛି ବୈକାରିକ ସୃଷ୍ଟି, ଚତୁର୍ଥଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି, ଏହା ପ୍ରକୃତିଜ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ମୁଖ୍ଯସର୍ଗଶ୍ଚତୁର୍ଥସ୍ତୁ ମୁଖ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତଶ୍ଚ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୈର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨.

ଚତୁର୍ଥଟି ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁଖ୍ୟ ବୋଲି ମନ୍ୟ; ଏବଂ ଯାହାକୁ 'ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍' କୁହାଯାଏ, ସେଠି ତିର୍ୟକ୍ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନାମ ହୋଇଛି।

ତଥୋର୍ଧ୍ଵସ୍ତ୍ରୋତସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସପ୍ତମଃ ସ ତୁ ମାନଵଃ । ଅଷ୍ଟମୋଽନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତାମସଶ୍ଚ ସଃ ।। ୨.

ଏଭଳି, 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତସ୍' ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ମାନବ ସୃଷ୍ଟି; ଅଷ୍ଟମଟି ହେଉଛି ଅନୁଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମସ ଦୁହିଁର ମିଶ୍ରଣ।

ପଞ୍ଚୈତେ ଵୈକୃତାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାକୃତାସ୍ତୁ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ପ୍ରାକୃତୋ ଵୈକୃତଶ୍ଚୈଵ କୌମାରୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି 'ବୈକୃତ' ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଓ ତିନୋଟି 'ପ୍ରକୃତିଜ' ବୋଲି ମନ୍ୟ; ନବମଟି 'କୌମାର' ବୋଲି ଯାହା ପ୍ରକୃତିଜ ଓ ବୈକୃତ ଦୁହିଁ ଅଟୁଟ।

ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ସମାଖ୍ଯାତା ନଵ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରଜାପତେଃ । ପ୍ରାକୃତା ଵୈକୃତାଶ୍ଚୈଵ ଜଗତୋ ମୂଲହେତଵଃ । ଇତ୍ଯେତେ କଥିତାଃ ସର୍ଗାଃ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ।। ୨.

ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ନବଟି ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରକୃତିଜ ଓ ବୈକୃତ ଦୁହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଜଗତର ମୂଳ କାରଣ ବୋଲି ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ନଵଧା ସୃଷ୍ଟିରୁତ୍ପନ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । କଥଂ ସା ଵଵୃଧେ ଦେଵ ଏତନ୍ମେ କଥଯାଚ୍ଯୁତ ।। ୨.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନବଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି ସୃଷ୍ଟି କିପରି ବିକାଶ ପାଇଲା, ହେ ଦେବ? ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ପ୍ରଥମଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ତପୋଧନାଃ। ସନକାଦଯସ୍ତତଃ ସୃଷ୍ଟା ମରୀଚ୍ଯାଦଯ ଏଵ ଚ ।। ୨.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ଵୀ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ମରୀଚିରତ୍ରିଶ୍ଚ ତଥା ଅଙ୍ଗିରାଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଚେତା ଭୃଗୁରେଵ ଚ । ନାରଦୋ ଦଶମଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାତପାଃ ।। ୨.

ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ମହାତ୍ୱଳିନ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରଚେତା, ଭୃଗୁ, ଦଶମ ନାରଦ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ବଶିଷ୍ଠ।

ସନକାଦଯୋ ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯେ ତେନ ଧର୍ମେ ପ୍ରଯୋଜିତାଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯେ ମରୀଚ୍ଯାଦ୍ଯା ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ନାରଦଂ ମୁନିମ୍ ।। ୨.

ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିବୃତ୍ତି ମାର୍ଗରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ନାରଦ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରବୃତ୍ତି ମାର୍ଗରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଯୋଽସୌ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗୁଷ୍ଠସଂଭଵଃ । ତସ୍ଯାଦୌ ତତ୍ର ଵଂଶେନ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ।। ୨.

ଯିଏ ସେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ଯିଏ ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗପକ୍ଷିଣଃ । ସର୍ଵେ ଦକ୍ଷସ୍ଯ କନ୍ଯାସୁ ଜାତାଃ ପରମଧାର୍ମିକାଃ ।। ୨.

ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।

ଯୋଽସୌ ରୁଦ୍ରେତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପୁତ୍ରଃ କ୍ରୋଧସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲାତ୍ ତସ୍ଯ ଲଲାଟାତ୍ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୨.

ଯିଏ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗି ଲଳାଟରୁ ସେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।

ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀନରଵପୁଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଽତିଭଯଂକରଃ । ଵିଭଜାତ୍ମାନମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣାଽନ୍ତର୍ଦଧେ ପୁନଃ ।। ୨.

ସେ ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀ ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କରିବାକୁ କହିଲେ, ତାପରେ ସେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

ତଥୋକ୍ତୋଽସୌ ଦ୍ଵିଧା ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ଚକାର ସଃ । ବିଭେଦ ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ଚ ଦଶଧା ଚୈକଧା ଚ ସଃ । ତତସ୍ତ୍ଵେକାଦଶ ଖ୍ଯାତା ରୁଦ୍ରା ବ୍ରହ୍ମସମୁଦ୍ଭଵାଃ ।। ୨.

ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ ସେ ନିଜକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲେ—ଏକ ନାରୀ ଏବଂ ଏକ ପୁରୁଷ। ପୁରୁଷ ଭାଗକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଭାଗ ରଖିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ଅଯମୁଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରସର୍ଗୋ ମଯାଽନଘେ । ଇଦାନୀଂ ଯୁଗମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥଯାମି ସମାସତଃ ।। ୨.

ଏହିପରି ଭାବରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି, ହେ ପାପହୀନେ, ଏବେ ମୁଁ ଯୁଗମାନଙ୍କର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।

କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଶ୍ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ ଯେ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ରାଜାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ । ଦେଵାସୁରାଶ୍ଚ ଯଂ ଚକ୍ରୁର୍ଧର୍ମଂ କର୍ମ ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ ।। ୨.

କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ କଳି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି। ଏହି ଯୁଗଗୁଡିକରେ ମହାତ୍ମାମାନେ—ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିବା ରାଜାମାନେ, ଦେବତା ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଧର୍ମ ଏବଂ କର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣ।

ଆସୀତ୍ ପ୍ରଥମକଲ୍ପେ ତୁ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଃ ପୁରା । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ ଅତିମାନୁଷଚେଷ୍ଟିତମ୍। ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦନାମାନଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍ ।। ୨.

ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମାନବ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଏବଂ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଦୁହେଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।

ତତ୍ର ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋ ରାଜା ମହାଯଜ୍ଵା ତପୋବଲଃ । ସ ଚେଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିପୁଲୈର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ ।। ୨.

ସେଠାରେ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନାମକ ରାଜା, ମହାଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଭିନ୍ନ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।