ଵରାହପୁରାଣମ୍

ରାଜାଽପି ତସ୍ଥୌ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵସହାଯୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ପଞ୍ଚମାତ୍ରାସ୍ତଦା ସ୍ଥିତାଃ । ଅଯଂ ଚ ତାପସଃ କିଂ ମେ ଦାସ୍ଯତେ ଭୋଜନଂ ତ୍ଵିହ ।। ୧୧.

ରାଜା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିଜ ସହାୟମାନେ ସହିତ ଉଭୟ ରହିଲେ; ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଅଖଣ୍ଡ ସେନା ଥିଲା। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏଠି ଏହି ତାପସୀ ମୋତେ କଣ ଭୋଜନ ଦେବେ?'

ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦୁର୍ଜଯଂ ଵିପ୍ରସ୍ତଦା ଗୌରମୁଖୋ ନୃପମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମାସ କିଂ ଚାସ୍ଯ ମଯା ଦେଯଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍ ।। ୧୧.

ତାପରେ ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କଣ ଭୋଜନ ଦେଉଛି?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ସ୍ଥିତୋ ମନସି ଦେଵେଶୋ ହରିର୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଭାବିଥିବା ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ମନରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ହରି ନାରାୟଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ତତଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମନସା ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ତଦା । ତୋଷଯାମାସ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । କଥଂ ଗୌରମୁଖୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତୋଷଯାମାସ ଭୂଧର । ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ସମ୍ଯଗିଚ୍ଛା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୧.

ଧରଣୀ କହିଲେ—'ହେ ପାହାଡ଼, ଗୌରମୁଖ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ? ଏହା ମୋତେ ଖୁବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ମୁଁ ଏହା ଏକଦମ ଭଲଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'

ନମୋଽସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣଵେ ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ପୀତଵାସସେ । ନମସ୍ତେ ଚାଦ୍ଯରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ଜଲରୂପିଣେ ।। ୧୧.

ନିତ୍ୟ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ହେ ପୀତବସନଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆଦିରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଜଳରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ନମସ୍ତେ ସର୍ଵସଂସ୍ଥାଯ ନମସ୍ତେ ଜଲଶାଯିନେ । ନମସ୍ତେ କ୍ଷିତିରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ତେଜସାତ୍ମନେ ।। ୧୧.

ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ପୃଥିବୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ନମସ୍ତେ ଵାଯୁରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣେ । ତ୍ଵଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭୁସ୍ତ୍ଵମସି ହୃଚ୍ଛଯଃ ।। ୧୧.

ବାୟୁର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆକାଶର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଏବଂ ହୃଦୟର ଆଶା ମଧ୍ୟ ଆପଣ।

ତ୍ଵମୋଙ୍କାରୋ ଵଷଟ୍କାରଃ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତ୍ଵମାଦିଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତଵ ଚାଦିର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୧୧.

ଆପଣ 'ଓଁ' ଶବ୍ଦ, 'ବଷଟ୍' ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଦି, ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ।

ତ୍ଵଂ ଭୂସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୁଵୋ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଜନସ୍ତ୍ଵଂ ମହଃ ସ୍ମୃତଃ । ତ୍ଵଂ ତପସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯି ଦେଵ ଚରାଚରମ୍ ।। ୧୧.

ହେ ଦେବ, ଆପଣ 'ଭୂ', 'ଭୁଵଃ', 'ଜନ', ଏବଂ 'ମହଃ' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଆପଣ ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବସିଛି।

ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୂତମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵଦୁଦ୍ଭୂତା ଋଗାଦଯଃ । ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଜାତାନି ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୧୧.

ଆପଣଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଋଗ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ ଆପଣଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଠାରେ ସ୍ଥିତ।

ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵୃକ୍ଷା ଵୀରୁଧଶ୍ଚ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵା ଵନୌଷଧୀଃ । ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଃ ସର୍ପାସ୍ତ୍ଵତ୍ତ ଏଵ ଜନାର୍ଦନ ।। ୧୧.

ବୃକ୍ଷ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଆପଣଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧି ଆପଣଠାରୁ ହୋଇଛି। ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ—ସମସ୍ତ ଆପଣଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ।

ମମାପି ଦେଵଦେଵେଶ ରାଜା ଦୁର୍ଜଯସଂଜ୍ଞିତଃ । ଆଗତୋଽଭ୍ଯାଗତସ୍ତସ୍ଯ ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତ୍ତୁମୁତ୍ସହେ ।। ୧୧.

ହେ ଦେବଦେବ, ମୋ ପାଖରେ ଏକ ଦୁର୍ଜୟ ନାମକ ରାଜା ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।

ତସ୍ଯ ମେ ନିର୍ଧନସ୍ଯାଦ୍ଯ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ଭକ୍ତିନମ୍ରସ୍ଯ ଦେଵେଶ କୁରୁଷ୍ଵାନ୍ନାଦ୍ଯସଂଚଯମ୍ ।। ୧୧.

ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆଜି ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର। ଦୟାକରି ମୋତେ ଖାଦ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।

ଯଂ ଯଂ ସ୍ପୃଶାମି ହସ୍ତେନ ଯଂ ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଚକ୍ଷୁଷା । ଵୃକ୍ଷଂ ଵା ତୃଣକନ୍ଦଂ ଵା ତତ୍ତଦନ୍ନଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ।। ୧୧.

ମୁଁ ଯାହାକୁ ହାତରେ ଛୁଁଏ, ଯାହାକୁ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେ—ବୃକ୍ଷ, ଘାସ କିମ୍ବା ମୂଳ—ସେସବୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ହେଉ।

ତଥା ତ୍ଵନ୍ଯତମଂ ଵାଽପି ଯଦ୍ ଧ୍ଯାତଂ ମନସା ମଯା । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ପରମେଶ୍ଵର ।। ୧୧.

ମୁଁ ମନରେ ଯାହାକୁ ଭାବୁଛି, ସେସବୁ ମୋ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ଇତି ସ୍ତୁତ୍ଯା ତୁ ଦେଵେଶସ୍ତୁତୋଷ ଜଗତାଂ ପତିଃ । ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵକଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ କେଶଵଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। କେଶବ ତାହା ସାଧୁଙ୍କୁ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।

ଉଵାଚ ସୁପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ର ଵରଂ ପରମ୍ । ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽକ୍ଷିଣୀ ଯାଵଦୁନ୍ମୀଲଯତି ଵୈ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ଥିବା ସେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର ମାଗ।' ଏହା ଶୁଣି ସାଧୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ।

ତଦା ଶଙ୍ଖଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ । ଗରୁଡସ୍ଥୋଽପି ତେଜସ୍ଵୀ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯସପ୍ରଭଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପୀତବସନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେଖାଗଲେ।

ଦିଵି ସୂର୍ଯସହସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଯୁଗପଦୁତ୍ଥିତା । ଯଦି ଭାଃ ସଦୃଶୀ ସା ସ୍ଯାଦ୍ଭାସସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୧୧.

ଯଦି ଆକାଶରେ ଏକାସାଥିରେ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ତାହା ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ତେଜ ଦେଖାଯାଏ।

ତତ୍ରୈକସ୍ଥଂ ଜଗତ୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ ପ୍ରଵିଭକ୍ତମନେକଧା । ଦଦର୍ଶ ସ ମୁନିର୍ଦେଵି ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ସେ ସାଧୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ବହୁଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା।

ଜଗାମ ଶିରସା ଦେଵଂ କୃତାଞ୍ଜଲିରଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଯଦି ମେ ଵରଦୋ ଦେଵୋ ଭୂଯାଦ୍ ଭକ୍ତସ୍ଯ କେଶଵ ।। ୧୧.

ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି, ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ହେ କେଶବ, ସେ ବର ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ପାଇଁ ହେଉ।'

ଇଦାନୀମେଷ ନୃପତିର୍ଯଥା ସବଲଵାହନଃ । ମମାଶ୍ରମେ କୃତାହାରଃ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଯାତା ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍ ।। ୧୧.

ଏବେ ଏହି ରାଜା, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଭୋଜନ କରି, ଆସନ୍ତାକାଲି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାଉ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵେଶୋ ଵରଦଃ ସଂବଭୂଵ ହ । ଚିତ୍ତସିଦ୍ଧିଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମଣିଂ ଚ ସୁମହାପ୍ରଭମ୍ ।। ୧୧.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଦୟାକରି ଦାନଦେୟା ହେଲେ; ସେ ଗୌରମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ ମନର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ ଓ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ଦେଲେ।

ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵଃ ସ ଚ ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ । ଜଗାମ ଚାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାନା ଋଷିନିଷେଵିତମ୍ ।। ୧୧.

ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଗୌରମୁଖ ମୁନି ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତଯମାସ ଵୈ ମୁନିଃ । ହିମଵଚ୍ଛିଖରାକାରଂ ମହାଭ୍ରମିଵ ଚୋନ୍ନତମ୍ । ଶଶାଙ୍କରଶ୍ମିସଙ୍କାଶଂ ଗୃହଂ ଵୈ ଶତଭୂମିକମ୍ ।। ୧୧.

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁନିମାନେ ଭାବିଲେ—ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଏକ ଘର, ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ ଶତମହଳା ଘର।

ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଲକ୍ଷକୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଗୃହାଣି ନିର୍ମମେ ଵିପ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲବ୍ଧଵରସ୍ତଦା ।। ୧୧.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦାନ ପାଇବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଘର ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପ୍ରାକାରାଣି ତତୋପାନ୍ତେ ତଲ୍ଲଗ୍ନୋଦ୍ଯାନକାନି ଚ । କୋକିଲାକୁଲଘୁଷ୍ଟାନି ନାନାଦ୍ଵିଜଵରାଣି ଚ । ଚମ୍ପକାଶୋକପୁନ୍ନାଗନାଗକେଶରଵନ୍ତି ଚ ।। ୧୧.

ଘରଗୁଡିକୁ ଘେରି ଦେଇ ସେ ପ୍ରାକାର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କଲେ; ଯେଉଁଠି କୋଇଲି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗାଉଥିଲେ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗ ଓ କେଶର ଗଛ ଲଗାଇଲେ।

ନାନାଜାତ୍ଯସ୍ତଥା ଵୃକ୍ଷା ଗୃହୋଦ୍ଯାନେଷୁ ସର୍ଵଶଃ । ହସ୍ତିନାଂ ହସ୍ତିଶାଲାଶ୍ଚ ତୁରଗାଣାଂ ଚ ମନ୍ଦୁରାଃ ।। ୧୧.

ଘର ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା; ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହାତୀଶାଳା ଓ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦୁରା ମଧ୍ୟ ଥିଲା।