ଵରାହପୁରାଣମ୍

ସ ରାଜା ଦୁର୍ଜଯଃ ଶ୍ରୀମାଁଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସ୍ଵଯଂ କାଲାନ୍ତରେ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଜଗାମାରଣ୍ଯମନ୍ତିକେ ।। ୧୦.

ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ପାଇଁ, କିଛି ସମୟ ପରେ ନିଜେ ଅରଣ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ।

ତତ୍ରସ୍ଥୋ ଵନଜାତୀର୍ହି ବଧଯନ୍ ଵୈ ଭଯଂକରାଃ । ଦଦର୍ଶାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମୁନିଂ ସ୍ଥିତମକଲ୍ମଷମ୍ ।। ୧୦.

ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେକୁ ମାରି, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅପରାଧହୀନ ଏକ ମୁନିକୁ ଦେଖିଲେ।

ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ମହାଭାଗଂ ନାମ୍ନା ଗୌରମୁଖଂ ଶୁଭମ୍ । ଋଷିଵୃନ୍ଦସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରଂ ତ୍ରାତାରଂ ପାପିନଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୧୦.

ସେ ମହାଭାଗ ତପସ୍ବୀ, ନାମରେ ଗୌରମୁଖ, ଋଷିମାନେଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ପାପୀମାନେଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଵିମଲଜଲାଵିଲେମରୁ- ତ୍ସୁଗନ୍ଧିଵୃକ୍ଷପ୍ରଵରେ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ । ରରାଜ ଜୀମୂତ ଇଵାମ୍ବରାନ୍ମହୀ- ମୁପାଗତଃ ପ୍ରଵରଵିମାନଵଦ୍ ଗୃହଃ ।। ୧୦.

ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପବିତ୍ର ଜଳ, ମୃଦୁ ପବନ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛମାନେ ଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ଘର ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଏସିଥିବା ମେଘ ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ଦେବମାନେଙ୍କ ଭବନ ଦେଖାଯାଏ।

ଜ୍ଵଲନମଖାଗ୍ନିପ୍ରତିଭାଷିତାମ୍ବରଃ ସୁଶୁଦ୍ଧସଂଵାସିତଵେଶକୁଟ୍ଟକଃ । ଶିଷ୍ଯୈଃ ସମୁଚ୍ଚାରିତସାମନାଦକଃ ସୁରୂପଯୋଷିଦୃଷିକନ୍ଯକାକୁଲଃ । ଇତୀଦୃଶୋଽସ୍ଯାଵସାଥୋ ଵରାଶ୍ରମେ ସୁପୁଷ୍ପିତାଶେଷତରୁପ୍ରସୂନଃ ।। ୧୦.

ସେଇ ଆଶ୍ରମର ପରିବେଶ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଜ୍ଵାଳା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଘରବାଡ଼ି ସଫାସୁଥଳ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସାମଗାନ କରୁଥିଲେ, ରୂପସୀ ମହିଳା ଓ ଋଷିକନ୍ୟାମାନେ ରହୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା—ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ତତସ୍ତମୀଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଗୌରମୁଖାଶ୍ରମମ୍ । ଦୁର୍ଜ୍ଜଯଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ରମ୍ଯମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୧୧.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ଗୌରମୁଖଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ତାହାର ଶୋଭା ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ।

ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ଋଷୀନ୍ ପରମଧାର୍ମିକାନ୍ । ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତଦା ରାଜା ପ୍ରଵିଵେଶ ତମାଶ୍ରମମ୍ ।। ୧୧.

ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବି—ଏଭଳି ଭାବି, ରାଜା ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ତତୋ ରାଜ୍ଞଃ ପରମହର୍ଷିତଃ । ଚକାର ପୂଜାଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଦା ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ସ୍ଵାଗତାଦିକ୍ରିଯାଃ କୃତ୍ଵା କଥାନ୍ତେ ତଂ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯାଽହଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାନୁଗସ୍ଯ ଚ ଭୋଜନମ୍ ।। ୧୧.

ସ୍ବାଗତ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କରି, କଥାର ଶେଷରେ ମହାମୁନି କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଭୋଜନ ଯୋଗାଇବି।'

କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତାଂ ସାଧୁ ଵାହା ଇତି ଦ୍ଵିଜଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ ମୁନିଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ ।। ୧୧.

'ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି, ଆପଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲି ଦିଅନ୍ତୁ'—ଏଭଳି କହି, ମୁନି ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ରାଜାଽପି ତସ୍ଥୌ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵସହାଯୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ପଞ୍ଚମାତ୍ରାସ୍ତଦା ସ୍ଥିତାଃ । ଅଯଂ ଚ ତାପସଃ କିଂ ମେ ଦାସ୍ଯତେ ଭୋଜନଂ ତ୍ଵିହ ।। ୧୧.

ରାଜା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିଜ ସହାୟମାନେ ସହିତ ଉଭୟ ରହିଲେ; ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଅଖଣ୍ଡ ସେନା ଥିଲା। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏଠି ଏହି ତାପସୀ ମୋତେ କଣ ଭୋଜନ ଦେବେ?'

ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦୁର୍ଜଯଂ ଵିପ୍ରସ୍ତଦା ଗୌରମୁଖୋ ନୃପମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମାସ କିଂ ଚାସ୍ଯ ମଯା ଦେଯଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍ ।। ୧୧.

ତାପରେ ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କଣ ଭୋଜନ ଦେଉଛି?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ସ୍ଥିତୋ ମନସି ଦେଵେଶୋ ହରିର୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଭାବିଥିବା ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ମନରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ହରି ନାରାୟଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ତତଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମନସା ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ତଦା । ତୋଷଯାମାସ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । କଥଂ ଗୌରମୁଖୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତୋଷଯାମାସ ଭୂଧର । ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ସମ୍ଯଗିଚ୍ଛା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୧.

ଧରଣୀ କହିଲେ—'ହେ ପାହାଡ଼, ଗୌରମୁଖ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ? ଏହା ମୋତେ ଖୁବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ମୁଁ ଏହା ଏକଦମ ଭଲଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'

ନମୋଽସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣଵେ ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ପୀତଵାସସେ । ନମସ୍ତେ ଚାଦ୍ଯରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ଜଲରୂପିଣେ ।। ୧୧.

ନିତ୍ୟ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ହେ ପୀତବସନଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆଦିରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଜଳରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ନମସ୍ତେ ସର୍ଵସଂସ୍ଥାଯ ନମସ୍ତେ ଜଲଶାଯିନେ । ନମସ୍ତେ କ୍ଷିତିରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ତେଜସାତ୍ମନେ ।। ୧୧.

ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ପୃଥିବୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ନମସ୍ତେ ଵାଯୁରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣେ । ତ୍ଵଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭୁସ୍ତ୍ଵମସି ହୃଚ୍ଛଯଃ ।। ୧୧.

ବାୟୁର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆକାଶର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଏବଂ ହୃଦୟର ଆଶା ମଧ୍ୟ ଆପଣ।

ତ୍ଵମୋଙ୍କାରୋ ଵଷଟ୍କାରଃ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତ୍ଵମାଦିଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତଵ ଚାଦିର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୧୧.

ଆପଣ 'ଓଁ' ଶବ୍ଦ, 'ବଷଟ୍' ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଦି, ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ।

ତ୍ଵଂ ଭୂସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୁଵୋ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଜନସ୍ତ୍ଵଂ ମହଃ ସ୍ମୃତଃ । ତ୍ଵଂ ତପସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯି ଦେଵ ଚରାଚରମ୍ ।। ୧୧.

ହେ ଦେବ, ଆପଣ 'ଭୂ', 'ଭୁଵଃ', 'ଜନ', ଏବଂ 'ମହଃ' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଆପଣ ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବସିଛି।

ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୂତମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵଦୁଦ୍ଭୂତା ଋଗାଦଯଃ । ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଜାତାନି ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୧୧.

ଆପଣଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଋଗ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦ ଆପଣଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଠାରେ ସ୍ଥିତ।

ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵୃକ୍ଷା ଵୀରୁଧଶ୍ଚ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵା ଵନୌଷଧୀଃ । ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଃ ସର୍ପାସ୍ତ୍ଵତ୍ତ ଏଵ ଜନାର୍ଦନ ।। ୧୧.

ବୃକ୍ଷ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଆପଣଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧି ଆପଣଠାରୁ ହୋଇଛି। ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ—ସମସ୍ତ ଆପଣଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ।

ମମାପି ଦେଵଦେଵେଶ ରାଜା ଦୁର୍ଜଯସଂଜ୍ଞିତଃ । ଆଗତୋଽଭ୍ଯାଗତସ୍ତସ୍ଯ ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତ୍ତୁମୁତ୍ସହେ ।। ୧୧.

ହେ ଦେବଦେବ, ମୋ ପାଖରେ ଏକ ଦୁର୍ଜୟ ନାମକ ରାଜା ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।

ତସ୍ଯ ମେ ନିର୍ଧନସ୍ଯାଦ୍ଯ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ଭକ୍ତିନମ୍ରସ୍ଯ ଦେଵେଶ କୁରୁଷ୍ଵାନ୍ନାଦ୍ଯସଂଚଯମ୍ ।। ୧୧.

ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆଜି ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର। ଦୟାକରି ମୋତେ ଖାଦ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।

ଯଂ ଯଂ ସ୍ପୃଶାମି ହସ୍ତେନ ଯଂ ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଚକ୍ଷୁଷା । ଵୃକ୍ଷଂ ଵା ତୃଣକନ୍ଦଂ ଵା ତତ୍ତଦନ୍ନଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ।। ୧୧.

ମୁଁ ଯାହାକୁ ହାତରେ ଛୁଁଏ, ଯାହାକୁ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେ—ବୃକ୍ଷ, ଘାସ କିମ୍ବା ମୂଳ—ସେସବୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ହେଉ।

ତଥା ତ୍ଵନ୍ଯତମଂ ଵାଽପି ଯଦ୍ ଧ୍ଯାତଂ ମନସା ମଯା । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ପରମେଶ୍ଵର ।। ୧୧.

ମୁଁ ମନରେ ଯାହାକୁ ଭାବୁଛି, ସେସବୁ ମୋ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ଇତି ସ୍ତୁତ୍ଯା ତୁ ଦେଵେଶସ୍ତୁତୋଷ ଜଗତାଂ ପତିଃ । ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵକଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ କେଶଵଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। କେଶବ ତାହା ସାଧୁଙ୍କୁ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।

ଉଵାଚ ସୁପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ର ଵରଂ ପରମ୍ । ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽକ୍ଷିଣୀ ଯାଵଦୁନ୍ମୀଲଯତି ଵୈ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ଥିବା ସେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର ମାଗ।' ଏହା ଶୁଣି ସାଧୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ।

ତଦା ଶଙ୍ଖଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ । ଗରୁଡସ୍ଥୋଽପି ତେଜସ୍ଵୀ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯସପ୍ରଭଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପୀତବସନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେଖାଗଲେ।