ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତାଵତ୍ ତସ୍ଯ ମହାରୋଷୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ। ସଂଭୂଯ ତେନ ବାଲଃ ସ୍ଯାଦଙ୍କେ ରୋଷାତ୍ମସଂଭଵଃ ।। ୨.

ତାହାପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା। ସେଇ କ୍ରୋଧରୁ ତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଶିଶୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମିତ।

ଯୋ ରୁଦନ୍ ଵାରିତସ୍ତେନ ବ୍ରହ୍ମଣାଽଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତ୍ତିନା । ବ୍ରଵୀତି ନାମ ମେ ଦେହି ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରେତି ସୋ ଦଦୌ ।। ୨.

ସେ ଶିଶୁ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଶିଶୁ କହିଲା, 'ମୋତେ ଏକ ନାମ ଦିଅ।' ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ 'ରୁଦ୍ର' ନାମ ଦେଲେ।

ସୋଽପି ତେନ ସୃଜସ୍ଵେତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଲୋକମିମଂ ଶୁଭେ । ଅଶକ୍ତଃ ସୋଽଥ ସଲିଲେ ମମଜ୍ଜ ତପସେ ଧୃତଃ ।। ୨.

ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ 'ଏହି ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କର' ବୋଲି କୁହାଗଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ତେଣୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ସଲିଲମଗ୍ନେ ତୁ ପୁନରନ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ସସର୍ଜ୍ଜ ଭୂତେଷୁ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗୁଷ୍ଠତୋ ଵରମ୍ । ଵାମେ ଚୈଵ ତଥାଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠେ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀମଥାସୃଜତ୍ ।। ୨.

ସେ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ଆଠିରୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେପରି ତାଙ୍କ ବାମ ଆଠିରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ସ ତସ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ମନୁଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ମାତ୍ ସଂଭାଵିତା ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା ।। ୨.

ସେ ପତ୍ନୀ ଭିତରେ, ପ୍ରଭୁ ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ଵିସ୍ତରେଣ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଆଦିସର୍ଗଂ ସୁରେଶ୍ଵର । ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାଖ୍ଯୋଽଯଂ କଲ୍ପାଦୌ ଚାଭଵଦ୍ ଯଥା ।। ୨.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଆଦି ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ, ଏବଂ କିପରି ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଁକୁ ନାରାୟଣ ବୋଲାଯାଏ, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ସସର୍ଜ ସର୍ଵଭୂତାନି ଯଥା ନାରାଯଣାତ୍ମକଃ । କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଦେଵି ତଦଶେଷଂ କ୍ଷିତେ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୨.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ନାରାୟଣ ଆତ୍ମା ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଏ ଦେବୀ, ଧରଣୀ, ଶୁଣ।

ଗତକଲ୍ପାଵସାନେ ତୁ ନିଶି ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତଃ ଶୁଭେ । ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତସ୍ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମଵୈକ୍ଷତ ।। ୨.

ଗତ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ରାତିରେ ଶୟନରୁ ଉଠି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ନାରାଯଣଃ ପରୋଽଚିନ୍ତ୍ଯଃ ପରାଣାମପି ପୂର୍ଵଜଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପୀ ଭଗଵାନନାଦିଃ ସର୍ଵସଂଭଵଃ ।। ୨.

ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମସ୍ତର ଆଦିପୁରୁଷ। ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅନାଦି ଓ ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ।

ଇଦଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣଂ ଦେଵଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯମ୍ ।। ୨.

ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଏ: ବ୍ରହ୍ମାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ।

ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଆପୋ ଵୈ ନରସୂନଵଃ । ଅଯନଂ ତସ୍ଯ ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨.

ଜଳକୁ 'ନାରା' ବୋଲାଯାଏ; ଜଳ ନରଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ସେମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଥିଲା, ଏହିକାରଣେ ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ସୃଷ୍ଟିଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥା ପୁରା । ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତସ୍ତମୋମଯଃ ।। ୨.

ସେ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ତାଙ୍କ ମନରେ ଅଜାଣି ଭାବେ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ମୟ ଆକୃତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ତମୋ ମୋହୋ ମହାମୋହସ୍ତାମିସ୍ତ୍ରୋ ହ୍ଯନ୍ଧସଂଜ୍ଞିତଃ । ଅଵିଦ୍ଯା ପଞ୍ଚପର୍ଵୈଷା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମହାତ୍ମନଃ ।। ୨.

ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ବଡ଼ ମୋହ, ତାମିସ୍ରା ଓ ଯାହାକୁ ଅନ୍ଧ ବୋଲାଯାଏ—ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଅଜ୍ଞାନ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଖାଦେଲା।

ପଞ୍ଚଧାଽଵସ୍ଥିତଃ ସର୍ଗୋ ଧ୍ଯାଯତୋଽପ୍ରତିବୋଧଵାନ୍ । ବହିରନ୍ତୋଽପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ସଂଵୃତାତ୍ମା ନଗାତ୍ମକଃ । ସ ମୁଖ୍ଯସର୍ଗୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସର୍ଗଵିଦ୍ଭିର୍ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ ।। ୨.

ପଞ୍ଚଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲା, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲା; ଏହା ବାହାରୁ କିମ୍ବା ଭିତରୁ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଗୁପ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ପୁନରନ୍ଯଦଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ଵୈ ଯସ୍ମାତ୍ ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ଵୈ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨.

ପୁନି ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ଏକ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଏହାର ଧାରା ପାର୍ଶ୍ୱଦିଗକୁ ବହୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପଶ୍ଵାଦଯସ୍ତେ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ପଥଗ୍ରାହିଣସ୍ତୁ ତେ। ତମପ୍ଯସାଧକଂ ମତ୍ଵା ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୨.

ଏଠାରେ ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ସଠିକ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି 'ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସଫଳ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତ୍ରିଧା ଯସ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ଧର୍ମଵର୍ତ୍ତନଃ । ତତୋର୍ଧ୍ଵଚାରିଣୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଵଗର୍ଭସମୁଦ୍ଭଵାଃ ।। ୨.

ଯେଉଁ 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତସ୍' ସୃଷ୍ଟି ତିନିପ୍ରକାର ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଉପରକୁ ଚାଲନ୍ତି।

ତଦା ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନ୍ଯସର୍ଗଂ ତୁ ତଦା ଦଧ୍ଯୌ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଅସାଧକାଂସ୍ତୁ ତାନ୍ ମତ୍ଵା ମୁଖ୍ଯସର୍ଗାଦିସଂଭଵାନ୍ ।। ୨.

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଉ ଏକ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ; ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସଫଳ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

ତତଃ ସ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସ୍ତୁ ସ ପ୍ରଭୁଃ । ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ତ୍ରୋତସି ଚୋତ୍ପନ୍ନା ମନୁଷ୍ଯାଃ ସାଧକା ମତାଃ ।। ୨.

ତାପରେ ସେ ପ୍ରଭୁ 'ଅର୍ବାକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏହି 'ଅର୍ବାକ୍ସ୍ରୋତସ୍' ରେ ମାନବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସଫଳ ବୋଲି ମନ୍ୟ।

ତେ ଚ ପ୍ରକାଶବହୁଲାସ୍ତମୋଦ୍ରିକ୍ତା ରଜୋଧିକାଃ । ତସ୍ମାତ୍ ତୁ ଦୁଖଃ ବହୁଲା ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ କାରିଣଃ ।। ୨.

ଏମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରକାଶମୟ, କିନ୍ତୁ ତାମସିକତାରେ ଆବୃତ ଓ ରଜୋଗୁଣ ଅଧିକ। ଏହିଠୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ବେଶି ଓ ପୁନିପୁନି କାର୍ଯ୍ୟରତ ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତେ କଥିତାଃ ସର୍ଗାଃ ଷଡେତେ ସୁଭଗେ ତଵ । ପ୍ରଥମୋ ମହତଃ ସର୍ଗସ୍ତନ୍ମାତ୍ରାଣି ଦ୍ଵିତୀଯକଃ ।। ୨.

ଏହିପରି ହେଉଛି, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମକୁ ଛଅ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣ କରାଯାଇଛି; ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର।

ଵୈକାରିକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସର୍ଗଶ୍ଚୈନ୍ଦ୍ରିଯକଃ ସ୍ମୃତଃ । ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗଃ ସଂଭୂତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ ।। ୨.

ତୃତୀୟଟି ହେଉଛି ବୈକାରିକ ସୃଷ୍ଟି, ଚତୁର୍ଥଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି, ଏହା ପ୍ରକୃତିଜ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ମୁଖ୍ଯସର୍ଗଶ୍ଚତୁର୍ଥସ୍ତୁ ମୁଖ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତିର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତଶ୍ଚ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୈର୍ଯକ୍ସ୍ତ୍ରୋତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨.

ଚତୁର୍ଥଟି ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁଖ୍ୟ ବୋଲି ମନ୍ୟ; ଏବଂ ଯାହାକୁ 'ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍' କୁହାଯାଏ, ସେଠି ତିର୍ୟକ୍ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନାମ ହୋଇଛି।

ତଥୋର୍ଧ୍ଵସ୍ତ୍ରୋତସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସପ୍ତମଃ ସ ତୁ ମାନଵଃ । ଅଷ୍ଟମୋଽନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତାମସଶ୍ଚ ସଃ ।। ୨.

ଏଭଳି, 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତସ୍' ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ମାନବ ସୃଷ୍ଟି; ଅଷ୍ଟମଟି ହେଉଛି ଅନୁଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମସ ଦୁହିଁର ମିଶ୍ରଣ।

ପଞ୍ଚୈତେ ଵୈକୃତାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାକୃତାସ୍ତୁ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ପ୍ରାକୃତୋ ଵୈକୃତଶ୍ଚୈଵ କୌମାରୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି 'ବୈକୃତ' ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଓ ତିନୋଟି 'ପ୍ରକୃତିଜ' ବୋଲି ମନ୍ୟ; ନବମଟି 'କୌମାର' ବୋଲି ଯାହା ପ୍ରକୃତିଜ ଓ ବୈକୃତ ଦୁହିଁ ଅଟୁଟ।

ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ସମାଖ୍ଯାତା ନଵ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରଜାପତେଃ । ପ୍ରାକୃତା ଵୈକୃତାଶ୍ଚୈଵ ଜଗତୋ ମୂଲହେତଵଃ । ଇତ୍ଯେତେ କଥିତାଃ ସର୍ଗାଃ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ।। ୨.

ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ନବଟି ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରକୃତିଜ ଓ ବୈକୃତ ଦୁହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଜଗତର ମୂଳ କାରଣ ବୋଲି ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ନଵଧା ସୃଷ୍ଟିରୁତ୍ପନ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । କଥଂ ସା ଵଵୃଧେ ଦେଵ ଏତନ୍ମେ କଥଯାଚ୍ଯୁତ ।। ୨.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନବଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି ସୃଷ୍ଟି କିପରି ବିକାଶ ପାଇଲା, ହେ ଦେବ? ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ପ୍ରଥମଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ତପୋଧନାଃ। ସନକାଦଯସ୍ତତଃ ସୃଷ୍ଟା ମରୀଚ୍ଯାଦଯ ଏଵ ଚ ।। ୨.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ଵୀ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ମରୀଚିରତ୍ରିଶ୍ଚ ତଥା ଅଙ୍ଗିରାଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଚେତା ଭୃଗୁରେଵ ଚ । ନାରଦୋ ଦଶମଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାତପାଃ ।। ୨.

ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ମହାତ୍ୱଳିନ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରଚେତା, ଭୃଗୁ, ଦଶମ ନାରଦ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ବଶିଷ୍ଠ।