ଵରାହପୁରାଣମ୍

ମତ୍ସୁତା ଜୀଵଘାତସ୍ଯ ଯଦୋଢା ତ୍ଵତ୍ସୁତେନ ଚ । ତନ୍ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ସଂଜାତଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତଂ ତପୋଧନ ।। ୮.

ମୋ ଝିଅ, ଯିଏ ଜୀବ ହନ୍ତାର ପତ୍ନୀ, ସେ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ବିବାହିତ; ଏହିପରି ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୋଇଛି, ମୁନି।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଚୋତ୍ଥାଯ ଶପ୍ତ୍ଵା ନାରୀଂ ତଦା ଧରେ । ମା ସ୍ନୁଷାଭିଃ ସମଂ ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵା ଵିଶ୍ଵାସୋ ଭଵତୁ କ୍ଵଚିତ୍ ।। ୮.

ଏପରି କହି, ସେ ଉଠି ନାରୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ଓ ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବି ଭରସା ହେବା ନାହିଁ।'

ମା ଚ ସ୍ନୁଷା କଦାଚିତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଯା ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଜୀଵତୀମିଷେତ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଵ୍ଯାଧଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ପ୍ରତି ଭାମିନି ।। ୮.

'ଏବଂ କେବେ ବି ଏମିତି ଝିଅ ହେବେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଜୀବନ୍ତ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରିବ।' ଏପରି କହି, ବ୍ୟାଧ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୋ ଶୋଭା।

ତତୋ ଦେଵାନ୍ ପିତୄନ୍ ଭକ୍ତଯା ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ପୁତ୍ରଂ ଚାର୍ଜୁନକଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଵସନ୍ତାନେ ମହାତପାଃ ।। ୮.

ତାପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅର୍ଜୁନକକୁ ନିଜ ବଂଶରେ ରଖି, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ—

ଧର୍ମଵ୍ଯାଧୋ ଜଗାମାଶୁ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଖ୍ଯଂ ଚ ପରଂ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ତପଶ୍ଚଚାର ନିଯତଃ ପଠନ୍ ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ଧରେ ।। ୮.

ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ଶୀଘ୍ର ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ; ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ତପସ୍ୟା କରି, ଧରାକୁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଠିଲେ।

ନମାମି ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଦଶାରିନାଶନଂ ଵିଶାଲଵକ୍ଷସ୍ଥଲସଂଶ୍ରିତଶ୍ରିଯମ୍ । ସୁଶାସନଂ ନୀତିମତାଂ ପରାଂ ଗତିଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଂ ମନ୍ଦରଧାରିଣଂ ସଦା ।। ୮.

ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଭଲ ଶାସନ କରନ୍ତି, ନୀତିବାନ୍ମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି, ତିନି ପଦ ଦେଇଥିବା, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିବା, ସଦା।

ଦାମୋଦରଂ ରଞ୍ଜିତଭୂତଲଂ ଧିଯା ଯଶୋଂଶୁଶୁଭ୍ରଂ ଭ୍ରମରାଙ୍ଗସପ୍ରଭମ୍ । ଧରାଧରଂ ନରକରିପୁଂ ପୁରୁଷ୍ଟୁତଂ ନମାମି ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ।। ୮.

ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଭୂମିକୁ ଶୋଭିତ କରିଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଯଶ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଚମକେ, ଯାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଭଳି ପ୍ରଭାମୟ, ଭୂମିକୁ ଧରିଥିବା, ନରକର ଶତ୍ରୁ, ଉତ୍ତମମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।

(ନରଂ ନୃସିଂହଂ ହରିମୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁଂ ତ୍ରିଧାମନାମାନମନନ୍ତଵର୍ଚସମ୍ । ସୁସଂସ୍କୃତାସ୍ଯଂ ଶରଣଂ ନରୋତ୍ତମଂ ଵ୍ରଜାମି ଦେଵଂ ସତତଂ ତମଚ୍ଯୁତମ୍ ।। ୮.୪୩ (୧)) ତ୍ରିଧା ସ୍ଥିତଂ ତିଗ୍ମରଥାଙ୍ଗପାଣିନଂ ନଯସ୍ଥିତଂ ତୃପ୍ତମନୁତ୍ତମୈର୍ଗୁଣୈଃ । ନିଃଶ୍ରେଯସାଖ୍ଯଂ କ୍ଷପିତେତରଂ ଗୁରୁଂ ନମାମି ଵିଷ୍ଣୁଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଂ ତ୍ଵହମ୍ ।। ୮.

(ହତୌ ପୁରାଣୌ ମଧୁକୈଟଭାଵୁଭୌ ବିଭର୍ତ୍ତି ଚ କ୍ଷ୍ମାଂ ଶିରସା ସଦା ହି ସଃ । ଯଥା ସ୍ତୁତୋ ମେ ପ୍ରସଭଂ ସନାତନୋ ଦଧାତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁଖମୂର୍ଜିତଂ ମମ ।। ୮.୪୪ (୧)) ମହାଵରାହୋ ହଵିଷାମ୍ବୁଭୋଜନୋ ଜନାର୍ଦନୋ ମେ ହିତକୃଚ୍ଚିତୀମୁଖଃ । କ୍ଷିତୀଧରୋ ମାମୁଦଧିକ୍ଷଯୋ ମହାନ୍ ସ ପାତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରଣାର୍ଥିନଂ ତୁ ମାମ୍ ।। ୮.

ମାଯାତତଂ ଯେନ ଜଗତ୍ତ୍ରଯଂ କୃତଂ ଯଥାଗ୍ନିନୈକେନ ତତଂ ଚରାଚରମ୍ । ଚରାଚରସ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ସର୍ଵତଃ ସ ମେଽସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରଣଂ ଜଗତ୍ପତିଃ ।। ୮.

ଯିଏ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ବୁନିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳକୁ ଆବୃତ କରେ, ସେଇ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି—ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଉନ୍ତୁ।

ଭଵେ ଭଵେ ଯଶ୍ଚ ସସର୍ଜ୍ଜ କଂ ତତୋ ଜଗତ୍ ପ୍ରସୂତଂ ସଚରାଚରଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ତତଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରାତ୍ମଵତି ପ୍ରଲୀଯତେ- ଽନ୍ଵତୋ ହରିର୍ଵିଷ୍ଣୁହରସ୍ତଥୋଚ୍ଯତେ ।। ୮.

ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ଏବଂ ଯେଉଁବେଳେ ରୁଦ୍ରର ଆତ୍ମା ଏହି ଜଗତକୁ ଆବିଷ୍କୃତ କରେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୟ ହୁଏ—ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ହରି, ବିଷ୍ଣୁ, ହର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ଖାତ୍ମେନ୍ଦୁପୃଥ୍ଵୀପଵନାଗ୍ନିଭାସ୍କରା ଜଲଂ ଚ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ମୂର୍ତ୍ତଯଃ । ସ ସର୍ଵଦା ମେ ଭଗଵାନ୍ ସନାତନୋ ଦଦାତୁ ଶଂ ଵିଷ୍ଣୁରଚିନ୍ତ୍ଯରୂପଧୃକ୍ ।। ୮.

ଯାହାଠାରୁ ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜଳ ଆଦି ସମସ୍ତ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେଇ ସନାତନ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପଧାରୀ, ସଦା ମୋତେ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ଆଦୌ କୃତଯୁଗେ ନାଥ କିଂ କୃତଂ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତ୍ତିନା । ନାରାଯଣେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। 9.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ନାଥ, କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ନାରାୟଣ କଣ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ପୂର୍ଵଂ ନାରାଯଣସ୍ତ୍ଵେକୋ ନାସୀତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧରେଃ ପରମ୍ । ସୈକ ଏଵ ରତିଂ ଲେଭେ ନୈଵ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦକର୍ମକୃତ୍ ।। 9.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ପ୍ରଥମେ କେବଳ ନାରାୟଣ ଥିଲେ; ହରିଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ। ସେଉଁଠି ସେ ଏକା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କାମ କରିନଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯମିଚ୍ଛନ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତା ବୁଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ମିକା ବଭୌ । ଅସାଵିତ୍ଯେଵ ସଂଜ୍ଞାଯା କ୍ଷଣଂ ଭାସ୍କରସନ୍ନିଭା ।। 9.

ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା ହେଉଥିବାବେଳେ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମାର ମିଶ୍ର ଏକ ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହାକୁ 'ଅସୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା କିଛି କ୍ଷଣ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

ତସ୍ଯା ଅପି ଦ୍ଵିଧା ଭୂତା ଚିନ୍ତାଽଭୂଦ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ । ଉମେତି ସଂଜ୍ଞଯା ଯତ୍ତତ୍ସଦା ମର୍ତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା ।। 9.

ସେଇ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଦୁଇଭାଗ ହେଲା, ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଚାର ହେଲା। ଯାହାକୁ 'ଉମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସେ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ସଦା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରୀଭୂତା ସସର୍ଜେମାଂ ମହୀଂ ତଦା । ଭୂଃ ସସର୍ଜ ଭୁଵଂ ସୋଽପି ସ୍ଵଃ ସସର୍ଜ ତତୋ ମହଃ ।। 9.

'ଓଁ' ଏକାକ୍ଷର ରୂପେ ହୋଇ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। 'ଭୂଃ' ଭୂବର୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେଉଁଠି 'ସ୍ୱଃ' ଏବଂ ପରେ 'ମହଃ' ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ତତଶ୍ଚ ଜନ ଇତ୍ଯେଵ ତପଶ୍ଚାତ୍ମା ପ୍ରଲୀଯତେ । ଏତଦୋତଂ ତଥା ପ୍ରୋତଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ ।। 9.

ତାପରେ 'ଜନ' ଏବଂ 'ତପ' ହେଲା, ଆତ୍ମା ଲୟ ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମଣିମାଳାରେ ସୂତା ଯେପରି ଗାଁଥାଯାଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଗଠିତ।

ଜଗତ୍ ପ୍ରଣଵତୋ ଭୂତଂ ଶୂନ୍ଯମେତତ୍ ସ୍ଥିତଂ ତଦା । ଯେଯଂ ମୂର୍ତିର୍ଭଗଵତଃ ଶଂକରଃ ସ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ ।। 9.

ଯେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରଣବ ଧ୍ୱନିରେ ଶୂନ୍ୟ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କର ଯେଉଁ ରୂପ, ଶଙ୍କର, ସେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ହରି ଥିଲେ।

ଶୂନ୍ଯାଁଲ୍ଲୋକାନିମାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିସୃକ୍ଷୁର୍ମୂର୍ତ୍ତିମୁତ୍ତମାମ୍ । କ୍ଷୋଭଯିତ୍ଵା ମନୋଧାମ ତତ୍ରାକାରଃ ସ୍ଵମାତ୍ରତଃ ।। 9.

ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ମନର ଦେଶକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ତାଙ୍କ ନିଜ ମାପରୁ ଏକ ଆକୃତି ଗଠନ କଲେ।

ସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଯଦା କ୍ଷୁବ୍ଧେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଭଵତ୍ତଦା । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଶକଲୀଭୂତେ ଭୂର୍ଲୋକଂ ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।। 9.

ସେଇ ଉତ୍ତେଜିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହା ଭାଗ ହେବା ପରେ, ଭୂଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା।

ଅପରଂ ଭୁଵନଂ ପ୍ରାଯାନ୍ମଧ୍ଯେ ଭାସ୍କରସନ୍ନିଭମ୍ । ପୁରାଣପୁରୁଷୋ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ପଦ୍ମକୋଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। 9.

ଏକ ଅନ୍ୟ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଦେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ସେଠି ଏକ ପଦ୍ମକୋଶ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ସ ହି ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ତେଜସା । ଅକାରାଦ୍ଯଂ ସ୍ଵରଂ ନାଭ୍ଯାଂ ହଲଂ ଚ ଵିସସର୍ଜ ହ ।। 9.

ସେଇ ଦେବତା ନାରାୟଣ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ 'ଅ' ଏହି ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ଓ 'ହ' ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଅମୂର୍ତ୍ତସୃଷ୍ଟୌ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଉଦଗାଯତ୍ ତଦା ଦିଶଃ । ସୁଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନରମେଯାତ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଧାରଣମ୍ ।। 9.

ଅରୂପ ସୃଷ୍ଟିରେ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଗାଇଲେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଅପାର ଆତ୍ମା ପୁଣି ଧାରଣା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତୋ ନେତ୍ରାତ୍ ତେଜଃ ସମଭଵନ୍ମହତ୍ । ଦକ୍ଷିଣଂ ଵହ୍ନିସଙ୍କାଶଂ ଵାମଂ ତୁହିନସନ୍ନିଭମ୍ ।। 9.

ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବଡ଼ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା: ଡାହାଣ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଗ୍ନି ପରି, ବାମ ଚକ୍ଷୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୀତଳ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ତୁ କଲ୍ପିତୌ ପରମେଷ୍ଠିନା । ତତଃ ପ୍ରାଣଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଵାଯୁଶ୍ଚ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। 9.

ସେ ତେଜକୁ ଦେଖି, ପରମେଶ୍ୱର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗଠନ କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରାଣ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଠାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସ ଏଵ ଵାଯୁର୍ଭଗଵାନ୍ ଯୋଽଦ୍ଯାପି ହୃଦିଗୋ ଵିଭୁଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ଵହ୍ନିଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ତସ୍ମାଦଗ୍ନେର୍ଜଲଂ ମହତ୍ ।। 9.

ସେଇ ବାୟୁ, ଭଗବାନ୍, ଏଯାଁ ଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଚଳିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବଡ଼ ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ଯ ଏଵାଗ୍ନିଃ ସ ଵୈ ତେଜୋ ବ୍ରାହ୍ମଂ ପରମକାରଣମ୍ । ବାହୁଭ୍ଯାମପ୍ଯସୌ ତେଜଃ କ୍ଷାତ୍ରଂ ତେଜଃ ସସର୍ଜ ହ ।। 9.

ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତେଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମୂଳ କାରଣ। ତାଙ୍କର ବାହୁ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ତେଜ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଊରୁଭ୍ଯାମପି ଵୈଶ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶୂଦ୍ରାଂସ୍ତଥା ଵିଭୁଃ । ତତସ୍ତୁ ସସୃଜେ ଯକ୍ଷାନ୍ ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚ ତଥା ଵିଭୁଃ ।। 9.

ତାଙ୍କର ଉରୁ ଠାରୁ ବୈଶ୍ୟମାନେ, ପାଦ ଠାରୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।