ଵରାହପୁରାଣମ୍

(ଉପ୍ତାଃ ସହସ୍ତ୍ରତାଂ ଯାନ୍ତି ପ୍ରତିସଂଵତ୍ସରଂ ମୁନେ ।) ।। ୮.୨୬ (୧)।। ଅହମେକଂ କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥେ ହନ୍ମ୍ଯରଣ୍ଯେ ପଶୁଂ ଦିନେ । ତଂ ଚେତ୍ ପିତୃଭ୍ଯଃ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭୁଞ୍ଜାମି ସାନୁଗଃ ।। ୮.

ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଏହି ଜନ୍ତୁମାନେ ହଜାର ହଜାର ଉପରେ ଉପୁଅନ୍ତି, ମୁନି। ମୁଁ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ପଶୁ ମାରି, ତାହାକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସଠିକ ଭାବେ ଦେଇ, ପରିବାର ସହିତ ଖାଉଛି।

ତ୍ଵଂ ତୁ ଜୀଵାନ୍ ବହୂନ୍ ହତ୍ଵା ସ୍ଵକୁଟୁମ୍ବେନ ସାନୁଗଃ । ଭୁଞ୍ଜନ୍ନେତେନ ସତତମଭୋଜ୍ଯଂ ତନ୍ମତଂ ମମ ।। ୮.

ତୁମେ ତ ତୁମର ପରିବାର ଓ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମାରି ନିରନ୍ତର ଖାଉଛ, ଯାହା ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ମତ ମୋର।

ବ୍ରହ୍ମଣା ତୁ ପୁରା ସୃଷ୍ଟା ଓଷଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଵୀରୁଧଃ । ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ତତ୍ତୁ ଭୂତାନାଂ ଭକ୍ଷ୍ଯମିତ୍ଯେଵ ଵୈ ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୮.

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଗଛ ଓ ଔଷଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ବେଦ କହେ ଯେ, ଏହି ଗଛ ଓ ଔଷଧିମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଦିଵ୍ଯୋ ଭୌତସ୍ତଥା ପୈତ୍ରୋ ମାନୁଷୋ ବ୍ରାହ୍ମ ଏଵ ଚ । ଏତେ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତାଃ ପୁରା ।। ୮.

ଦିବ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ପିତୃ, ମାନବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଇତରେଷାଂ ଚ ତନ୍ମୁଖମ୍ । ଇତରେଷାଂ ତୁ ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କାରିତାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୮.

ଏହି ଯଜ୍ଞଗୁଡିକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି; ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନଙ୍କ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ଯଦି ଵିଭାଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଵରାନ୍ନଂ ତଦ୍ ଵିଶୁଧ୍ଯତି । ଅନ୍ଯଥା ଵ୍ରୀହଯୋଽପ୍ଯେତେ ଏକୈକେ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ । ମନ୍ତଵ୍ଯା ଦାତୃଭୋକ୍ତୃଣାଂ ମହାମାଂସଂ ତୁ ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୮.

ଯଦି ଏହି ନିୟମ ରହିଥାଏ, ତେବେ ଖାଦ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ନାହିଁ ହେଲେ, ଏହି ଧାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାତା ଓ ଭୋକ୍ତା ପାଇଁ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀର ମାଂସ ଭଳି ଗଣାଯିବ — ଏହାକୁ ବଡ଼ ମାଂସ ଭାବରେ ମନାଯାଏ।

ମଯା ତେ ଦୁହିତା ଦତ୍ତା ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ଦେଵରୂପିଣୀ । ସା ଚ ତ୍ଵଦ୍ଭାର୍ଯଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ଦୁହିତା ଜନ୍ତୁଘାତିନଃ ।। ୮.

ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେଇଥିଲି; ସେ, ଯିଏ ତୁମର ଜୀବହନ୍ତା ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ତାହା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତାର ଝିଅ।

ଅତୋଽର୍ଥମାଗତୋଽହଂ ତେ ଗୃହଂ ପ୍ରତି ସମୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଆଚାରଂ ଦେଵପୂଜାଂ ଚ ଅତିଥୀନାଂ ଚ ତର୍ପଣମ୍ ।। ୮.

ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ତୁମର ଘରକୁ ଆସିଛି, ତୁମର ଆଚରଣ, ଦେବପୂଜା ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଦେଖିବାକୁ।

ଏତେଷାମେକମପ୍ଯତ୍ର କୁର୍ଵନ୍ନପି ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଦ୍ ଗୃହଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ପିତୄଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାମ୍ଯଯା ।। ୮.

ଏଠାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକର ଏକଟି ମଧ୍ୟ କରାଯାଉନାହିଁ; ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ଘର ଛାଡିବାକୁ ଚାହେଁ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।

ସ୍ଵଗୃହେ ନୈଵ ଭୁଞ୍ଜାମି ପିତୄଣାଂ କାର୍ଯମିତ୍ଯୁତ । ଅହଂ ଵ୍ଯାଧୋ ଜୀଵଘାତୀ ନ ତୁ ତ୍ଵଂ ଲୋକହିଂସକଃ ।। ୮.

ମୁଁ ମୋ ଘରରେ ଖାଉନାହିଁ, କହି ଯେ ଏହା ପିତୃମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ; ମୁଁ ଏକ ବ୍ୟାଧ, ଜୀବ ହନ୍ତା, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସମାଜକୁ କ୍ଷତି କରୁନାହିଁ।

ମତ୍ସୁତା ଜୀଵଘାତସ୍ଯ ଯଦୋଢା ତ୍ଵତ୍ସୁତେନ ଚ । ତନ୍ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ସଂଜାତଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତଂ ତପୋଧନ ।। ୮.

ମୋ ଝିଅ, ଯିଏ ଜୀବ ହନ୍ତାର ପତ୍ନୀ, ସେ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ବିବାହିତ; ଏହିପରି ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୋଇଛି, ମୁନି।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଚୋତ୍ଥାଯ ଶପ୍ତ୍ଵା ନାରୀଂ ତଦା ଧରେ । ମା ସ୍ନୁଷାଭିଃ ସମଂ ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵା ଵିଶ୍ଵାସୋ ଭଵତୁ କ୍ଵଚିତ୍ ।। ୮.

ଏପରି କହି, ସେ ଉଠି ନାରୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ଓ ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବି ଭରସା ହେବା ନାହିଁ।'

ମା ଚ ସ୍ନୁଷା କଦାଚିତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଯା ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଜୀଵତୀମିଷେତ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଵ୍ଯାଧଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ପ୍ରତି ଭାମିନି ।। ୮.

'ଏବଂ କେବେ ବି ଏମିତି ଝିଅ ହେବେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଜୀବନ୍ତ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରିବ।' ଏପରି କହି, ବ୍ୟାଧ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୋ ଶୋଭା।

ତତୋ ଦେଵାନ୍ ପିତୄନ୍ ଭକ୍ତଯା ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ପୁତ୍ରଂ ଚାର୍ଜୁନକଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଵସନ୍ତାନେ ମହାତପାଃ ।। ୮.

ତାପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅର୍ଜୁନକକୁ ନିଜ ବଂଶରେ ରଖି, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ—

ଧର୍ମଵ୍ଯାଧୋ ଜଗାମାଶୁ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଖ୍ଯଂ ଚ ପରଂ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ତପଶ୍ଚଚାର ନିଯତଃ ପଠନ୍ ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ଧରେ ।। ୮.

ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ଶୀଘ୍ର ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ; ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ତପସ୍ୟା କରି, ଧରାକୁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଠିଲେ।

ନମାମି ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଦଶାରିନାଶନଂ ଵିଶାଲଵକ୍ଷସ୍ଥଲସଂଶ୍ରିତଶ୍ରିଯମ୍ । ସୁଶାସନଂ ନୀତିମତାଂ ପରାଂ ଗତିଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଂ ମନ୍ଦରଧାରିଣଂ ସଦା ।। ୮.

ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଭଲ ଶାସନ କରନ୍ତି, ନୀତିବାନ୍ମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି, ତିନି ପଦ ଦେଇଥିବା, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିବା, ସଦା।

ଦାମୋଦରଂ ରଞ୍ଜିତଭୂତଲଂ ଧିଯା ଯଶୋଂଶୁଶୁଭ୍ରଂ ଭ୍ରମରାଙ୍ଗସପ୍ରଭମ୍ । ଧରାଧରଂ ନରକରିପୁଂ ପୁରୁଷ୍ଟୁତଂ ନମାମି ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ।। ୮.

ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଭୂମିକୁ ଶୋଭିତ କରିଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଯଶ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଚମକେ, ଯାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଭଳି ପ୍ରଭାମୟ, ଭୂମିକୁ ଧରିଥିବା, ନରକର ଶତ୍ରୁ, ଉତ୍ତମମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।

(ନରଂ ନୃସିଂହଂ ହରିମୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁଂ ତ୍ରିଧାମନାମାନମନନ୍ତଵର୍ଚସମ୍ । ସୁସଂସ୍କୃତାସ୍ଯଂ ଶରଣଂ ନରୋତ୍ତମଂ ଵ୍ରଜାମି ଦେଵଂ ସତତଂ ତମଚ୍ଯୁତମ୍ ।। ୮.୪୩ (୧)) ତ୍ରିଧା ସ୍ଥିତଂ ତିଗ୍ମରଥାଙ୍ଗପାଣିନଂ ନଯସ୍ଥିତଂ ତୃପ୍ତମନୁତ୍ତମୈର୍ଗୁଣୈଃ । ନିଃଶ୍ରେଯସାଖ୍ଯଂ କ୍ଷପିତେତରଂ ଗୁରୁଂ ନମାମି ଵିଷ୍ଣୁଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଂ ତ୍ଵହମ୍ ।। ୮.

(ହତୌ ପୁରାଣୌ ମଧୁକୈଟଭାଵୁଭୌ ବିଭର୍ତ୍ତି ଚ କ୍ଷ୍ମାଂ ଶିରସା ସଦା ହି ସଃ । ଯଥା ସ୍ତୁତୋ ମେ ପ୍ରସଭଂ ସନାତନୋ ଦଧାତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁଖମୂର୍ଜିତଂ ମମ ।। ୮.୪୪ (୧)) ମହାଵରାହୋ ହଵିଷାମ୍ବୁଭୋଜନୋ ଜନାର୍ଦନୋ ମେ ହିତକୃଚ୍ଚିତୀମୁଖଃ । କ୍ଷିତୀଧରୋ ମାମୁଦଧିକ୍ଷଯୋ ମହାନ୍ ସ ପାତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରଣାର୍ଥିନଂ ତୁ ମାମ୍ ।। ୮.

ମାଯାତତଂ ଯେନ ଜଗତ୍ତ୍ରଯଂ କୃତଂ ଯଥାଗ୍ନିନୈକେନ ତତଂ ଚରାଚରମ୍ । ଚରାଚରସ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ସର୍ଵତଃ ସ ମେଽସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରଣଂ ଜଗତ୍ପତିଃ ।। ୮.

ଯିଏ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ବୁନିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳକୁ ଆବୃତ କରେ, ସେଇ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି—ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଉନ୍ତୁ।

ଭଵେ ଭଵେ ଯଶ୍ଚ ସସର୍ଜ୍ଜ କଂ ତତୋ ଜଗତ୍ ପ୍ରସୂତଂ ସଚରାଚରଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ତତଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରାତ୍ମଵତି ପ୍ରଲୀଯତେ- ଽନ୍ଵତୋ ହରିର୍ଵିଷ୍ଣୁହରସ୍ତଥୋଚ୍ଯତେ ।। ୮.

ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ଏବଂ ଯେଉଁବେଳେ ରୁଦ୍ରର ଆତ୍ମା ଏହି ଜଗତକୁ ଆବିଷ୍କୃତ କରେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୟ ହୁଏ—ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ହରି, ବିଷ୍ଣୁ, ହର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ଖାତ୍ମେନ୍ଦୁପୃଥ୍ଵୀପଵନାଗ୍ନିଭାସ୍କରା ଜଲଂ ଚ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ମୂର୍ତ୍ତଯଃ । ସ ସର୍ଵଦା ମେ ଭଗଵାନ୍ ସନାତନୋ ଦଦାତୁ ଶଂ ଵିଷ୍ଣୁରଚିନ୍ତ୍ଯରୂପଧୃକ୍ ।। ୮.

ଯାହାଠାରୁ ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜଳ ଆଦି ସମସ୍ତ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେଇ ସନାତନ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପଧାରୀ, ସଦା ମୋତେ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ଆଦୌ କୃତଯୁଗେ ନାଥ କିଂ କୃତଂ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତ୍ତିନା । ନାରାଯଣେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। 9.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ନାଥ, କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ନାରାୟଣ କଣ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ପୂର୍ଵଂ ନାରାଯଣସ୍ତ୍ଵେକୋ ନାସୀତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧରେଃ ପରମ୍ । ସୈକ ଏଵ ରତିଂ ଲେଭେ ନୈଵ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦକର୍ମକୃତ୍ ।। 9.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ପ୍ରଥମେ କେବଳ ନାରାୟଣ ଥିଲେ; ହରିଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ। ସେଉଁଠି ସେ ଏକା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କାମ କରିନଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯମିଚ୍ଛନ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତା ବୁଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ମିକା ବଭୌ । ଅସାଵିତ୍ଯେଵ ସଂଜ୍ଞାଯା କ୍ଷଣଂ ଭାସ୍କରସନ୍ନିଭା ।। 9.

ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା ହେଉଥିବାବେଳେ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମାର ମିଶ୍ର ଏକ ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହାକୁ 'ଅସୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା କିଛି କ୍ଷଣ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

ତସ୍ଯା ଅପି ଦ୍ଵିଧା ଭୂତା ଚିନ୍ତାଽଭୂଦ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ । ଉମେତି ସଂଜ୍ଞଯା ଯତ୍ତତ୍ସଦା ମର୍ତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା ।। 9.

ସେଇ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଦୁଇଭାଗ ହେଲା, ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଚାର ହେଲା। ଯାହାକୁ 'ଉମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସେ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ସଦା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରୀଭୂତା ସସର୍ଜେମାଂ ମହୀଂ ତଦା । ଭୂଃ ସସର୍ଜ ଭୁଵଂ ସୋଽପି ସ୍ଵଃ ସସର୍ଜ ତତୋ ମହଃ ।। 9.

'ଓଁ' ଏକାକ୍ଷର ରୂପେ ହୋଇ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। 'ଭୂଃ' ଭୂବର୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେଉଁଠି 'ସ୍ୱଃ' ଏବଂ ପରେ 'ମହଃ' ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ତତଶ୍ଚ ଜନ ଇତ୍ଯେଵ ତପଶ୍ଚାତ୍ମା ପ୍ରଲୀଯତେ । ଏତଦୋତଂ ତଥା ପ୍ରୋତଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ ।। 9.

ତାପରେ 'ଜନ' ଏବଂ 'ତପ' ହେଲା, ଆତ୍ମା ଲୟ ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମଣିମାଳାରେ ସୂତା ଯେପରି ଗାଁଥାଯାଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଗଠିତ।

ଜଗତ୍ ପ୍ରଣଵତୋ ଭୂତଂ ଶୂନ୍ଯମେତତ୍ ସ୍ଥିତଂ ତଦା । ଯେଯଂ ମୂର୍ତିର୍ଭଗଵତଃ ଶଂକରଃ ସ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ ।। 9.

ଯେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରଣବ ଧ୍ୱନିରେ ଶୂନ୍ୟ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କର ଯେଉଁ ରୂପ, ଶଙ୍କର, ସେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ହରି ଥିଲେ।