ଦାନକାଲେ ତୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ରାସ୍ତାନ୍ପଠିତ୍ଵା ସମର୍ପଯେତ୍ । ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ରଂ ମୁଦ୍ରିକାକର୍ଣଭୂଷଣୈଃ
ଦାନ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ କାନର ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣା ଦେଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜ୍ଜିତଃ । ହସ୍ତେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପସଚନ୍ଦନାମ୍ । ଧେନୁଂ ସମର୍ପଯେତ୍ତସ୍ଯ ମୁଖଞ୍ଚ ଚ ଵିଲୋକଯେତ୍
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, କଞ୍ଜୁସି ଛାଡ଼ି; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ଗାଈକୁ ଦାନ କରି ତାହାର ମୁହଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଏକାହଂ ଶର୍କରାହାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ରିଦିନଂ ଵସେତ୍ । ସର୍ଵପାପହରା ଧେନୁଃ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ଚିନି ଖାଇବେ, ତିନି ଦିନ ରହିବେ; ଏହି ଗାଈ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ତୁ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଦୀଯମାନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଏହି ଦାନ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠତେ ଵାପି ମାନଵଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅଥ ମଧୁଧେନୁଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ମଧୁଧେନୁଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାତକନାଶିନୀମ୍
ଏବେ ମଧୁଧେନୁ ଦାନର ମହିମା କହିବି; ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ମଧୁଧେନୁ ବିଷୟରେ ଏବେ ଏକଥା କହିବି।
ଧେନୁଂ ମଧୁମଯୀଂ କୃତ୍ଵା ସମ୍ପୂର୍ଣଘଟଷୋଡଶାମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁରେ ତିଆରି ଏକ ଗାଈ, ଏବଂ ଷୋଳ ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ସହିତ ତିଆରି କର।
ସୌଵର୍ଣଂ ତୁ ମୁଖଂ କୃତ୍ଵା ଶୃଙ୍ଗାଣ୍ଯଗୁରୁଚଂଦନୈଃ
ତାହାର ମୁହଁ ସୁନାରେ, ଶିଙ୍ଗ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ତିଆରି କର।
ପାଦାନିକ୍ଷୁମଯାନ୍କୃତ୍ଵା ସିତକମ୍ବଲସଂଵୃତାନ୍
ପାଦ ଚିନିଗଛରେ ତିଆରି କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧଳା କମ୍ବଳରେ ଢାକ।
ଓଷ୍ଠୌ ପୁଷ୍ପମଯୌ ତସ୍ଯା ଦନ୍ତାଃ ଫଲମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ତାହାର ଓଠ ଫୁଲରେ ତିଆରି, ଦାନ୍ତ ଫଳରେ ତିଆରି ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ପ୍ରଶସ୍ତପତ୍ରଶ୍ରଵଣା ପ୍ରମାଣାତ୍ପରିତସ୍ତତା
ଭଲ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ କାନ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲଗାଇବା।
ଚତ୍ଵାରି ତିଲପାତ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି ତିଳର ପତ୍ର ପିଠି ରଖିବା ଉଚିତ।
କାଂସ୍ଯୋପଦୋହିନୀଂ କୃତ୍ଵା ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ପୂଜିତାମ୍
ତାମ୍ବାରେ ଗଈ ତିଆରି କରି, ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ,
ସଂକ୍ରାଂତ୍ଯାମୁପରାଗେ ଚ ସର୍ଵକାଲେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଉପରାଗ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ,
ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯାହିତାଗ୍ନଯେ 104.
ଏକ ଦରିଦ୍ର, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ରଖିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ,
ତାଦୃଶାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ମଧୁ ଧେନୁର୍ନରୋତ୍ତମେ
ଏପରି ଲୋକକୁ ମଧୁ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଈ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଧେନୁଂ ତାଂ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵାଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମେନ ମୁଦ୍ରିକାଵର୍ଣମାତ୍ରକୈଃ ଜଲପୂର୍ଵଂ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯାନଂ ସମର୍ପଯେତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଗଈକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ, ଜୋଡା କପଡ଼ ରେ ଢାକି, ମୁଦ୍ରିକା ଦେଇ, ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଦେଇ, ପରେ ଗଈକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଯନ୍ତାଂ ପିତରୋ ଦେଵା ମଧୁଧେନୋ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ପିତୃ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ; ମଧୁ ଗଈ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଅହଂ ଗୃହ୍ଣାମି ତ୍ଵାଂ ଦେଵି କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥେ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୃହ ଉପକାରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
ମଧୁଵାତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଦଦ୍ଯାଦାଶୁଚିକେନ ତୁ
‘ମଧୁବାତ’ ମନ୍ତ୍ରରେ, ଅପବିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁଧେନୁଂ ନରାଧିପ
ଏପରି ଭକ୍ତିରେ ଯିଏ ମଧୁ ଗଈ ଦେଇଥାଏ, ହେ ରାଜା,
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁ ମଧୁପାଯସସଂଯୁତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିନି ରାତି ମଧୁ ଦୁଧ ମିଶାଇ ଖାଏ,
ଯତ୍ର ନଦ୍ଯୋ ମଧୁଵହା ଯତ୍ର ପାଯସକର୍ଦମାଃ
ଯେଉଁଠି ନଦୀମାନେ ମଧୁ ବହାଏ, ମାଟି ଦୁଧର,
ତତ୍ର ଭୋଗାନଥୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ସେଠି ସେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି 104.
ବହୁ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ନଯତେ ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯଂ ମଧୁଧେନୁପ୍ରଦାନତଃ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ମଧୁ ଗଈ ଦେଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସାଯୁଜ୍ୟ ପାଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଇତି ଶ୍ରୀଵରାହପୁରାଣେ ଶ୍ଵେତଵିନୀତାଶ୍ଵୋପାଖ୍ଯାନେ ମଧୁଧେନୁମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନାମ ଚତୁରଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବରାହପୁରାଣରେ ଶ୍ୱେତ ଏବଂ ବିନୀତାଶ୍ୱ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ‘ମଧୁ ଗଈର ମହିମା’ ନାମକ ଏକଶ ଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଅଥ କ୍ଷୀରଧେନୁଦାନଵିଧିଃ କ୍ଷୀରଧେନୁଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଂ ନିବୋଧ ନରାଧିପ
ଏବେ କ୍ଷୀର ଗଈ ଦାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା: ମୁଁ କ୍ଷୀର ଗଈ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ରାଜା।
ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରମାନେନ କୁଶାନାସ୍ତୀର୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ଗଈ ଚମଡ଼ ଆକାରରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କୁଶ ଘାସ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ର କୃତ୍ଵା କୁଣ୍ଡଲିକାଂ ଗୋମଯେନ ସୁଵିସ୍ତୃତାମ୍
ସେଠି ଗୋମୟରେ ଭଲଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ଚକ୍ରାକାର ବେଦୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।