ତଦର୍ଧଂ ମଧ୍ଯମା ପ୍ରୋକ୍ତା କନିଷ୍ଠା ଭାରକେଣ ତୁ । ତଦ୍ଵଦ୍ଵତ୍ସଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଚତୁର୍ଥାଂଶେନ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ତାହାର ଅର୍ଧକୁ ମଧ୍ୟମ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଏକ ଭାର ଦେଇ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ହୁଏ। ଏହାପରି, ବଛିଆକୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେଇ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥ କୁର୍ଯାଦଷ୍ଟଶତୈରୂର୍ଧ୍ଵଂ ନୃପତିସତ୍ତମ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା କାରଯେଦ୍ଧେନୁଂ ତଥାତ୍ମାନଂ ପୀଡଯେତ୍
ଏହାପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଉଚିତ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟଶତ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଓଜନରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଗାଈ ତିଆରି କରିବା ଓ ନିଜକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ପଡ଼ିବା।
ସର୍ଵବୀଜାନି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ସମନ୍ତତଃ । ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ମୁଖଂ ଶୃଙ୍ଗେ ମୌକ୍ତିକୈର୍ନଯନେ ତଥା
ସମସ୍ତ ବୀଜ ଚାରିଦିଗରେ ରଖି, ମୁହଁରେ ସୁନା ଓ ଶିଙ୍ଗରେ, ଚକ୍ଷୁରେ ମୁକ୍ତା ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଗୁଡେନ ତୁ ମୁଖ କାଯେ ଜିହ୍ଵା ପିଷ୍ଟମଯୀ ତଥା । କମ୍ବଲଂ ପଟ୍ଟସୂତ୍ରେଣ କଣ୍ଠାଭରଣଭୂଷିତାମ୍
ମୁହଁ ଓ ଶରୀରକୁ ଗୁଡ଼ରେ, ଜିହ୍ବାକୁ ଆଟାରେ, କମ୍ବଳ ଓ ପଟ୍ଟ ସୂତ୍ରରେ, ଗଳାରେ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଉଚିତ।
ଇକ୍ଷୁପାଦାଂ ରୌପ୍ଯଖୁରାଂ ତଵନୀତସ୍ତନୀଂ ତଥା । ପ୍ରଶସ୍ତପତ୍ରଶ୍ରଵଣାଂ ସିତଚାମରପଭୂଷିତାମ୍
ଅଖୁଣ୍ଡ ଚିନିଗଛର ପାଦ, ଚାନ୍ଦିର ନଖ, ଘିଅ ଭରା ଥଣ୍ଡ, ଭଲ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ କାନ, ଧଳା ଚାମରରେ ଶୁଭା ପାଇଥିବା ଗାଈ।
ପଞ୍ଚରତ୍ନସମାଯୁକ୍ତାଂ ଵସ୍ତ୍ରେଣାଚ୍ଛାଦିତାଂ ତଥା । ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈରଲଂକୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ପାଞ୍ଚଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଲାଗିଥିବା, ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିବା, ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲରେ ଶୁଭା ପାଇଥିବା ଏହି ଗାଈକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ସାଧୁଵୃତ୍ତାଯ ଧୀମତେ । ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଦୁଷେ ସାଗ୍ନିକାଯ କୁଟୁମ୍ବିନେ । ଅଦୁଷ୍ଟାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନ ତୁ ମତ୍ସରିଣେ ଦ୍ଵିଜେ
ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜାଣନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଅଗ୍ନି ରଖନ୍ତି, ଦରିଦ୍ର, ନୀତିମାନ୍, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଏମିତି ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ପୁଣ୍ଯେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଦିନକ୍ଷଯେ । ଏଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ କାଲେଷୁ ଥଥାଵିଭଵଶକ୍ତିତଃ
ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ବିଶୁବ, ଶୁଭ ଯୋଗ, କିମ୍ବା ଦିନ ଶେଷରେ—ଏହି ପବିତ୍ର ସମୟରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସତ୍ପାତ୍ରଞ୍ଚ ଦ୍ଵିଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଆଗତଂ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ଗୃହେ । ତାଦୃଶାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ପୁଚ୍ଛଦେଶେ ଵିମୃଷ୍ଯ ଚ
ଯେତେବେଳେ ଏମିତି ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ଭାବେ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗାଈର ପୁଛ ଦେଖି ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵାଭିମୁଖମାସ୍ଥାଯ ଅଥଵା ସ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ । ଗାଂ ପୂର୍ଵାଭିମୁଖୀଂ କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସମୁତ୍ତରତୋ ନ୍ଯସେତ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବା, କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା; ଗାଈକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଯିବା ଓ ବଛାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଦାନକାଲେ ତୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ରାସ୍ତାନ୍ପଠିତ୍ଵା ସମର୍ପଯେତ୍ । ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ରଂ ମୁଦ୍ରିକାକର୍ଣଭୂଷଣୈଃ
ଦାନ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ କାନର ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣା ଦେଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜ୍ଜିତଃ । ହସ୍ତେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପସଚନ୍ଦନାମ୍ । ଧେନୁଂ ସମର୍ପଯେତ୍ତସ୍ଯ ମୁଖଞ୍ଚ ଚ ଵିଲୋକଯେତ୍
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, କଞ୍ଜୁସି ଛାଡ଼ି; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ଗାଈକୁ ଦାନ କରି ତାହାର ମୁହଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଏକାହଂ ଶର୍କରାହାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ରିଦିନଂ ଵସେତ୍ । ସର୍ଵପାପହରା ଧେନୁଃ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ଚିନି ଖାଇବେ, ତିନି ଦିନ ରହିବେ; ଏହି ଗାଈ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ତୁ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଦୀଯମାନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଏହି ଦାନ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ପଠତେ ଵାପି ମାନଵଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅଥ ମଧୁଧେନୁଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ମଧୁଧେନୁଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାତକନାଶିନୀମ୍
ଏବେ ମଧୁଧେନୁ ଦାନର ମହିମା କହିବି; ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ମଧୁଧେନୁ ବିଷୟରେ ଏବେ ଏକଥା କହିବି।
ଧେନୁଂ ମଧୁମଯୀଂ କୃତ୍ଵା ସମ୍ପୂର୍ଣଘଟଷୋଡଶାମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁରେ ତିଆରି ଏକ ଗାଈ, ଏବଂ ଷୋଳ ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ସହିତ ତିଆରି କର।
ସୌଵର୍ଣଂ ତୁ ମୁଖଂ କୃତ୍ଵା ଶୃଙ୍ଗାଣ୍ଯଗୁରୁଚଂଦନୈଃ
ତାହାର ମୁହଁ ସୁନାରେ, ଶିଙ୍ଗ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ତିଆରି କର।
ପାଦାନିକ୍ଷୁମଯାନ୍କୃତ୍ଵା ସିତକମ୍ବଲସଂଵୃତାନ୍
ପାଦ ଚିନିଗଛରେ ତିଆରି କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧଳା କମ୍ବଳରେ ଢାକ।
ଓଷ୍ଠୌ ପୁଷ୍ପମଯୌ ତସ୍ଯା ଦନ୍ତାଃ ଫଲମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ତାହାର ଓଠ ଫୁଲରେ ତିଆରି, ଦାନ୍ତ ଫଳରେ ତିଆରି ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ପ୍ରଶସ୍ତପତ୍ରଶ୍ରଵଣା ପ୍ରମାଣାତ୍ପରିତସ୍ତତା
ଭଲ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ କାନ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲଗାଇବା।
ଚତ୍ଵାରି ତିଲପାତ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି ତିଳର ପତ୍ର ପିଠି ରଖିବା ଉଚିତ।
କାଂସ୍ଯୋପଦୋହିନୀଂ କୃତ୍ଵା ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ପୂଜିତାମ୍
ତାମ୍ବାରେ ଗଈ ତିଆରି କରି, ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ,
ସଂକ୍ରାଂତ୍ଯାମୁପରାଗେ ଚ ସର୍ଵକାଲେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଉପରାଗ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ,
ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦରିଦ୍ରାଯ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯାହିତାଗ୍ନଯେ 104.
ଏକ ଦରିଦ୍ର, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ରଖିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ,
ତାଦୃଶାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ମଧୁ ଧେନୁର୍ନରୋତ୍ତମେ
ଏପରି ଲୋକକୁ ମଧୁ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଈ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଧେନୁଂ ତାଂ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵାଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମେନ ମୁଦ୍ରିକାଵର୍ଣମାତ୍ରକୈଃ ଜଲପୂର୍ଵଂ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯାନଂ ସମର୍ପଯେତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଗଈକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ, ଜୋଡା କପଡ଼ ରେ ଢାକି, ମୁଦ୍ରିକା ଦେଇ, ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଦେଇ, ପରେ ଗଈକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଯନ୍ତାଂ ପିତରୋ ଦେଵା ମଧୁଧେନୋ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ପିତୃ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ; ମଧୁ ଗଈ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଅହଂ ଗୃହ୍ଣାମି ତ୍ଵାଂ ଦେଵି କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥେ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୃହ ଉପକାରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
ମଧୁଵାତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଦଦ୍ଯାଦାଶୁଚିକେନ ତୁ
‘ମଧୁବାତ’ ମନ୍ତ୍ରରେ, ଅପବିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।