ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ପରମାତ୍ମା ଶିଵଃ ପୁଣ୍ଯ ଇତି କେଚିଦ୍ ଭଵଂ ଵିଦୁଃ । ଅପରେ ହରିମୀଶାନମିତି କେଚିଚ୍ଚତୁର୍ମୁଖମ୍ ।। ୮୯.

ଧରଣୀ କହିଲେ: କିଛି ଲୋକ ଶିବଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା ଓ ପବିତ୍ର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଭବଙ୍କୁ ହରି, ଈଶାନ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ମୁଖ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।

ଏତେଷାଂ କତମୋ ଦେଵଃ ପରଃ କୋ ଵାଽଥଵାଽପରଃ । ଏତଦ୍ଦେଵ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ଵିଭୋ ।। ୮୯.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଦେବତା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏବଂ କିଏ ଅଧୀନ? ମୋର ଏହି ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଦୂର କର, ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହା କହ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ପରୋ ନାରାଯଣୋ ଦେଵସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜାତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ରୁଦ୍ରୋଽଭଵଦ୍ ଦେଵି ସ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞତାଂ ଗତଃ ।। ୮୯.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା; ତାଙ୍କଠାରୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ରୁଦ୍ର ହେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତସ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯାଣ୍ଯନେକାନି ଵିଵିଧାନି ଵରାନନେ । ଶ୍ରୃଣୁ ସର୍ଵାଣି ଚାର୍ଵଙ୍ଗି କଥ୍ଯମାନଂ ମଯାଽନଘେ ।। ୮୯.

ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ମୋ ମଧୁର କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଚମତ୍କାର କଥା କହିବି, ହେ ପାପହୀନେ।

କୈଲାସଶିଖରେ ରମ୍ଯେ ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତେ । ଵସତ୍ଯନୁଦିନଂ ଦେଵଃ ଶୂଲପାଣିସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ।। ୮୯.

କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ରହିଛି, ସେଠି ତ୍ରିନୟନ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତା ପ୍ରତିଦିନ ବାସ କରନ୍ତି।

ସୈକସ୍ମିନ୍ ଦିଵସେ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ । ଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ଗୌର୍ଯା ମହାନାସୀତ୍ ପିନାକଧୃକ୍ ।। ୮୯.

ଏକ ଦିନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପୂଜିତ, ପିନାକ ଧାରୀ ମହାଦେବ, ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିଲେ।

ତତ୍ର ସିଂହମୁଖାଃ କେଚିଦ୍ ଗଣା ନର୍ଦନ୍ତି ସିଂହଵତ୍ । ଅପରେ ହସ୍ତିଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ହଯଵକ୍ତ୍ରାସ୍ତଥାପରେ ।। ୮୯.

ସେଠାରେ କିଛି ଗଣମାନେ ସିଂହମୁଖ ଥିଲେ ଏବଂ ସିଂହ ପରି ଡାକୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ହାତୀମୁଖ ଓ କିଛି ଘୋଡ଼ାମୁଖ ଥିଲେ।

ଅପରେ ଶିଂଶୁମାରାସ୍ଯା ଅପରେ ସୂକରାନନାଃ । ଅପରେଽଶ୍ଵାମୁଖା ରୌଦ୍ରା ଖରାସ୍ଯାଜାନନାସ୍ତଥା । ଛାଗମତ୍ସ୍ଯାନନାଃ କ୍ରୂରା ହ୍ଯନନ୍ତାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ ।। ୮୯.

ଅନ୍ୟମାନେ ଶିଂଶୁମାର ମୁହଁ, କିଛି ସୂକର ମୁହଁ, କିଛି ଘୋଡ଼ାମୁଖ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଖର ମୁହଁ, ଅଜା ମୁହଁ, ଛାଗ ଓ ମାଛ ମୁହଁ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ କ୍ରୂର, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।

କେଚିଦ୍ ଗାଯନ୍ତି ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଧାଵନ୍ତି ସ୍ଫୋଟଯନ୍ତି ଚ । ହସନ୍ତି କିଲକିଲାଯନ୍ତି ଗର୍ଜନ୍ତି ଚ ମହାବଲାଃ ।। ୮୯.

କିଛି ଗାଇଥିଲେ, କିଛି ନାଚୁଥିଲେ, କିଛି ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, କିଛି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; କିଛି ହସୁଥିଲେ, କିଛି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଅବାଜ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ କିଛି ବଳଶାଳୀ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।

କେଚିଲ୍ଲୋଷ୍ଟାଂସ୍ତୁ ସଂଗୃହ୍ଯ ଯୁଯୁଧୁର୍ଗଣନାଯକାଃ । ଅପରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧେନ ଯୁଯୁଧୁର୍ବଲଦର୍ପିତାଃ । ଏଵଂ ଗଣସହସ୍ତ୍ରେଣ ଵୃତୋ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୮୯.

କିଛି ଗଣନାୟକ ମାଟି ଚୁଆଁ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ହଜାର ଗଣମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

ଯାଵଦାସ୍ତେ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵ୍ଯା କ୍ରୀଡନ୍ ଦେଵଵରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତାଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୈରୁପାଯାତ୍ ସହ ସତ୍ଵରଃ ।। ୮୯.

ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ନିଜେ ଦେବୀ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।

ତମାଗତମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ଉଵାଚ ପରମୋ ଦେଵୋ ରୁଦ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମଵ୍ଯମ୍ ।। ୮୯.

ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଯଥାବିଧି ଆଦର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ରୁଦ୍ର ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

କିମାଗମନକୃତ୍ଯଂ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରୂହି ମମାଚିରମ୍ । କିଂ ଚ ଦେଵାସ୍ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତା ଆଗତା ମମ ସନ୍ନିଧୌ ।। ୮୯.

ସେ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ। ଦେବତାମାନେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ମୋର ସାମ୍ନାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଅସ୍ତ୍ଯନ୍ଧକୋ ମହାଦୈତ୍ଯସ୍ତେନ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ । ଅର୍ଦିତା ମତ୍ସମୀପଂ ତୁ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ମାଂ ଶରଣୈଷିଣଃ ।। ୮୯.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏକ ମହାଦାନବ ଅଛି, ତାଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ଧକ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ଏହା ଜାଣି ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

ତତଶ୍ଚୈତେ ମଯା ସର୍ଵେ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵା ଭଵଂ ପ୍ରତି । ଗଚ୍ଛାମ ଇତି ଦେଵେଶ ତତସ୍ତ୍ଵେତେ ସମାଗତାଃ ।। ୮୯.

ତେଣୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲି, 'ଚଳ, ଆମେ ଦେବତାଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ଦେବାକୁ ଯିବା', ଏହିପରି ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵୀକ୍ଷାଂ ଚକ୍ରେ ପିନାକିନମ୍ । ନାରାଯଣଂ ଚ ମନସା ସସ୍ମାର ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ତତୋ ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୮୯.

ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମନରେ ପରମେଶ୍ୱର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତାପରେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।

ତତସ୍ତ୍ଵେକୀଗତାସ୍ତେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ । ପରସ୍ପରଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵୀକ୍ଷାଂ ଚକ୍ରୁର୍ମୁଦାଯୁତାଃ ।। ୮୯.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର, ଏକଠା ହୋଇ, ପ୍ରେମରେ ପରସ୍ପରକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।

ତତସ୍ତେଷାଂ ତ୍ରିଧା ଦୃଷ୍ଟିର୍ଭୂତ୍ଵୈକା ସମଜାଯତ । ତସ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା କୁମାରୀ ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀ ।। ୮୯.

ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ତିନିଭାଗ ହୋଇ, ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପବାନ୍ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମା ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଦ୍ଧଜା । ସୁନାସା ସୁଲଲାଟାନ୍ତା ସୁଵକ୍ତ୍ରା ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ।। ୮୯.

ସେ କନ୍ୟା ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ନୀଳ ଗୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ସୁନାସିକା, ସୁନ୍ଦର କପାଳ, ମଧୁର ମୁହଁ ଓ ଭଲ ଗଠିତ ଦେହ ଥିଲେ।

ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ଯଦଗ୍ନିଜିହ୍ଵଂ ତୁ ଲକ୍ଷଣଂ ପରିଭାଷିତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵମେକତଃ ସଂସ୍ଥଂ କନ୍ଯାଯାଂ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୮୯.

ତ୍ୱଷ୍ଟା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ବାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏକାଠି ଦେଖାଗଲା।

ଅଥ ତାଂ ଦୃଶ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ । ଊଚୁଃ କାଽସି ଶୁଭେ ବ୍ରୂହି କିଂ ଵା କାର୍ଯଂ ଵିପଶ୍ଚିତମ୍ ।। ୮୯.

ତାକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, 'ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? ବୁଦ୍ଧିମତୀ, କଣ କାମରେ ଆସିଛ?'

ତ୍ରିଵର୍ଣା ଚ କୁମାରୀ ସା କୃଷ୍ଣଶୁକ୍ଲା ଚ ପୀତିକା । ଉଵାଚ ଭଵତାଂ ଦୃଷ୍ଟେର୍ଯୋଗାଜ୍ଜାତାଽସ୍ମି ସତ୍ତମାଃ । କିଂ ମାଂ ନ ଵେତ୍ଥ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ସ୍ଵଶକ୍ତିଂ ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍ ।। ୮୯.

ସେ କନ୍ୟା ତିନି ରଙ୍ଗର—କଳା, ଧଳା ଓ ହଳଦିଆ। ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ଏକତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ହେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟମାନେ। ତୁମେ ମୋତେ, ଶୁଭ ନିତମ୍ବିନୀ, ନିଜର ଶକ୍ତି, ପରମେଶ୍ୱରୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରୁନାହଁ?'

ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତେ ଚ ତସ୍ଯାସ୍ତୁଷ୍ଟା ଵରଂ ଦଦୁଃ । ନାମ୍ନାଽସି ତ୍ରିକଲା ଦେଵୀ ପାହି ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵଦା ।। ୮୯.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, 'ତୁମେ ତିନି କାଳର ଦେବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ, ସଦା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କର।'

ଅପରାଣ୍ଯପି ନାମାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଵାନଘେ । ଗୁଣୋତ୍ଥାନି ମହାଭାଗେ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରାଣି ଚ ।। ୮୯.

'ହେ ପାପହୀନେ, ତୁମର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମ ମଧ୍ୟ ହେବ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେସବୁ ନାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେବ।'

ଅନ୍ଯଚ୍ଚ କାରଣଂ ଦେଵି ତ୍ରିଵର୍ଣାଽସି ଵରାନନେ । ମୂର୍ତିତ୍ରଯଂ ତ୍ରିଭିର୍ଵର୍ଣୈଃ କୁରୁ ଦେଵି ସ୍ଵକଂ ଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୮୯.

'ଏହା ସହିତ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ଦେବୀ, ତୁମେ ତିନି ରଙ୍ଗର ଥିବାର ଆଉ ଏକ କାରଣ—ତୁମର ତିନି ରୂପ ଓ ତିନି ରଙ୍ଗ ସହିତ ତୁମ ଏହି ତିନି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଇଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା ଦେଵୈରକରୋତ୍ ତ୍ରିଵିଧାଂ ତନୁମ୍ । ସିତାଂ ରକ୍ତାଂ ତଥା କୃଷ୍ଣାଂ ତ୍ରିମୂର୍ତିତ୍ଵଂ ଜଗାମ ହ ।। ୮୯.

ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ଧଳା, ଲାଲ ଓ କଳା—ଏହି ତିନି ରଙ୍ଗର ତିନିଟି ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ ଓ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ହେଲେ।

ଯା ସା ବ୍ରାହ୍ମୀ ଶୁଭା ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ତଯା ସୃଜତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ସୌମ୍ଯରୂପେଣ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ବ୍ରହ୍ମସୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଧାନତଃ ।। ୮୯.

ଯିଏ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମୀ ରୂପ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେ ମଧୁର ରୂପ ଓ ଶୁଭ ନିତମ୍ବିନୀ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

ଯା ସା ରକ୍ତେନ ଵର୍ଣେନ ସୁରୂପା ତନୁମଧ୍ଯମା । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରା ଦେଵୀ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ସା କଲା ସ୍ମୃତା । ସା ପାତି ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯେତି କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୮୯.

ଯିଏ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁସଂଖ୍ୟାତ କଟି ଥିବା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବୀ, ସେ ବୈଷ୍ଣବୀ ରୂପ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯା ସା କୃଷ୍ଣେନ ଵର୍ଣେନ ରୌଦ୍ରୀ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ତ୍ରିଶୂଲିନୀ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲିନୀ ଦେଵୀ ସା ସଂହରତି ଵୈ ଜଗତ୍ ।। ୮୯.

ଯିଏ କଳା ରଙ୍ଗର, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ରୌଦ୍ର ରୂପ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଓ ବଡ଼ ଦାଢ଼ି ଥିବା ଦେବୀ, ସେ ରୌଦ୍ରୀ ରୂପ ଅଟୁଟ ରହି, ସେଇ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।