ଵରାହପୁରାଣମ୍

ମହାଭଦ୍ରସ୍ଯ ସରସ ଉତ୍ତରେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଯେ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ଥିତା ଵିପ୍ରାସ୍ତାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ମହାଭଦ୍ର ଝିଲିର ଉତ୍ତରକୁ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ହଂସକୂଟୋ ମହାଶୈଲୋ ଵୃଷହଂସଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । କପିଞ୍ଜଲଶ୍ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଲଶ୍ଚ ସାନୁମାନ୍ ।। ୭୮.

ହଂସକୂଟ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ବୃଷହଂସ, କପିଞ୍ଜଳ, ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଳ ସହିତ ସାନୁମାନ—ଏହିମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ନୀଲଃ କନକଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । ପୁଷ୍କରୋ ମେଘଶୈଲୋଽଥ ଵିରଜାଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ । ଜାରୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ଉତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭୮.

ନୀଳ, କନକଶୃଙ୍ଗ, ଶତଶୃଙ୍ଗ, ପୁଷ୍କର, ମେଘଶୈଳ, ବିରଜା, ଜାରୁଚି ଓ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର—ଏହିମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପରିଚିତ।

ଇତ୍ଯେତେଷାଂ ତୁ ମୁଖ୍ଯାନାମୁତ୍ତରେଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସ୍ଥଲୀରନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଗର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ମାଠ, ଭିତର ଉପତ୍ୟକା ଓ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ସୀତାନ୍ତସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁମୁଦସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ । ଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ଵିହଙ୍ଗପୁଷ୍ଟାଯାଂ ନାନାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍ ।। ୭୯.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ପାହାଡ଼ର ସୀମା ଓ କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁ ଉପତ୍ୟକାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ରହୁଛନ୍ତି।

ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯାମଂ ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍ । ସୁରସାମଲପାନୀଯଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ସୁରୋଚନମ୍ ।। ୭୯.

ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହାର ଲମ୍ବ ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ। ଏହି ହ୍ରଦର ଜଳ ଦେବମାନ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ।

ଦ୍ରୋଣମାତ୍ରପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ । ସହସ୍ତ୍ରଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ହ୍ରଦ ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣର ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଓ ହଜାର ଶତ ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ମହାସର୍ପୈରଧିଷ୍ଠିତମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୀସରୋ ନାମ ସପ୍ରକାଶମିହେହ ଚ ।। ୭୯.

ଏହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରୀସର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏଠାଏଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲୈଃ ପୂର୍ଣଂ ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ତତ୍ର ତ୍ଵେକଂ ମହାପଦ୍ମଂ ମଧ୍ଯେ ପଦ୍ମଵନସ୍ଯ ଚ ।। ୭୯.

ସେହି ହ୍ରଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ସେଠାରେ ପଦ୍ମବନର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଅଛି।

କୋଟିପତ୍ରପ୍ରକଲିତଂ ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାକୋଶମଧୁରଂ ଚଲତ୍ଵାଦତିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ପଦ୍ମର ଅଗଣିତ ପତ୍ର ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଭାରେ ଚମକେ, ସଦା ମଧୁର ଭାବେ ଖିଲିଥାଏ, ହଳେ ହଳେ ଘୂରୁଥିବା ଏହା ଏକ ଦୂତିମାନ୍ଦଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

ଚାରୁକେସରଜାଲାଢ୍ଯଂ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ ମଧ୍ଯେ ଭଗଵତୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯମେଵ ହି । ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତୁ ତଂ ତଦାଵାସଂ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୯.

ସୁନ୍ଦର କେଶର ଗୁଛରେ ଭରିଥିବା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ ଏହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଭଗବତୀ ଶ୍ରୀ ସଦା ବସିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଠି ଦେହରେ ବସିବା କରନ୍ତି।

ସରସସ୍ତସ୍ଯ ତୀରେ ତୁ ତସ୍ମିନ୍ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତମ୍ । ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ବିଲ୍ଵଵନଂ ମହତ୍ ।। ୭୯.

ସେହି ହ୍ରଦର କୂଳରେ, ସଦା ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା, ଏକ ବଡ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ ବିଳ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ।

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ । ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ଶାଖାସହସ୍ତ୍ରକଲିତୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସମାକୁଲମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ବିଳ୍ବବନ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବରେ ବିସ୍ତୃତ, ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛରେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି, ହଜାର ଶାଖା ଓ ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି।

ଫଲୈଃ ସହସ୍ତ୍ରସଙ୍କାଶୈଃ ହରିତୈଃ ପାଣ୍ଡୁରୈସ୍ତଥା । ଅମୃତସ୍ଵାଦୁସଦୃଶୈର୍ଭେରୀମାତ୍ରୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ ।। ୭୯.

ଏଠାର ଫଳ ହଜାର ଗଣନାର ସମାନ, କେହି ହରିତ, କେହି ହଳଦିଆ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅମୃତ ସ୍ବାଦ ସମାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫଳ ଢୋଲ ପରି ଠୁଲ।

ଶୀର୍ଯଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୀର୍ଣଭୂମିଵନାନ୍ତରମ୍ । ନାମ୍ନା ତଚ୍ଛ୍ରୀଵନଂ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୭୯.

ଝରିପଡୁଥିବା ଓ ପଡିଯାଇଥିବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତର ଭରିଯାଇଛି; ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ 'ଶ୍ରୀବନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦେଵାଦିଭିଃ ସମାକୀର୍ଣମଷ୍ଟାଭିଃ କକୁଭିଃ ଶୁଭମ୍ । ବିଲ୍ଵାଶିଭିଶ୍ଚ ମୁନିଭିଃ ସେଵିତଂ ପୁଣ୍ଯକାରିଭିଃ । ତତ୍ର ଶ୍ରୀଃ ସଂସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘନିଷେଵିତା ।। ୭୯.

ଏହି ବନ ଆଠ ଦିଗରୁ ଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଳ୍ବ ଖାଇଥିବା ମୁନି ଓ ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏଠି ଶ୍ରୀ ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

ଏକୈକସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମଣିଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରମ୍ । ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ ।। ୭୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ରାଜ ଓ ମଣିଶିଳା ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଵିମଲଂ ପଙ୍କଜଵନଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍ । ପୁଷ୍ପଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଧୃତଂ ଭାତି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲତୀଵ ହ ।। ୭୯.

ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ପଦ୍ମବନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଧରିଥିବା ଏକ ପୁଷ୍ପ ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଚମକେ।

ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶଂ ଚ ଶିଖରୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସମାଵୃତମ୍ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଶାଖାଶିଖରଂ ପିଞ୍ଜରଂ ଭାତି ତଦ୍ଵନମ୍ ।। ୭୯.

ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଥିବା ବଡ଼ ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଖିଲିଥିବା ଶାଖା ଶିଖରର ସୁନାଳି ରଙ୍ଗରେ ଏହି ବନ ଚମକୁଛି।

ଦ୍ଵିବାହୁପରିଣାହୈସ୍ତୈସ୍ତ୍ରିହସ୍ତାଯାମଵିସ୍ତୃତୈଃ । ମନଃଶିଲାଚୂର୍ଣନିଭୈଃ ପାଣ୍ଡୁକେସରଶାଲିଭିଃ ।। ୭୯.

ଏଠାର ଗଛର ତଣ୍ଡ ଦୁଇ ହାତ ଚଉଡ଼ା, ଶାଖା ତିନି ହସ୍ତ ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ତ, ତାହାର ହଳଦିଆ କେଶର ମନଶିଳା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ପୁଷ୍ପୈର୍ମନୋହରୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵ୍ଯାକୋଶୈର୍ଗନ୍ଧଶୋଭିଭିଃ । ଵିରାଜତି ଵନଂ ସର୍ଵଂ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତମ୍ ।। ୭୯.

ମନୋହର ପୁଷ୍ପ ଓ ଖିଲିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବନ ଚମକୁଛି, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ।

ତଦ୍ଵନଂ ଦାନଵୈର୍ଦୈତ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସୈଃ । କିନ୍ନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ମହାଭୋଗୈଶ୍ଚ ସେଵିତମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ବନକୁ ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।

ତତ୍ରାଶ୍ରମୋ ଭଗଵତଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ସିଦ୍ଧସାଧୁଗଣାକୀର୍ଣଂ ନାନାଶ୍ରମସମାକୁଲମ୍ ।। ୭୯.

ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି।

ମହାନୀଲସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ କୁମ୍ଭସ୍ଯ ଚ ଗିରେସ୍ତଥା । ମଧ୍ଯେ ସୁଖା ନଦୀ ନାମ ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ମହଦ୍ଵନମ୍ ।। ୭୯.

ବଡ଼ ନୀଳ ପର୍ବତ ଓ କୁମ୍ଭ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖା ନାମକ ଏକ ନଦୀ ଅଛି; ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍ । ରମ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ଶ୍ରୀମତ୍ କ୍ରୋଶାର୍ଦ୍ଧୋଚ୍ଛ୍ରିତପାଦପମ୍ ।। ୭୯.

ଏଠାରେ ପ୍ରସ୍ତାର ପଚାଶ ଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ତିରିଶି ଯୋଜନ ହେଉଥିବା ଏକ ଶୋଭାବନ୍ତ ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯାହାର ଗଛମାନେ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚତାରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି।

ମହାବଲୈର୍ମହାସାରୈଃ ସ୍ଥିରୈରଵିଚଲୈଃ ଶୁଭୈଃ । ମହଦଞ୍ଜନସଂସ୍ଥାନୈଃ ପରିଵୃତ୍ତୈର୍ମହାଫଲୈଃ ।। ୭୯.

ଏହି ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଜବୁତ ଓ ଅଡ଼ିଗା ଗଛମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ଗଛମାନେ ମୋଟା ତଳ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ମୋଡ଼ା ଓ ବଡ଼ ્ଫଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ମୃଷ୍ଟଗନ୍ଧଗୁଣୋପେତୈରୁପେତଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ । ଐରାଵତସ୍ଯ କରିଣସ୍ତତ୍ରୈଵ ସମୁଦାହୃତମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଉତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳ ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏଠି ଏଇରାବତ ନାମକ ହାତୀ ବାସ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଐରାଵତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରେ । ସହସ୍ତ୍ରଯୋଜନାଯାମା ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତା ।। ୭୯.

ଏଇରାବତ, ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବଶୈଳ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଅଟେ।

ସର୍ଵା ହ୍ଯେକଶିଲା ଭୂମିର୍ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଧଵର୍ଜିତା । ଆପ୍ଲୁତା ପାଦମାତ୍ରେଣ ସଲିଲେନ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭୯.

ସମସ୍ତ ଭୂମି ଏକ ପଥରର ତଳା, ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଉଁ ଗହିରି ପାଣି ରହିଛି।