ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଅରୁଣୋଦଯସ୍ଯ ଯେ ଶୈଲାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଵୈ ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତାନ୍ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ ।। ୭୮.

ଅରୁଣୋଦ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନେ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ କହୁଛି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଵିକଙ୍କୋ ମଣିଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ସୁପାତ୍ରଶ୍ଚୋପଲୋ ମହାନ୍ । ମହାନୀଲୋଽଥ କୁମ୍ଭଶ୍ଚ ସୁବିନ୍ଦୁର୍ମଦନସ୍ତଥା ।। ୭୮.

ବିକଙ୍କ, ମଣିଶୃଙ୍ଗ, ସୁପାତ୍ର, ବଡ଼ ଉପଳ, ମହାନୀଳ, କୁମ୍ଭ, ସୁବିନ୍ଦୁ ଓ ମଦନ—ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଵେଣୁନଦ୍ଧଃ ସୁମେଦାଶ୍ଚ ନିଷଧୋ ଦେଵପର୍ଵତଃ । ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରାଃ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଗିରଯୋଽପରେ ।। ୭୮.

ବେଣୁନଦ୍ଧ, ସୁମେଦ, ନିଷଧ ଓ ଦେବପର୍ବତ—ଏହିମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରାତ୍ ସିଦ୍ଧାଃ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମଦାଯୁତାଃ । ସରସୋ ମାନସସ୍ଯେହ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାଚଲାଃ ।। ୭୮.

ମନ୍ଦର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ମାନସ ଝିଲିର ଦକ୍ଷିଣକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।

ଯେ କୀର୍ତ୍ତିତା ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ନାମତସ୍ତାନ୍ ନିବୋଧତ । ଶୈଲସ୍ତ୍ରିଶିରଶ୍ଚୈଵ ଶିଶିରଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ ।। ୭୮.

ମୁଁ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ନାମ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଶୈଳସ୍ତ୍ରି, ଶିଶିର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼।

କପିଶ୍ଚ ଶତମକ୍ଷଶ୍ଚ ତୁରଗଶ୍ଚୈଵ ସାନୁମାନ୍ । ତାମ୍ରାହଶ୍ଚ ଵିଷଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଶ୍ଵେତୋଦନୋ ଗିରିଃ ।। ୭୮.

କପି, ଶତମକ୍ଷ, ତୁରଗ, ସାନୁମାନ, ତାମ୍ରାହ, ବିଷ ଓ ଧଳା ଅନ୍ନ ପାହାଡ଼—ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସମୂଲଶ୍ଚୈଵ ସରଲୋ ରତ୍ନକେତୁଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । ଏକମୂଲୋ ମହାଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ଗଜମୂଲୋଽପି ଶାଵକଃ ।। ୭୮.

ସମୂଳ, ସାରଳ, ରତ୍ନକେତୁ, ଏକମୂଳ, ମହାଶୃଙ୍ଗ, ଗଜମୂଳ ଓ ଶାବକ—ଏହିମାନେ ପାହାଡ଼।

ପଞ୍ଚଶୈଲଶ୍ଚ କୈଲାସୋ ହିମଵାନଚଲୋତ୍ତମଃ । ଉତ୍ତରା ଯେ ମହାଶୈଲାସ୍ତାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଳାସ ଓ ହିମବାନ—ଏହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼; ଏବେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

କପିଲଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ଭଦ୍ରଃ ସରସଶ୍ଚ ମହାଚଲଃ । କୁମୁଦୋ ମଧୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ଗର୍ଜନୋ ମର୍କଟସ୍ତଥା ।। ୭୮.

କପିଳ, ପିଙ୍ଗଳ, ଭଦ୍ର, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସରସ, କୁମୁଦ, ମଧୁମାନ, ଗର୍ଜନ ଓ ମର୍କଟ—ଏହିମାନେ ଅଛନ୍ତି।

କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ତ୍ରଶିରସସ୍ତଥା । ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନଚଲୋତ୍ତମଃ । ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରାଃ ଶ୍ରୀମନ୍ତଃ ପଶ୍ଚିମେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭୮.

କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡବ, ସହସ୍ରଶିରା, ପାରିୟାତ୍ର, ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର, ଶୃଙ୍ଗବାନ—ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ପାହାଡ଼ମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପରିଚିତ।

ମହାଭଦ୍ରସ୍ଯ ସରସ ଉତ୍ତରେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଯେ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ଥିତା ଵିପ୍ରାସ୍ତାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ମହାଭଦ୍ର ଝିଲିର ଉତ୍ତରକୁ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ହଂସକୂଟୋ ମହାଶୈଲୋ ଵୃଷହଂସଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । କପିଞ୍ଜଲଶ୍ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଲଶ୍ଚ ସାନୁମାନ୍ ।। ୭୮.

ହଂସକୂଟ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ବୃଷହଂସ, କପିଞ୍ଜଳ, ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଳ ସହିତ ସାନୁମାନ—ଏହିମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ନୀଲଃ କନକଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । ପୁଷ୍କରୋ ମେଘଶୈଲୋଽଥ ଵିରଜାଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ । ଜାରୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ଉତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭୮.

ନୀଳ, କନକଶୃଙ୍ଗ, ଶତଶୃଙ୍ଗ, ପୁଷ୍କର, ମେଘଶୈଳ, ବିରଜା, ଜାରୁଚି ଓ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର—ଏହିମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପରିଚିତ।

ଇତ୍ଯେତେଷାଂ ତୁ ମୁଖ୍ଯାନାମୁତ୍ତରେଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସ୍ଥଲୀରନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଗର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ମାଠ, ଭିତର ଉପତ୍ୟକା ଓ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ସୀତାନ୍ତସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁମୁଦସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ । ଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ଵିହଙ୍ଗପୁଷ୍ଟାଯାଂ ନାନାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍ ।। ୭୯.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ପାହାଡ଼ର ସୀମା ଓ କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁ ଉପତ୍ୟକାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ରହୁଛନ୍ତି।

ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯାମଂ ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍ । ସୁରସାମଲପାନୀଯଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ସୁରୋଚନମ୍ ।। ୭୯.

ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହାର ଲମ୍ବ ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ। ଏହି ହ୍ରଦର ଜଳ ଦେବମାନ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ।

ଦ୍ରୋଣମାତ୍ରପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ । ସହସ୍ତ୍ରଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ହ୍ରଦ ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣର ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଓ ହଜାର ଶତ ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ମହାସର୍ପୈରଧିଷ୍ଠିତମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୀସରୋ ନାମ ସପ୍ରକାଶମିହେହ ଚ ।। ୭୯.

ଏହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରୀସର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏଠାଏଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲୈଃ ପୂର୍ଣଂ ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ତତ୍ର ତ୍ଵେକଂ ମହାପଦ୍ମଂ ମଧ୍ଯେ ପଦ୍ମଵନସ୍ଯ ଚ ।। ୭୯.

ସେହି ହ୍ରଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ସେଠାରେ ପଦ୍ମବନର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଅଛି।

କୋଟିପତ୍ରପ୍ରକଲିତଂ ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାକୋଶମଧୁରଂ ଚଲତ୍ଵାଦତିମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ପଦ୍ମର ଅଗଣିତ ପତ୍ର ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଭାରେ ଚମକେ, ସଦା ମଧୁର ଭାବେ ଖିଲିଥାଏ, ହଳେ ହଳେ ଘୂରୁଥିବା ଏହା ଏକ ଦୂତିମାନ୍ଦଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

ଚାରୁକେସରଜାଲାଢ୍ଯଂ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ ମଧ୍ଯେ ଭଗଵତୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀର୍ନିତ୍ଯମେଵ ହି । ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତୁ ତଂ ତଦାଵାସଂ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୯.

ସୁନ୍ଦର କେଶର ଗୁଛରେ ଭରିଥିବା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ ଏହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଭଗବତୀ ଶ୍ରୀ ସଦା ବସିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଠି ଦେହରେ ବସିବା କରନ୍ତି।

ସରସସ୍ତସ୍ଯ ତୀରେ ତୁ ତସ୍ମିନ୍ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତମ୍ । ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ବିଲ୍ଵଵନଂ ମହତ୍ ।। ୭୯.

ସେହି ହ୍ରଦର କୂଳରେ, ସଦା ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା, ଏକ ବଡ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ ବିଳ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ।

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ । ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚଶିଖରୈର୍ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ଶାଖାସହସ୍ତ୍ରକଲିତୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସମାକୁଲମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ବିଳ୍ବବନ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବରେ ବିସ୍ତୃତ, ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛରେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି, ହଜାର ଶାଖା ଓ ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି।

ଫଲୈଃ ସହସ୍ତ୍ରସଙ୍କାଶୈଃ ହରିତୈଃ ପାଣ୍ଡୁରୈସ୍ତଥା । ଅମୃତସ୍ଵାଦୁସଦୃଶୈର୍ଭେରୀମାତ୍ରୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ ।। ୭୯.

ଏଠାର ଫଳ ହଜାର ଗଣନାର ସମାନ, କେହି ହରିତ, କେହି ହଳଦିଆ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଅମୃତ ସ୍ବାଦ ସମାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫଳ ଢୋଲ ପରି ଠୁଲ।

ଶୀର୍ଯଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୀର୍ଣଭୂମିଵନାନ୍ତରମ୍ । ନାମ୍ନା ତଚ୍ଛ୍ରୀଵନଂ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୭୯.

ଝରିପଡୁଥିବା ଓ ପଡିଯାଇଥିବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତର ଭରିଯାଇଛି; ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ 'ଶ୍ରୀବନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦେଵାଦିଭିଃ ସମାକୀର୍ଣମଷ୍ଟାଭିଃ କକୁଭିଃ ଶୁଭମ୍ । ବିଲ୍ଵାଶିଭିଶ୍ଚ ମୁନିଭିଃ ସେଵିତଂ ପୁଣ୍ଯକାରିଭିଃ । ତତ୍ର ଶ୍ରୀଃ ସଂସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘନିଷେଵିତା ।। ୭୯.

ଏହି ବନ ଆଠ ଦିଗରୁ ଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଳ୍ବ ଖାଇଥିବା ମୁନି ଓ ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏଠି ଶ୍ରୀ ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

ଏକୈକସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମଣିଶୈଲସ୍ଯ ଚାନ୍ତରମ୍ । ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଯୋଜନଶତାଯତମ୍ ।। ୭୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ରାଜ ଓ ମଣିଶିଳା ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଵିମଲଂ ପଙ୍କଜଵନଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍ । ପୁଷ୍ପଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଧୃତଂ ଭାତି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲତୀଵ ହ ।। ୭୯.

ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ପଦ୍ମବନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଧରିଥିବା ଏକ ପୁଷ୍ପ ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଚମକେ।

ଅର୍ଦ୍ଧକ୍ରୋଶଂ ଚ ଶିଖରୈର୍ମହାସ୍କନ୍ଧୈଃ ସମାଵୃତମ୍ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଶାଖାଶିଖରଂ ପିଞ୍ଜରଂ ଭାତି ତଦ୍ଵନମ୍ ।। ୭୯.

ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଥିବା ବଡ଼ ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଖିଲିଥିବା ଶାଖା ଶିଖରର ସୁନାଳି ରଙ୍ଗରେ ଏହି ବନ ଚମକୁଛି।