ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ନାମାଙ୍କିତଂ ଵର୍ଷଂ ସପ୍ତାନାଂ ଵୈ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦିଵି ଚେହ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଃ ସଦା ।। ୭୭.

ସେଇ ସାତି ମହାନ୍ଭାବଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଦେଶ ଉତ୍ତରକୁରୁ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ତଥା ଚତୁର୍ଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଅନୁଵିଧ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଙ୍ଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ ।। ୭୮.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ର ବିବରଣୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଠି ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ଅଛି।

ଅନେକପକ୍ଷିଯୁକ୍ତାତ୍ମଶ୍ରୃଙ୍ଗାଣି ସୁବହୂନି ଚ । ଦେଵାନାଂ ଦିଵ୍ଯନାରୀଭିଃ ସମଂ କ୍ରୀଡାମଯାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ସହିତ ଏଠି ଖେଳ କରନ୍ତି।

କିନ୍ନରୋଦ୍ଗୀତଘୁଷ୍ଟାନି ଶୀତମନ୍ଦସୁଗନ୍ଧିଭିଃ । ପଵନୈଃ ସେଵ୍ଯମାନାନି ରମଣୀଯତରାଣି ଚ ।। ୭୮.

କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀତଳ, ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ସେବନ କରେ, ଯାହା ଏହାକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷକ କରିଥାଏ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଵିରାଜନ୍ତେ ନାମତଃ ଶ୍ରୃଣୁତାନଘାଃ । ପୂର୍ଵେ ଚୈତ୍ରରଥଂ ନାମ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ । ପ୍ରଭାଵେଣ ସୁତୋଯାନି ନଵଖଣ୍ଡଯୁତାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ଚାରି ଦିଗରେ ଏମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ: ପୂର୍ବ ଦିଗରେ 'ଚୈତ୍ରରଥ', ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ 'ଗନ୍ଧମାଦନ', ଏହି ଦୁଇଟି ନିର୍ମଳ ଜଳ ଓ ନବ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ଅଟୁଟ ପ୍ରଭାବ ରଖିଛି।

ଵନଷଣ୍ଡାଂସ୍ତଥାକ୍ରମ୍ଯ ଦେଵତା ଲଲନାଯୁତାଃ । ଯତ୍ର କ୍ରୀଡନ୍ତି ଚୋଦ୍ଦେଶେ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ ।। ୭୮.

ଏହି ଦେଶର ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବୀମାନେ ଭରି ରଖିଛନ୍ତି, ସେଠି ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳ କରନ୍ତି।

ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ । ରତ୍ନୋପକୀର୍ଣତିର୍ଥାନି ମହାପୁଣ୍ଯଜଲାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ରମଣୀୟ, ପକ୍ଷୀମାନେ କୁହୁକୁହୁ କରନ୍ତି, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟ ଜଳ ଥାଏ।

ଅନେକଜଲଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ନାଦିତାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଶାଖାଭିର୍ଲମ୍ବମାନାଭୀ ରୁଵତ୍ପକ୍ଷିକୁଲାଲିଭିଃ ।। ୭୮.

ନାନା ପାଣି ଯନ୍ତ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି; ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଲଟକି ରହିଛି, ସେଠାରେ ଚଡ଼ିଆ ଓ ମଧୁମକ୍ଷି ଦଳ ରବ କରୁଛନ୍ତି।

କମଲୋତ୍ପଲକହ୍ଲାରଶୋଭିତାନି ସରାଂସି ଚ । ଚତୁର୍ଷୁ ତେଷୁ ଗିରିଷୁ ନାନାଗୁଣଯୁତେଷୁ ଚ ।। ୭୮.

କମଳ, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଓ କହ୍ଲାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ ସେଇ ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଗୁଣ ନେଇ ଅଛି।

ଅରୁଣୋଦଂ ତୁ ପୂର୍ଵେଣ ଦକ୍ଷିଣେ ମାନସଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଅସିତୋଦଂ ପଶ୍ଚିମେ ଚ ମହାଭଦ୍ରଂ ତଥୋତ୍ତରେ । କୁମୁଦୈଃ ଶ୍ଵେତକପିଲୈଃ କହ୍ଲାରୈର୍ଭୂଷିତାନି ଚ ।। ୭୮.

ପୂର୍ବକୁ ଅରୁଣୋଦ ଅଛି, ଦକ୍ଷିଣକୁ ମାନସ ଝିଲି, ପଶ୍ଚିମକୁ ଅସିତୋଦ ଓ ଉତ୍ତରକୁ ମହାଭଦ୍ର ଅଛି; ସମସ୍ତ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ କୁମୁଦ, ଧଳା କପିଳ କମଳ ଓ କହ୍ଲାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।

ଅରୁଣୋଦଯସ୍ଯ ଯେ ଶୈଲାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଵୈ ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତାନ୍ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ ।। ୭୮.

ଅରୁଣୋଦ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନେ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ କହୁଛି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଵିକଙ୍କୋ ମଣିଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ସୁପାତ୍ରଶ୍ଚୋପଲୋ ମହାନ୍ । ମହାନୀଲୋଽଥ କୁମ୍ଭଶ୍ଚ ସୁବିନ୍ଦୁର୍ମଦନସ୍ତଥା ।। ୭୮.

ବିକଙ୍କ, ମଣିଶୃଙ୍ଗ, ସୁପାତ୍ର, ବଡ଼ ଉପଳ, ମହାନୀଳ, କୁମ୍ଭ, ସୁବିନ୍ଦୁ ଓ ମଦନ—ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଵେଣୁନଦ୍ଧଃ ସୁମେଦାଶ୍ଚ ନିଷଧୋ ଦେଵପର୍ଵତଃ । ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରାଃ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଗିରଯୋଽପରେ ।। ୭୮.

ବେଣୁନଦ୍ଧ, ସୁମେଦ, ନିଷଧ ଓ ଦେବପର୍ବତ—ଏହିମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରାତ୍ ସିଦ୍ଧାଃ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମଦାଯୁତାଃ । ସରସୋ ମାନସସ୍ଯେହ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାଚଲାଃ ।। ୭୮.

ମନ୍ଦର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ମାନସ ଝିଲିର ଦକ୍ଷିଣକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।

ଯେ କୀର୍ତ୍ତିତା ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ନାମତସ୍ତାନ୍ ନିବୋଧତ । ଶୈଲସ୍ତ୍ରିଶିରଶ୍ଚୈଵ ଶିଶିରଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ ।। ୭୮.

ମୁଁ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ନାମ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଶୈଳସ୍ତ୍ରି, ଶିଶିର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼।

କପିଶ୍ଚ ଶତମକ୍ଷଶ୍ଚ ତୁରଗଶ୍ଚୈଵ ସାନୁମାନ୍ । ତାମ୍ରାହଶ୍ଚ ଵିଷଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଶ୍ଵେତୋଦନୋ ଗିରିଃ ।। ୭୮.

କପି, ଶତମକ୍ଷ, ତୁରଗ, ସାନୁମାନ, ତାମ୍ରାହ, ବିଷ ଓ ଧଳା ଅନ୍ନ ପାହାଡ଼—ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସମୂଲଶ୍ଚୈଵ ସରଲୋ ରତ୍ନକେତୁଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । ଏକମୂଲୋ ମହାଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ଗଜମୂଲୋଽପି ଶାଵକଃ ।। ୭୮.

ସମୂଳ, ସାରଳ, ରତ୍ନକେତୁ, ଏକମୂଳ, ମହାଶୃଙ୍ଗ, ଗଜମୂଳ ଓ ଶାବକ—ଏହିମାନେ ପାହାଡ଼।

ପଞ୍ଚଶୈଲଶ୍ଚ କୈଲାସୋ ହିମଵାନଚଲୋତ୍ତମଃ । ଉତ୍ତରା ଯେ ମହାଶୈଲାସ୍ତାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଳାସ ଓ ହିମବାନ—ଏହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼; ଏବେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

କପିଲଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ଭଦ୍ରଃ ସରସଶ୍ଚ ମହାଚଲଃ । କୁମୁଦୋ ମଧୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ଗର୍ଜନୋ ମର୍କଟସ୍ତଥା ।। ୭୮.

କପିଳ, ପିଙ୍ଗଳ, ଭଦ୍ର, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସରସ, କୁମୁଦ, ମଧୁମାନ, ଗର୍ଜନ ଓ ମର୍କଟ—ଏହିମାନେ ଅଛନ୍ତି।

କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ତ୍ରଶିରସସ୍ତଥା । ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନଚଲୋତ୍ତମଃ । ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରାଃ ଶ୍ରୀମନ୍ତଃ ପଶ୍ଚିମେ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭୮.

କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡବ, ସହସ୍ରଶିରା, ପାରିୟାତ୍ର, ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର, ଶୃଙ୍ଗବାନ—ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ପାହାଡ଼ମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପରିଚିତ।

ମହାଭଦ୍ରସ୍ଯ ସରସ ଉତ୍ତରେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଯେ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ଥିତା ଵିପ୍ରାସ୍ତାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ମହାଭଦ୍ର ଝିଲିର ଉତ୍ତରକୁ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ହଂସକୂଟୋ ମହାଶୈଲୋ ଵୃଷହଂସଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । କପିଞ୍ଜଲଶ୍ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଲଶ୍ଚ ସାନୁମାନ୍ ।। ୭୮.

ହଂସକୂଟ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ବୃଷହଂସ, କପିଞ୍ଜଳ, ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଳ ସହିତ ସାନୁମାନ—ଏହିମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ନୀଲଃ କନକଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । ପୁଷ୍କରୋ ମେଘଶୈଲୋଽଥ ଵିରଜାଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ । ଜାରୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ଉତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୭୮.

ନୀଳ, କନକଶୃଙ୍ଗ, ଶତଶୃଙ୍ଗ, ପୁଷ୍କର, ମେଘଶୈଳ, ବିରଜା, ଜାରୁଚି ଓ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର—ଏହିମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପରିଚିତ।

ଇତ୍ଯେତେଷାଂ ତୁ ମୁଖ୍ଯାନାମୁତ୍ତରେଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସ୍ଥଲୀରନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଗର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ମାଠ, ଭିତର ଉପତ୍ୟକା ଓ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ସୀତାନ୍ତସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁମୁଦସ୍ଯାନ୍ତରେଣ ଚ । ଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ଵିହଙ୍ଗପୁଷ୍ଟାଯାଂ ନାନାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍ ।। ୭୯.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ପାହାଡ଼ର ସୀମା ଓ କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁ ଉପତ୍ୟକାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ରହୁଛନ୍ତି।

ତ୍ରିଯୋଜନଶତାଯାମଂ ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍ । ସୁରସାମଲପାନୀଯଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ସୁରୋଚନମ୍ ।। ୭୯.

ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହାର ଲମ୍ବ ତିନି ଶତ ଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ। ଏହି ହ୍ରଦର ଜଳ ଦେବମାନ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ।

ଦ୍ରୋଣମାତ୍ରପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ । ସହସ୍ତ୍ରଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମୈରଲଙ୍କୃତମ୍ ।। ୭୯.

ଏହି ହ୍ରଦ ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣର ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଓ ହଜାର ଶତ ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ମହାସର୍ପୈରଧିଷ୍ଠିତମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୀସରୋ ନାମ ସପ୍ରକାଶମିହେହ ଚ ।। ୭୯.

ଏହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରୀସର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏଠାଏଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲୈଃ ପୂର୍ଣଂ ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ତତ୍ର ତ୍ଵେକଂ ମହାପଦ୍ମଂ ମଧ୍ଯେ ପଦ୍ମଵନସ୍ଯ ଚ ।। ୭୯.

ସେହି ହ୍ରଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ସେଠାରେ ପଦ୍ମବନର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଅଛି।