ଵରାହପୁରାଣମ୍

ସା କେତୁର୍ଦକ୍ଷିଣେ ଵର୍ଷେ ଜମ୍ବୂର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ଯସ୍ଯା ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତା ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେତି ମାନଵୈଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଜମ୍ବୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନାମକୀର୍ତ୍ତି ପାଇଛି। ଏହାର ନାମରୁ ମାନବମାନେ ଏହି ଦେଶକୁ 'ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଵିପୁଲସ୍ଯ ଚ ଶୈଲସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାତ୍ମନଃ । ଜାତଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେତି ସୁମହାନଶ୍ଵତ୍ଥଶ୍ଚେତି ପାଦପଃ ।। ୭୭.

ବିପୁଳ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ମହାନ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଉଗୁଥିଲା, ଯାହାକୁ 'ଶୃଙ୍ଗ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।

ମହୋଚ୍ଛ୍ରାଯୋ ମହାସ୍କନ୍ଧୋ ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ । କୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈ ରୁଚିରୈଃ ଫଲୈଃ ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ଗଛଟି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ମୋଟ ଗଡ଼ିଏ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଖୁସିକର, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମଟକା ପରି ବଡ଼ ଫଳ ଧାରଣ କରେ।

ସ କେତୁଃ କେତୁମାଲାନାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ । କେତୁମାଲେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ତତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ତନ୍ନିବୋଧତ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ନିରୁକ୍ତଂ ନାମକର୍ମଣଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ଗଛଟି କେତୁମାଳ ଦେଶର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହା 'କେତୁମାଳ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ କଣ, ଏହା ଏବେ ଶୁଣ।

କ୍ଷୀରୋଦମଥନେ ଵୃତ୍ତେ ମାଲା ସ୍କନ୍ଧେ ନିଵେଶିତାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଚୈତ୍ଯକେତୋସ୍ତୁ କେତୁମାଲସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ତେନ ତଚ୍ଚିହ୍ନିତଂ ଵର୍ଷଂ କେତୁମାଲେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୭୭.

କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଗଛର ଗଡ଼ିଏ ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଚିହ୍ନ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'କେତୁମାଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଦେଶ 'କେତୁମାଳ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୁପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵଟୋ ନାମ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋ ଯସ୍ତ୍ରିଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ ।। ୭୭.

ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ବଟଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ବଟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଗଡ଼ି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତିନି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବୃତ୍ତରେ ବିସ୍ତୃତ।

ମାଲ୍ଯଦାମକଲାପୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତୁ ସମନ୍ତତଃ । ଶାଖାଭିର୍ଲମ୍ବମାନାଭିଃ ଶୋଭିତଃ ସିଦ୍ଧସେଵିତଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ବଟଗଛଟି ଚାରିପାଖରେ ମାଳା, ଗୁଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଏହାର ଡାଳିଗୁଡ଼ିକ ଝୁଲିଥାଏ। ଏହି ଗଛକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଲମ୍ବକୁମ୍ଭସଦୃଶୈର୍ହେମଵର୍ଣୈଃ ଫଲୈଃ ସଦା । ସ ହ୍ଯୁତ୍ତରକୁରୂଣାଂ ତୁ କେତୁଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୭୭.

ଏହି ବଟଗଛଟି ସଦା ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର, ଝୁଲିଥିବା ମଟକା ପରି ଫଳ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଗଛଟି ଉତ୍ତରକୁରୁ ଦେଶର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସନତ୍କୁମାରାଵରଜା ମାନସା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ । ସପ୍ତ ତତ୍ର ମହାଭାଗାଃ କୁରଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୭୭.

ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏବଂ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଭାଉଁ ଥିବା ସାତି ମହାନ କୁରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ର ସ୍ଥିରଗତୈର୍ଜ୍ଞାନୈର୍ଵିରଜସ୍କୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ଅକ୍ଷଯଃ କ୍ଷଯପର୍ଯନ୍ତୋ ଲୋକଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସନାତନଃ ।। ୭୭.

ସେଠାରେ ଜେଉଁ ମହାନ୍ଭାବମାନେ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଓ ରାଗ ରହିତ, ସେମାନେ ବସୁଛନ୍ତି। ସେଠାର ଲୋକ ସନାତନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତେଷାଂ ନାମାଙ୍କିତଂ ଵର୍ଷଂ ସପ୍ତାନାଂ ଵୈ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦିଵି ଚେହ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଃ ସଦା ।। ୭୭.

ସେଇ ସାତି ମହାନ୍ଭାବଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଦେଶ ଉତ୍ତରକୁରୁ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ତଥା ଚତୁର୍ଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଅନୁଵିଧ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଙ୍ଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ ।। ୭୮.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ର ବିବରଣୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଠି ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ଅଛି।

ଅନେକପକ୍ଷିଯୁକ୍ତାତ୍ମଶ୍ରୃଙ୍ଗାଣି ସୁବହୂନି ଚ । ଦେଵାନାଂ ଦିଵ୍ଯନାରୀଭିଃ ସମଂ କ୍ରୀଡାମଯାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ସହିତ ଏଠି ଖେଳ କରନ୍ତି।

କିନ୍ନରୋଦ୍ଗୀତଘୁଷ୍ଟାନି ଶୀତମନ୍ଦସୁଗନ୍ଧିଭିଃ । ପଵନୈଃ ସେଵ୍ଯମାନାନି ରମଣୀଯତରାଣି ଚ ।। ୭୮.

କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀତଳ, ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ସେବନ କରେ, ଯାହା ଏହାକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷକ କରିଥାଏ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଵିରାଜନ୍ତେ ନାମତଃ ଶ୍ରୃଣୁତାନଘାଃ । ପୂର୍ଵେ ଚୈତ୍ରରଥଂ ନାମ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ । ପ୍ରଭାଵେଣ ସୁତୋଯାନି ନଵଖଣ୍ଡଯୁତାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ଚାରି ଦିଗରେ ଏମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ: ପୂର୍ବ ଦିଗରେ 'ଚୈତ୍ରରଥ', ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ 'ଗନ୍ଧମାଦନ', ଏହି ଦୁଇଟି ନିର୍ମଳ ଜଳ ଓ ନବ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ଅଟୁଟ ପ୍ରଭାବ ରଖିଛି।

ଵନଷଣ୍ଡାଂସ୍ତଥାକ୍ରମ୍ଯ ଦେଵତା ଲଲନାଯୁତାଃ । ଯତ୍ର କ୍ରୀଡନ୍ତି ଚୋଦ୍ଦେଶେ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ ।। ୭୮.

ଏହି ଦେଶର ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବୀମାନେ ଭରି ରଖିଛନ୍ତି, ସେଠି ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳ କରନ୍ତି।

ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ । ରତ୍ନୋପକୀର୍ଣତିର୍ଥାନି ମହାପୁଣ୍ଯଜଲାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ରମଣୀୟ, ପକ୍ଷୀମାନେ କୁହୁକୁହୁ କରନ୍ତି, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟ ଜଳ ଥାଏ।

ଅନେକଜଲଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ନାଦିତାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଶାଖାଭିର୍ଲମ୍ବମାନାଭୀ ରୁଵତ୍ପକ୍ଷିକୁଲାଲିଭିଃ ।। ୭୮.

ନାନା ପାଣି ଯନ୍ତ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି; ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଲଟକି ରହିଛି, ସେଠାରେ ଚଡ଼ିଆ ଓ ମଧୁମକ୍ଷି ଦଳ ରବ କରୁଛନ୍ତି।

କମଲୋତ୍ପଲକହ୍ଲାରଶୋଭିତାନି ସରାଂସି ଚ । ଚତୁର୍ଷୁ ତେଷୁ ଗିରିଷୁ ନାନାଗୁଣଯୁତେଷୁ ଚ ।। ୭୮.

କମଳ, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଓ କହ୍ଲାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ ସେଇ ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଗୁଣ ନେଇ ଅଛି।

ଅରୁଣୋଦଂ ତୁ ପୂର୍ଵେଣ ଦକ୍ଷିଣେ ମାନସଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଅସିତୋଦଂ ପଶ୍ଚିମେ ଚ ମହାଭଦ୍ରଂ ତଥୋତ୍ତରେ । କୁମୁଦୈଃ ଶ୍ଵେତକପିଲୈଃ କହ୍ଲାରୈର୍ଭୂଷିତାନି ଚ ।। ୭୮.

ପୂର୍ବକୁ ଅରୁଣୋଦ ଅଛି, ଦକ୍ଷିଣକୁ ମାନସ ଝିଲି, ପଶ୍ଚିମକୁ ଅସିତୋଦ ଓ ଉତ୍ତରକୁ ମହାଭଦ୍ର ଅଛି; ସମସ୍ତ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ କୁମୁଦ, ଧଳା କପିଳ କମଳ ଓ କହ୍ଲାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।

ଅରୁଣୋଦଯସ୍ଯ ଯେ ଶୈଲାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଵୈ ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତାନ୍ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ ।। ୭୮.

ଅରୁଣୋଦ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନେ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ କହୁଛି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଵିକଙ୍କୋ ମଣିଶ୍ରୃଙ୍ଗଶ୍ଚ ସୁପାତ୍ରଶ୍ଚୋପଲୋ ମହାନ୍ । ମହାନୀଲୋଽଥ କୁମ୍ଭଶ୍ଚ ସୁବିନ୍ଦୁର୍ମଦନସ୍ତଥା ।। ୭୮.

ବିକଙ୍କ, ମଣିଶୃଙ୍ଗ, ସୁପାତ୍ର, ବଡ଼ ଉପଳ, ମହାନୀଳ, କୁମ୍ଭ, ସୁବିନ୍ଦୁ ଓ ମଦନ—ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଵେଣୁନଦ୍ଧଃ ସୁମେଦାଶ୍ଚ ନିଷଧୋ ଦେଵପର୍ଵତଃ । ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତଵରାଃ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଗିରଯୋଽପରେ ।। ୭୮.

ବେଣୁନଦ୍ଧ, ସୁମେଦ, ନିଷଧ ଓ ଦେବପର୍ବତ—ଏହିମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରାତ୍ ସିଦ୍ଧାଃ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମଦାଯୁତାଃ । ସରସୋ ମାନସସ୍ଯେହ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାଚଲାଃ ।। ୭୮.

ମନ୍ଦର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ମାନସ ଝିଲିର ଦକ୍ଷିଣକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।

ଯେ କୀର୍ତ୍ତିତା ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ନାମତସ୍ତାନ୍ ନିବୋଧତ । ଶୈଲସ୍ତ୍ରିଶିରଶ୍ଚୈଵ ଶିଶିରଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ ।। ୭୮.

ମୁଁ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ନାମ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଶୈଳସ୍ତ୍ରି, ଶିଶିର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼।

କପିଶ୍ଚ ଶତମକ୍ଷଶ୍ଚ ତୁରଗଶ୍ଚୈଵ ସାନୁମାନ୍ । ତାମ୍ରାହଶ୍ଚ ଵିଷଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଶ୍ଵେତୋଦନୋ ଗିରିଃ ।। ୭୮.

କପି, ଶତମକ୍ଷ, ତୁରଗ, ସାନୁମାନ, ତାମ୍ରାହ, ବିଷ ଓ ଧଳା ଅନ୍ନ ପାହାଡ଼—ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସମୂଲଶ୍ଚୈଵ ସରଲୋ ରତ୍ନକେତୁଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ । ଏକମୂଲୋ ମହାଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ଗଜମୂଲୋଽପି ଶାଵକଃ ।। ୭୮.

ସମୂଳ, ସାରଳ, ରତ୍ନକେତୁ, ଏକମୂଳ, ମହାଶୃଙ୍ଗ, ଗଜମୂଳ ଓ ଶାବକ—ଏହିମାନେ ପାହାଡ଼।

ପଞ୍ଚଶୈଲଶ୍ଚ କୈଲାସୋ ହିମଵାନଚଲୋତ୍ତମଃ । ଉତ୍ତରା ଯେ ମହାଶୈଲାସ୍ତାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୭୮.

ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଳାସ ଓ ହିମବାନ—ଏହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼; ଏବେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

କପିଲଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ଭଦ୍ରଃ ସରସଶ୍ଚ ମହାଚଲଃ । କୁମୁଦୋ ମଧୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ଗର୍ଜନୋ ମର୍କଟସ୍ତଥା ।। ୭୮.

କପିଳ, ପିଙ୍ଗଳ, ଭଦ୍ର, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସରସ, କୁମୁଦ, ମଧୁମାନ, ଗର୍ଜନ ଓ ମର୍କଟ—ଏହିମାନେ ଅଛନ୍ତି।