ଵରାହପୁରାଣମ୍

ମହାକୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵିକଚକେସରୈଃ । ମହାଗନ୍ଧମନୋଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତଃ ସର୍ଵକାଲଜୈଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛ ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ପରି ଫୁଲ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକାଶିତ କେଶର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ମନୋହର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥାଏ।

ସମାସେନ ପରିଵୃତୋ ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନୈଃ । ସହସ୍ତ୍ରମଧିକଂ ସୋଽଥ ଗନ୍ଧେନାପୂରଯନ୍ ଦିଶଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରେ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ନାମ ଵୃକ୍ଷୋଽଯଂ ଵର୍ଷାଦ୍ରେଃ କେତୁସଂଭଵଃ । କୀର୍ତିମାନ୍ ରୂପଵାଞ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ ମହାପାଦପପାଦପଃ । ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାଦ୍ଧୃଷୀକେଶଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈର୍ନିଷେଵ୍ଯତେ ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛକୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ବୋଲାଯାଏ, ଯାହା ବର୍ଷା ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ରୂପଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।

ତସ୍ଯ ଭଦ୍ରକଦମ୍ବସ୍ଯ ତଥାଶ୍ଵଵଦନୋ ହରିଃ । ପ୍ରାପ୍ତଵାଂଶ୍ଚାମରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ ହି ସାନୁଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୭୭.

ସେହି ଭଦ୍ର କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଅଶ୍ୱମୁଖ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହରି ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚାମର ଲାଗିଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଏହି ଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ।

ତେନ ଚାଲୋକିତଂ ଵର୍ଷଂ ସର୍ଵଦ୍ଵିପଦନାଯକାଃ । ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୭.

ସେ ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁସାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ବୋଲାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାପି ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରେ ଦେଵସେଵିତେ । ଜମ୍ବୂଃ ସଦ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପଫଲା ମହାଶାଖୋପଶୋଭିତା ।। ୭୭.

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ତୁରନ୍ତ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଦେଉଛି, ଏହା ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାଖାରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ଯା ହ୍ଯତିପ୍ରମାଣାନି ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ । ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ପତନ୍ତି ଗିରିମୂର୍ଧନି ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛର ଫଳ ବହୁତ ବଡ଼, ମିଠା ଏବଂ କୋମଳ, ଅମୃତ ସମାନ, ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ ଗିରିଵରଶ୍ରେଷ୍ଠାତ୍ ଫଲପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦଵାହିନୀ । ଦିଵ୍ଯା ଜାମ୍ବୂନଦୀ ନାମ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ମଧୁଵାହିନୀ ।। ୭୭.

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ରୁ ଫଳର ରସ ବହି ଯାଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ଜାମ୍ବୁନଦୀ ନାମକ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦଂ ନାମ ସୁଵର୍ଣମନଲପ୍ରଭମ୍ । ଦେଵାଲଙ୍କାରମତୁଲମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପାପନାଶନମ୍ ।। ୭୭.

ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗୁହ୍ଯକାଃ । ପପୁସ୍ତଦମୃତପ୍ରଖ୍ଯଂ ମଧୁ ଜମ୍ବୂଫଲସ୍ରଵମ୍ ।। ୭୭.

ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସେଇ ଜମ୍ବୁ ଫଳରୁ ବହୁଥିବା ରସକୁ ଅମୃତ ସମାନ ଭାବେ ପିଇଲେ।

ସା କେତୁର୍ଦକ୍ଷିଣେ ଵର୍ଷେ ଜମ୍ବୂର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ଯସ୍ଯା ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତା ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେତି ମାନଵୈଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଜମ୍ବୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନାମକୀର୍ତ୍ତି ପାଇଛି। ଏହାର ନାମରୁ ମାନବମାନେ ଏହି ଦେଶକୁ 'ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଵିପୁଲସ୍ଯ ଚ ଶୈଲସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାତ୍ମନଃ । ଜାତଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେତି ସୁମହାନଶ୍ଵତ୍ଥଶ୍ଚେତି ପାଦପଃ ।। ୭୭.

ବିପୁଳ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ମହାନ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଉଗୁଥିଲା, ଯାହାକୁ 'ଶୃଙ୍ଗ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।

ମହୋଚ୍ଛ୍ରାଯୋ ମହାସ୍କନ୍ଧୋ ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ । କୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈ ରୁଚିରୈଃ ଫଲୈଃ ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ଗଛଟି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ମୋଟ ଗଡ଼ିଏ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଖୁସିକର, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମଟକା ପରି ବଡ଼ ଫଳ ଧାରଣ କରେ।

ସ କେତୁଃ କେତୁମାଲାନାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ । କେତୁମାଲେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ତତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ତନ୍ନିବୋଧତ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ନିରୁକ୍ତଂ ନାମକର୍ମଣଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ଗଛଟି କେତୁମାଳ ଦେଶର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହା 'କେତୁମାଳ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ କଣ, ଏହା ଏବେ ଶୁଣ।

କ୍ଷୀରୋଦମଥନେ ଵୃତ୍ତେ ମାଲା ସ୍କନ୍ଧେ ନିଵେଶିତାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଚୈତ୍ଯକେତୋସ୍ତୁ କେତୁମାଲସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ତେନ ତଚ୍ଚିହ୍ନିତଂ ଵର୍ଷଂ କେତୁମାଲେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୭୭.

କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଗଛର ଗଡ଼ିଏ ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଚିହ୍ନ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'କେତୁମାଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଦେଶ 'କେତୁମାଳ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୁପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵଟୋ ନାମ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋ ଯସ୍ତ୍ରିଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ ।। ୭୭.

ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ବଟଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ବଟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଗଡ଼ି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତିନି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବୃତ୍ତରେ ବିସ୍ତୃତ।

ମାଲ୍ଯଦାମକଲାପୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତୁ ସମନ୍ତତଃ । ଶାଖାଭିର୍ଲମ୍ବମାନାଭିଃ ଶୋଭିତଃ ସିଦ୍ଧସେଵିତଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ବଟଗଛଟି ଚାରିପାଖରେ ମାଳା, ଗୁଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଏହାର ଡାଳିଗୁଡ଼ିକ ଝୁଲିଥାଏ। ଏହି ଗଛକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଲମ୍ବକୁମ୍ଭସଦୃଶୈର୍ହେମଵର୍ଣୈଃ ଫଲୈଃ ସଦା । ସ ହ୍ଯୁତ୍ତରକୁରୂଣାଂ ତୁ କେତୁଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୭୭.

ଏହି ବଟଗଛଟି ସଦା ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର, ଝୁଲିଥିବା ମଟକା ପରି ଫଳ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଗଛଟି ଉତ୍ତରକୁରୁ ଦେଶର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସନତ୍କୁମାରାଵରଜା ମାନସା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ । ସପ୍ତ ତତ୍ର ମହାଭାଗାଃ କୁରଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୭୭.

ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏବଂ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଭାଉଁ ଥିବା ସାତି ମହାନ କୁରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ର ସ୍ଥିରଗତୈର୍ଜ୍ଞାନୈର୍ଵିରଜସ୍କୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ଅକ୍ଷଯଃ କ୍ଷଯପର୍ଯନ୍ତୋ ଲୋକଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସନାତନଃ ।। ୭୭.

ସେଠାରେ ଜେଉଁ ମହାନ୍ଭାବମାନେ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଓ ରାଗ ରହିତ, ସେମାନେ ବସୁଛନ୍ତି। ସେଠାର ଲୋକ ସନାତନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତେଷାଂ ନାମାଙ୍କିତଂ ଵର୍ଷଂ ସପ୍ତାନାଂ ଵୈ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଦିଵି ଚେହ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଃ ସଦା ।। ୭୭.

ସେଇ ସାତି ମହାନ୍ଭାବଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଦେଶ ଉତ୍ତରକୁରୁ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ତଥା ଚତୁର୍ଣାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଅନୁଵିଧ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଙ୍ଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ ।। ୭୮.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ର ବିବରଣୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଠି ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ଅଛି।

ଅନେକପକ୍ଷିଯୁକ୍ତାତ୍ମଶ୍ରୃଙ୍ଗାଣି ସୁବହୂନି ଚ । ଦେଵାନାଂ ଦିଵ୍ଯନାରୀଭିଃ ସମଂ କ୍ରୀଡାମଯାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ସହିତ ଏଠି ଖେଳ କରନ୍ତି।

କିନ୍ନରୋଦ୍ଗୀତଘୁଷ୍ଟାନି ଶୀତମନ୍ଦସୁଗନ୍ଧିଭିଃ । ପଵନୈଃ ସେଵ୍ଯମାନାନି ରମଣୀଯତରାଣି ଚ ।। ୭୮.

କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀତଳ, ମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ସେବନ କରେ, ଯାହା ଏହାକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷକ କରିଥାଏ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ଵିରାଜନ୍ତେ ନାମତଃ ଶ୍ରୃଣୁତାନଘାଃ । ପୂର୍ଵେ ଚୈତ୍ରରଥଂ ନାମ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ । ପ୍ରଭାଵେଣ ସୁତୋଯାନି ନଵଖଣ୍ଡଯୁତାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ଚାରି ଦିଗରେ ଏମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ: ପୂର୍ବ ଦିଗରେ 'ଚୈତ୍ରରଥ', ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ 'ଗନ୍ଧମାଦନ', ଏହି ଦୁଇଟି ନିର୍ମଳ ଜଳ ଓ ନବ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ଅଟୁଟ ପ୍ରଭାବ ରଖିଛି।

ଵନଷଣ୍ଡାଂସ୍ତଥାକ୍ରମ୍ଯ ଦେଵତା ଲଲନାଯୁତାଃ । ଯତ୍ର କ୍ରୀଡନ୍ତି ଚୋଦ୍ଦେଶେ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତାଃ ।। ୭୮.

ଏହି ଦେଶର ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବୀମାନେ ଭରି ରଖିଛନ୍ତି, ସେଠି ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳ କରନ୍ତି।

ଅନୁବନ୍ଧାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିହଗୈଃ କୂଜିତାନି ଚ । ରତ୍ନୋପକୀର୍ଣତିର୍ଥାନି ମହାପୁଣ୍ଯଜଲାନି ଚ ।। ୭୮.

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ରମଣୀୟ, ପକ୍ଷୀମାନେ କୁହୁକୁହୁ କରନ୍ତି, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟ ଜଳ ଥାଏ।

ଅନେକଜଲଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ନାଦିତାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଶାଖାଭିର୍ଲମ୍ବମାନାଭୀ ରୁଵତ୍ପକ୍ଷିକୁଲାଲିଭିଃ ।। ୭୮.

ନାନା ପାଣି ଯନ୍ତ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି; ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଲଟକି ରହିଛି, ସେଠାରେ ଚଡ଼ିଆ ଓ ମଧୁମକ୍ଷି ଦଳ ରବ କରୁଛନ୍ତି।

କମଲୋତ୍ପଲକହ୍ଲାରଶୋଭିତାନି ସରାଂସି ଚ । ଚତୁର୍ଷୁ ତେଷୁ ଗିରିଷୁ ନାନାଗୁଣଯୁତେଷୁ ଚ ।। ୭୮.

କମଳ, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଓ କହ୍ଲାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଝିଲିକୁଡ଼ିକ ସେଇ ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଗୁଣ ନେଇ ଅଛି।