ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ ତଥା ଚାଷ୍ଟୌ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ତୁ ମଣ୍ଡଲୈଃ । ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ତତ୍ତତ୍ର ମେରୁମୂଲମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୭୭.

ସେଠି, ଚାଳିଶି ଏବଂ ଆଠ ହଜାର ଯୋଜନା ମିଶି, ମୋଟ ଅଠଚାଳିଶି ହଜାର ଯୋଜନା ଚକ୍ରାକାର ପରିଧି ଅଛି, ଯାହାକୁ ମେରୁ ପର୍ବତର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତେଷାଂ ଗିରିସହସ୍ତ୍ରାଣାମନେକାନାଂ ମହୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ । ଦିଗଷ୍ଟୌ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୭୭.

ସେହି ଅଗଣନୀୟ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତାର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଠଟି ଦିଗରେ ଆଉ ଶୁଭ ପରିସୀମା ପାହାଡ଼ ଅଛନ୍ତି।

ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ଚ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପର୍ଵତୌ । ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତାଵେତାଵର୍ଣଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ । ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତାନେତାନଷ୍ଟାନାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ।। ୭୭.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଯଟହର ଏବଂ ଦେବକୂଟ ନାମକ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବ ଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ଆଠ ଦିଗର ପରିସୀମା ପାହାଡ଼ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଯୋଽସୌ ମେରୁର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କନକପର୍ଵତଃ । ଵିଷ୍କମ୍ଭାଂସ୍ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତସ୍ତୁ ତାନ୍ ।। ୭୭.

ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେହି ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ବୋଲାଯାଏ, ଏହାର ଭିତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମହାପାଦାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରୋ ମେରୋରଥ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍ । ଯୈର୍ନ ଚଚାଲ ଵିଷ୍ଟବ୍ଧା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ମହୀ ।। ୭୭.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରିଟି ବଡ଼ ଭିତ୍ତି ଚାରି ଦିଗରେ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସାତ ଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।

ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ତ୍ରଂ ଵ୍ଯାଯାମସ୍ତେଷୁ ଶଙ୍କ୍ଯତେ । ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ରଚିତା ହରିତାଲତଟୈର୍ଵୃତାଃ ।। ୭୭.

ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିତ୍ତିର ଚଉଡ଼ା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହା ତଳ ଓ ଉପରକୁ ଗଢ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ହରିତାଳ ରଙ୍ଗର ଧାରିରେ ସୁଶୋଭିତ।

ମନଃଶିଲାଦରୀଭିଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରିତାଃ ।ଽ ଅନେକସିଦ୍ଧଭଵନୈଃ କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନୈଶ୍ଚ ସୁପ୍ରଭାଃ ।। ୭୭.

ଏହିଭିତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମନ:ଶିଳା ଏବଂ ସୁନା ପଥର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଖେଳ କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛି।

ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରସ୍ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଵିପୁଲଃ ପଶ୍ଚିମେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭୭.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଅଛି।

ତେଷାଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେଷୁ ଚତ୍ଵାରୋ ମହାଵୃକ୍ଷାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ଦେଵଦୈତ୍ଯାପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତା ଗୁଣସଂଚଯୈଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।

ମନ୍ଦରସ୍ଯ ଗିରେଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ କଦମ୍ବୋ ନାମ ପାଦପଃ । ପ୍ରଲମ୍ବଶାଖାଶିଖରଃ କଦମ୍ବଶ୍ଚୈତ୍ଯପାଦପଃ ।। ୭୭.

ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ କଦମ୍ବ ନାମକ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଶାଖା ଲମ୍ବା ଏବଂ ଝୁଲିଛି, ଏହି କଦମ୍ବ ଗଛ ପବିତ୍ର ଗଛ।

ମହାକୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵିକଚକେସରୈଃ । ମହାଗନ୍ଧମନୋଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତଃ ସର୍ଵକାଲଜୈଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛ ବଡ଼ କୁମ୍ଭ ପରି ଫୁଲ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକାଶିତ କେଶର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ମନୋହର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥାଏ।

ସମାସେନ ପରିଵୃତୋ ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନୈଃ । ସହସ୍ତ୍ରମଧିକଂ ସୋଽଥ ଗନ୍ଧେନାପୂରଯନ୍ ଦିଶଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରେ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵୋ ନାମ ଵୃକ୍ଷୋଽଯଂ ଵର୍ଷାଦ୍ରେଃ କେତୁସଂଭଵଃ । କୀର୍ତିମାନ୍ ରୂପଵାଞ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ ମହାପାଦପପାଦପଃ । ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାଦ୍ଧୃଷୀକେଶଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈର୍ନିଷେଵ୍ଯତେ ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛକୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ବୋଲାଯାଏ, ଯାହା ବର୍ଷା ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ରୂପଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।

ତସ୍ଯ ଭଦ୍ରକଦମ୍ବସ୍ଯ ତଥାଶ୍ଵଵଦନୋ ହରିଃ । ପ୍ରାପ୍ତଵାଂଶ୍ଚାମରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ ହି ସାନୁଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୭୭.

ସେହି ଭଦ୍ର କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଅଶ୍ୱମୁଖ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହରି ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚାମର ଲାଗିଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଏହି ଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ।

ତେନ ଚାଲୋକିତଂ ଵର୍ଷଂ ସର୍ଵଦ୍ଵିପଦନାଯକାଃ । ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୭.

ସେ ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁସାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ବୋଲାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାପି ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରେ ଦେଵସେଵିତେ । ଜମ୍ବୂଃ ସଦ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପଫଲା ମହାଶାଖୋପଶୋଭିତା ।। ୭୭.

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ତୁରନ୍ତ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଦେଉଛି, ଏହା ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାଖାରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ଯା ହ୍ଯତିପ୍ରମାଣାନି ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ । ଫଲାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ପତନ୍ତି ଗିରିମୂର୍ଧନି ।। ୭୭.

ଏହି ଗଛର ଫଳ ବହୁତ ବଡ଼, ମିଠା ଏବଂ କୋମଳ, ଅମୃତ ସମାନ, ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ ଗିରିଵରଶ୍ରେଷ୍ଠାତ୍ ଫଲପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦଵାହିନୀ । ଦିଵ୍ଯା ଜାମ୍ବୂନଦୀ ନାମ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ମଧୁଵାହିନୀ ।। ୭୭.

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ରୁ ଫଳର ରସ ବହି ଯାଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ଜାମ୍ବୁନଦୀ ନାମକ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦଂ ନାମ ସୁଵର୍ଣମନଲପ୍ରଭମ୍ । ଦେଵାଲଙ୍କାରମତୁଲମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପାପନାଶନମ୍ ।। ୭୭.

ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗୁହ୍ଯକାଃ । ପପୁସ୍ତଦମୃତପ୍ରଖ୍ଯଂ ମଧୁ ଜମ୍ବୂଫଲସ୍ରଵମ୍ ।। ୭୭.

ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସେଇ ଜମ୍ବୁ ଫଳରୁ ବହୁଥିବା ରସକୁ ଅମୃତ ସମାନ ଭାବେ ପିଇଲେ।

ସା କେତୁର୍ଦକ୍ଷିଣେ ଵର୍ଷେ ଜମ୍ବୂର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ଯସ୍ଯା ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତା ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେତି ମାନଵୈଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଜମ୍ବୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନାମକୀର୍ତ୍ତି ପାଇଛି। ଏହାର ନାମରୁ ମାନବମାନେ ଏହି ଦେଶକୁ 'ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଵିପୁଲସ୍ଯ ଚ ଶୈଲସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହାତ୍ମନଃ । ଜାତଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେତି ସୁମହାନଶ୍ଵତ୍ଥଶ୍ଚେତି ପାଦପଃ ।। ୭୭.

ବିପୁଳ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ମହାନ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଉଗୁଥିଲା, ଯାହାକୁ 'ଶୃଙ୍ଗ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।

ମହୋଚ୍ଛ୍ରାଯୋ ମହାସ୍କନ୍ଧୋ ନୈକସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଲଯଃ । କୁମ୍ଭପ୍ରମାଣୈ ରୁଚିରୈଃ ଫଲୈଃ ସର୍ଵର୍ତ୍ତୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ଗଛଟି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ମୋଟ ଗଡ଼ିଏ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଖୁସିକର, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମଟକା ପରି ବଡ଼ ଫଳ ଧାରଣ କରେ।

ସ କେତୁଃ କେତୁମାଲାନାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ । କେତୁମାଲେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ତତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ତନ୍ନିବୋଧତ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ନିରୁକ୍ତଂ ନାମକର୍ମଣଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ଗଛଟି କେତୁମାଳ ଦେଶର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହା 'କେତୁମାଳ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ କଣ, ଏହା ଏବେ ଶୁଣ।

କ୍ଷୀରୋଦମଥନେ ଵୃତ୍ତେ ମାଲା ସ୍କନ୍ଧେ ନିଵେଶିତାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଚୈତ୍ଯକେତୋସ୍ତୁ କେତୁମାଲସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ତେନ ତଚ୍ଚିହ୍ନିତଂ ଵର୍ଷଂ କେତୁମାଲେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୭୭.

କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଗଛର ଗଡ଼ିଏ ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଚିହ୍ନ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'କେତୁମାଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଦେଶ 'କେତୁମାଳ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସୁପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵଟୋ ନାମ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଵିପୁଲସ୍କନ୍ଧୋ ଯସ୍ତ୍ରିଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ ।। ୭୭.

ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ବଟଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ବଟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଗଡ଼ି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତିନି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବୃତ୍ତରେ ବିସ୍ତୃତ।

ମାଲ୍ଯଦାମକଲାପୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତୁ ସମନ୍ତତଃ । ଶାଖାଭିର୍ଲମ୍ବମାନାଭିଃ ଶୋଭିତଃ ସିଦ୍ଧସେଵିତଃ ।। ୭୭.

ସେଇ ବଟଗଛଟି ଚାରିପାଖରେ ମାଳା, ଗୁଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଏହାର ଡାଳିଗୁଡ଼ିକ ଝୁଲିଥାଏ। ଏହି ଗଛକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ପ୍ରଲମ୍ବକୁମ୍ଭସଦୃଶୈର୍ହେମଵର୍ଣୈଃ ଫଲୈଃ ସଦା । ସ ହ୍ଯୁତ୍ତରକୁରୂଣାଂ ତୁ କେତୁଵୃକ୍ଷଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୭୭.

ଏହି ବଟଗଛଟି ସଦା ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର, ଝୁଲିଥିବା ମଟକା ପରି ଫଳ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଗଛଟି ଉତ୍ତରକୁରୁ ଦେଶର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସନତ୍କୁମାରାଵରଜା ମାନସା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ । ସପ୍ତ ତତ୍ର ମହାଭାଗାଃ କୁରଵୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୭୭.

ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏବଂ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଭାଉଁ ଥିବା ସାତି ମହାନ କୁରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।