ଵରାହପୁରାଣମ୍

ସା ପୁର୍ଯାମମରାଵତ୍ଯାଂ କ୍ରମମାଣେନ୍ଦୁରା ପ୍ରଭୌ । ତଯା ତିରସ୍କୃତା ଵାଽପି ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗଣାଃ ।। ୭୫.

ସେଇ ନଦୀ ଅମରାବତୀ ପୁର ମାଧ୍ୟମରେ ବହିଯାଏ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଛି; ଯେତେବେଳେ ଏହି ନଦୀ ଆଡକରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଲୁଚିଯାଏ।

ଉଦଯାସ୍ତମିତେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ଯେ ସେଵନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତାନ୍ ତୁଷ୍ଯନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵାନଷ୍ଟାଵପ୍ଯଚଲୋତ୍ତମାନ୍ ।। ୭୫.

ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଆଠ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।

ପରିଭ୍ରମଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଯା ସା ରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରମତା ଶୁଭା ।। ୭୫.

ଯେଉଁ ଚମକୁଥିବା ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଆଲୋକ, ତାହାକୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ ମନେ କରନ୍ତି।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ତସ୍ଯୈଵ ମେରୋଃ ପୂର୍ଵେ ତୁ ଦେଶେ ପରମଵର୍ଚସେ । ଚକ୍ରଵାଟପରିକ୍ଷିପ୍ତେ ନାନାଧାତୁଵିରାଜିତେ ।। ୭୬.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ସେଠି ପାହାଡ଼ର ଚକ୍ରାକାର ପରିଘରେ ଘେରାଯାଇଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ଚମକରେ ଭରିଛି।

ତତ୍ର ସର୍ଵାମରପୁରଂ ଚକ୍ରଵାଟସମୁଦ୍ଧତମ୍ । ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ବଲଦୃପ୍ତାନାଂ ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦମଯଃ ସୁପ୍ରାକାରଃ ସୁତୋରଣଃ ।। ୭୬.

ସେଠି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନଗରୀ ପାହାଡ଼ର ଚକ୍ରାକାର ଘେରାଭିତରେ ଉଠିଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଠି ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଅଛି।

ତସ୍ଯାପ୍ଯୁତ୍ତରପୂର୍ଵେ ତୁ ଦେଶେ ପରମଵର୍ଚସେ । ଅଲୋକଜନସଂପୂର୍ଣା ଵିମାନଶତସଂକୁଲା ।। ୭୬.

ସେହି ନଗରୀର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକ ଏବଂ ଶତଶଃ ବିମାନରେ ଭରିଛି।

ମହାଵାପିସମାଯୁକ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଶୁଭା । ଶୋଭିତା ପୁଷ୍ପଶବଲୈଃ ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନୀ ।। ୭୬.

ସେଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ଅଛି, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ମୟ, ଫୁଲର ଗୁଛ ଓ ପତାକା-ଧ୍ୱଜର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।

ଦେଵୈର୍ଯକ୍ଷୋପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଋଷିଭିଶ୍ଚ ସୁଶୋଭିତା । ପୁରନ୍ଦରପୁରୀ ରମ୍ଯା ସମୃଦ୍ଧା ତ୍ଵମରାଵତୀ ।। ୭୬.

ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରା ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ନଗରୀକୁ ଅତି ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି। ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ନଗରୀକୁ 'ଅମରାବତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତସ୍ଯା ମଧ୍ଯେଽମରାଵତ୍ଯା ଵଜ୍ରଵୈଦୂର୍ଯଵେଦିକା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୁଣଵିଖ୍ଯାତା ସୁଧର୍ମା ନାମ ଵୈ ସଭା ।। ୭୬.

ଅମରାବତୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହୀରା ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନର ମଞ୍ଚ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ସୁଧର୍ମା' ସଭା ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ।

ତତ୍ରାସ୍ତେ ଶ୍ରୀପତେଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସହସ୍ତ୍ରାକ୍ଷଃ ଶଚୀପତିଃ । ସିଦ୍ଧାଦିଭିଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵାଭିର୍ଦେଵଯୋନିଭିଃ ।। ୭୬.

ସେଠି ଶ୍ରୀପତିଙ୍କର ଶ୍ରୀମନ୍ତ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଶଚୀପତି ବସୁଛନ୍ତି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଯୋନି ସହିତ ଘିରିଥିବା।

ତତ୍ର ଚୈଵ ସୁଵଂଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସାକ୍ଷାତ୍ ତତ୍ର ସୁରାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ ।। ୭୬.

ସେଠି ଭାସ୍କରଙ୍କର ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଅଛି, ଏଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜିତ, ସ୍ୱୟଂ ବିଦ୍ୟମାନ।

ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିକ୍ଷୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ତତ୍ତଦ୍ଗୁଣସମନ୍ଵିତା । ତେଜୋଵତୀ ନାମ ପୁରୀ ହୁତାଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭୬.

ସେହି ନଗରୀର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ, ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ମହାତ୍ମା ହୁତାଶ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କର 'ତେଜୋବତୀ' ନାମକ ନଗରୀ ଅଛି।

ତତ୍ତଦ୍ଗୁଣଵତୀ ରମ୍ଯା ପୁରୀ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ । ନାମ୍ନା ସଂଯମନୀ ନାମ ପୁରୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତା ।। ୭୬.

ଅନ୍ୟ ଏକ ଆକର୍ଷକ ଓ ନିଜ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରୀ ହେଉଛି ବୈବସ୍ବତଙ୍କର 'ସଂଯମନୀ', ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତଥା ଚତୁର୍ଥେ ଦିଗ୍ଭାଗେ ନୈର୍ଋତାଧିପତେଃ ଶୁଭା । ନାମ୍ନା କୃଷ୍ଣାଵତୀ ନାମ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୭୬.

ଏଭଳି, ଚତୁର୍ଥ ଦିଗରେ, ନୈୃତ ଅଧିପତି ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କର ଶୁଭ 'କୃଷ୍ଣାବତୀ' ନଗରୀ ଅଛି।

ପଞ୍ଚମେ ହ୍ଯୁତ୍ତରପୁଟେ ନାମ୍ନା ଶୁଦ୍ଧଵତୀ ପୁରୀ । ଉଦକାଧିପତେଃ ଖ୍ଯାତା ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭୬.

ପଞ୍ଚମ, ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଜଳର ଅଧିପତି ମହାତ୍ମା ବରୁଣଙ୍କର 'ଶୁଦ୍ଧବତୀ' ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗରୀ ଅଛି।

ତଥା ପଞ୍ଚୋତ୍ତରେ ଦେଵସ୍ଵସ୍ଯୋତ୍ତରପୁଟେ ପୁରୀ । ଵାଯୋର୍ଗନ୍ଧଵତୀ ନାମ ଖ୍ଯାତା ସର୍ଵଗୁଣୋତ୍ତରା ।। ୭୬.

ଏଭଳି, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଦେବତାଙ୍କର ଅଧିପତି ବାୟୁଙ୍କର 'ଗନ୍ଧବତୀ' ନାମକ ନଗରୀ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତସ୍ଯୋତ୍ତରପୁଟେ ରମ୍ଯା ଗୁହ୍ଯକାଧିପତେଃ ପୁରୀ । ନାମ୍ନା ମହୋଦଯା ନାମ ଶୁଭା ଵୈଦୂର୍ଯଵେଦିକା ।। ୭୬.

ସେଠିଠାରୁ ଆଉ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଗୁହ୍ୟକ ଅଧିପତିଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ 'ମହୋଦୟା' ନଗରୀ ଅଛି, ଯାହା ବୈଦୂର୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଶୁଭ।

ତଥାଷ୍ଟମେଽନ୍ତରପୁଟେ ଈଶାନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ପୁରୀ ମନୋହରା ନାମ ଭୂତୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଯୁତା । ପୁଷ୍ପୈର୍ଧନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଵନୈରାଶ୍ରମସଂସ୍ଥିତୈଃ ।। ୭୬.

ଏଭଳି, ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ, ମହାତ୍ମା ଈଶାନଙ୍କର 'ମନୋହରା' ନାମକ ନଗରୀ ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବ, ଫୁଲ, ଧାନ୍ୟ, ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଶୋଭିତ।

ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତେ ଦେଵଲୋକୋଽଯଂ ସ ସ୍ଵର୍ଗ ଇତି କୀର୍ତିତଃ ।। ୭୬.

ଏହି ଦେବଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ଅଟୁଟ ଏବଂ 'ସ୍ୱର୍ଗ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଯଦେତତ୍ କର୍ଣିକାମୂଲଂ ମେରୋର୍ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ତଦ୍ ଯୋଜନସହସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯଯା ମାନତଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୭୭.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଯାହାକୁ ମେରୁ ପର୍ବତର କର୍ଣ୍ଣିକାମୂଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ମଧ୍ୟଭାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠିର ଆୟତନ ହଜାର-ହଜାର ଯୋଜନା ମାପରେ ଗଣାଯାଏ।

ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ ତଥା ଚାଷ୍ଟୌ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ତୁ ମଣ୍ଡଲୈଃ । ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ତତ୍ତତ୍ର ମେରୁମୂଲମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୭୭.

ସେଠି, ଚାଳିଶି ଏବଂ ଆଠ ହଜାର ଯୋଜନା ମିଶି, ମୋଟ ଅଠଚାଳିଶି ହଜାର ଯୋଜନା ଚକ୍ରାକାର ପରିଧି ଅଛି, ଯାହାକୁ ମେରୁ ପର୍ବତର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତେଷାଂ ଗିରିସହସ୍ତ୍ରାଣାମନେକାନାଂ ମହୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ । ଦିଗଷ୍ଟୌ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୭୭.

ସେହି ଅଗଣନୀୟ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତାର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଠଟି ଦିଗରେ ଆଉ ଶୁଭ ପରିସୀମା ପାହାଡ଼ ଅଛନ୍ତି।

ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ଚ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପର୍ଵତୌ । ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତାଵେତାଵର୍ଣଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ । ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତାନେତାନଷ୍ଟାନାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ।। ୭୭.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଯଟହର ଏବଂ ଦେବକୂଟ ନାମକ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବ ଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ଆଠ ଦିଗର ପରିସୀମା ପାହାଡ଼ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଯୋଽସୌ ମେରୁର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କନକପର୍ଵତଃ । ଵିଷ୍କମ୍ଭାଂସ୍ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତସ୍ତୁ ତାନ୍ ।। ୭୭.

ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେହି ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ବୋଲାଯାଏ, ଏହାର ଭିତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମହାପାଦାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରୋ ମେରୋରଥ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍ । ଯୈର୍ନ ଚଚାଲ ଵିଷ୍ଟବ୍ଧା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ମହୀ ।। ୭୭.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରିଟି ବଡ଼ ଭିତ୍ତି ଚାରି ଦିଗରେ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସାତ ଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।

ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ତ୍ରଂ ଵ୍ଯାଯାମସ୍ତେଷୁ ଶଙ୍କ୍ଯତେ । ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ରଚିତା ହରିତାଲତଟୈର୍ଵୃତାଃ ।। ୭୭.

ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିତ୍ତିର ଚଉଡ଼ା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହା ତଳ ଓ ଉପରକୁ ଗଢ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ହରିତାଳ ରଙ୍ଗର ଧାରିରେ ସୁଶୋଭିତ।

ମନଃଶିଲାଦରୀଭିଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରିତାଃ ।ଽ ଅନେକସିଦ୍ଧଭଵନୈଃ କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନୈଶ୍ଚ ସୁପ୍ରଭାଃ ।। ୭୭.

ଏହିଭିତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମନ:ଶିଳା ଏବଂ ସୁନା ପଥର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଖେଳ କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛି।

ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରସ୍ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଵିପୁଲଃ ପଶ୍ଚିମେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭୭.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଅଛି।

ତେଷାଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେଷୁ ଚତ୍ଵାରୋ ମହାଵୃକ୍ଷାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ଦେଵଦୈତ୍ଯାପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତା ଗୁଣସଂଚଯୈଃ ।। ୭୭.

ଏହି ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।