ଵରାହପୁରାଣମ୍

ମଧ୍ଯେ ତ୍ଵିଲାଵୃତଂ ନାମ ମହାମେରୋଃ ସ ସଂଭଵଃ । ନଵୈଵ ତୁ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚ ସଃ ।। ୭୫.

ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ମହାମେରୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନବ ହଜାର ମାପରେ ବିସ୍ତୃତ।

ମଧ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ମହାମେରୁର୍ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ । ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ମେରୋରୁତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଏ। ମେରୁର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି।

ଵର୍ଷାଣି ଯାନି ଷଡତ୍ର ତେଷାଂ ତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ । ଯୋଜନାଗ୍ରଂ ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତଦ୍ ଵିଧୀଯତେ ।। ୭୫.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଛଅଟି ଦେଶ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଷ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷର ଶିଖର ଏକ ଯୋଜନ ମାପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ସହସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯଃ । ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରସ୍ତେଷାମାଯାମ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅଛି। ଏହି ମାପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଲମ୍ବକୁ ସୂଚିତ କରେ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଶତୌ ଦ୍ଵୌ ଚାଯତୌ ଗିରୀ । ନୀଲଶ୍ଚ ନିଷଧଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାଂ ହୀନାଶ୍ଚ ଯେ ପରେ । ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହିମଵାଞ୍ଛୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୭୫.

ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଲମ୍ବ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ। ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ଏହାଠାରୁ କମ୍। ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବନ୍ତ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ପର୍ବତମାନେ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ନିଷଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶଭାଗେନ ହେମକୂଟଃ ପ୍ରହୀଯତେ । ହିମଵାନ୍ ଵିଂଶଭାଗେନ ହେମକୂଟାତ୍ ପ୍ରହୀଯତେ ।। ୭୫.

ନିଷଧ ପର୍ବତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମାନ ମାପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ହେମକୂଟ ଏହାଠାରୁ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶଂଶ କମ୍, ହିମବନ୍ତ ହେମକୂଟଠାରୁ ବିଶଂଶ ଅଂଶ କମ୍।

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ତ୍ରାଣି ହେମକୂଟୋ ମହାଗିରିଃ । ଅଶୀତିର୍ହିମଵାନ୍ ଶୈଲ ଆଯତଃ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମେ ।। ୭୫.

ହେମକୂଟ ମହାପର୍ବତ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଏଠିରେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ। ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବ।

ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମଣ୍ଡଲୀଭାଵାଦ୍ ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ । ଵର୍ଷାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ଯଥା ଚେମେ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ଦ୍ୱୀପର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗର ପର୍ବତମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦାସ୍ତାନି ଵର୍ଷାଣି ଚୈଵ ତତ୍ । ପ୍ରପାତଵିଷମୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ପର୍ଵତୈରାଵୃତାନି ତୁ ।। ୭୫.

ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଜନପଦ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକି ବର୍ଷ ଅଟେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହି ଅସମ ଓ ଖଡ଼ା ପର୍ବତମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।

ସଂତତାନି ନଦୀଭେଦୈରଗମ୍ଯାନି ପରସ୍ପରମ୍ । ଵସନ୍ତି ତେଷୁ ସତ୍ତ୍ଵାନି ନାନାଜାତୀନି ସର୍ଵଶଃ ।। ୭୫.

ନଦୀମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଇଛନ୍ତି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଏକାଉଁଠିଏକ ଯିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନେ ରହୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାତିର ।

ଏତଦ୍ଧୈମଵତଂ ଵର୍ଷଂ ଭାରତୀ ଯତ୍ର ସନ୍ତତିଃ । ହେମକୂଟଂ ପରଂ ଯତ୍ର ନାମ୍ନା କିଂପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୭୫.

ଏହା ହେଉଛି ହିମବତ୍ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତ ର ଉତ୍ସ ଅଛି । ହେମକୂଟ ପାରେ ଯେଉଁ ଦେଶ ଅଛି, ତାହାକୁ କିମ୍ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ହେମକୂଟାତ୍ ତୁ ନିଷଧଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ । ହରିଵର୍ଷାତ୍ ପରଂ ଚୈଵ ମେରୁପାର୍ଶ୍ଵ ଇଲାଵୃତମ୍ ।। ୭୫.

ହେମକୂଟ ପରେ ନିଷଧ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ହରିବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ହରିବର୍ଷ ପରେ ମେରୁ ପାଖରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି ।

ଇଲାଵୃତାତ୍ ପରଂ ନୀଲଂ ରମ୍ଯକଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ରମ୍ଯକାଚ୍ଚ ପରଂ ଶ୍ଵେତଂ ଵିଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ଧିରଣ୍ମଯମ୍ । ହିରଣ୍ମଯାତ୍ ପରଂ ଚୈଵ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵନ୍ତଂ କୁରୁ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୭୫.

ଇଲାବୃତ ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୀଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ତାପରେ ରମ୍ୟକ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଅଞ୍ଚଳ । ରମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ହିରଣ୍ମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ହିରଣ୍ମୟ ପରେ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ କୁରୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।

ଧନୁଃସଂସ୍ଥେ ତୁ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଵିଜ୍ଞେଯେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ । ଦ୍ଵୀପାନି ଖଲୁ ଚତ୍ଵାରି ଚତୁରସ୍ତ୍ରମିଲାଵୃତମ୍ ।। ୭୫.

ଧନୁଷ ଆକୃତିର ଭୂମିରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଚାରିଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ଚତୁରସ୍ର ଆକୃତିର ।

ଅର୍ଵାକ୍ ଚ ନିଷଧସ୍ଯାଥ ଵେଦ୍ଯର୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପରଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵତୋ ଯଚ୍ଚ ଵେଦ୍ଯର୍ଧଂ ହି ତଦୁତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ନିଷଧର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବେଦୀର ଅର୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ । ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ତ ପାରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ସେଠି ବେଦୀର ଅର୍ଧ ଉତ୍ତର ଭାଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।

ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧେ ଦକ୍ଷିଣେ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୋତ୍ତରେ । ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଯତ୍ର ମେରୁସ୍ତ୍ଵିଲାଵୃତଃ ।। ୭୫.

ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ । ଏହି ଦୁଇଁ ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି ।

ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଚ । ଉଦଗାଯତୋ ମହାଶୈଲୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ।। ୭୫.

ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଲମ୍ବା ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋଚ୍ଛ୍ରଯ ଏଵ ଚ । ଆଯାମତଶ୍ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୭୫.

ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଦୁହେଁ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ଏହାର ଲମ୍ବାଇ ଚଉତ୍ରିଶି ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପର୍ଵତୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଆଯାମୋଚ୍ଛ୍ରଯଵିସ୍ତାରାତ୍ ତୁଲ୍ଯୋ ମାଲ୍ଯଵତା ତୁ ସଃ ।। ୭୫.

ଏହାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତ ସହିତ ଆକାର ଓ ଉଚ୍ଚତାରେ ସମାନ ।

ପରିମଣ୍ଡଲସ୍ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମେରୁଃ କନକପର୍ଵତଃ । ଚତୁର୍ଵର୍ଣଃ ସସୌଵର୍ଣଶ୍ଚତୁରସ୍ତ୍ରଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ ।। ୭୫.

ଏହି ଦୁଇ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସୁନାର ମତୋ ଚକ୍ରାକାର, ଚାରି ରଙ୍ଗର, ସୁନାର ମତୋ ଜଳମାନ୍ତି, ଚତୁରସ୍ର ଓ ଉଚ୍ଚ ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତା ଧାତଵଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଜଲାଦଯଃ । ଅଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ ପୃଥିଵୀପଦ୍ମଂ ମେରୁସ୍ତସ୍ଯ ଚ କର୍ଣିକା ।। ୭୫.

ସମସ୍ତ ଧାତୁ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରୁ ପୃଥିବୀର ପଦ୍ମ ଜନ୍ମ ନେଲା, ମେରୁ ତାହାର କର୍ଣ୍ଣିକା ।

ଚତୁଷ୍ପତ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଗୁଣଂ ମହତ୍ । ତତଃ ସର୍ଵାଃ ସମୁଦ୍ଭୂତା ଵିତତା ହି ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଃ ।। ୭୫.

ଚାରିଟି ପାତ୍ର ଥିବା, ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ଥିବା ବଡ଼ ପ୍ରକାଶିତ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ବିଭିନ୍ନ ଧାରା ପ୍ରସାରିତ ହେଲା ।

ଅନେକକଲ୍ପଜୀଵଦ୍ଭିଃ ପୁରୁଷୈଃ ପୁଣ୍ଯକାରିଭିଃ । କୃତାତ୍ମଭିର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୭୫.

ଅନେକ କଳ୍ପ ଧରି ଜୀବନ୍ତ, ପୁଣ୍ୟ କାମ କରୁଥିବା, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥିବା ଏବଂ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ ।

ମହାଯୋଗୀ ମହାଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଧ୍ଯେଯୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ସର୍ଵଲୋକଗତୋଽନନ୍ତୋ ଵ୍ଯାପକୋ ମୂର୍ତ୍ତିରଵ୍ଯଯଃ ।। ୭୫.

ମହାଯୋଗୀ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କରାଯିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଅନନ୍ତ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅବିନାଶୀ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ।

ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତା ମୂର୍ତିର୍ମାଂସମେଦୋଽସ୍ଥିସଂଭଵା । ଯୋଗିତ୍ଵାଚ୍ଚେଶ୍ଵରତ୍ଵାଚ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵରୂପଧରୋ ଵିଭୁଃ ।। ୭୫.

ତାଙ୍କର ଦେହ ପ୍ରାକୃତିକ ନୁହେଁ, ମାଂସ, ଚର୍ବି କିମ୍ବା ହାଡ଼ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନୁହେଁ । ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଓ ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ସେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତାର ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଲୋକେ ପଦ୍ମଂ ସନାତନମ୍ । କଲ୍ପଶେଷସ୍ଯ ତସ୍ଯାଦୌ କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ ।। ୭୫.

ତାଙ୍କର କାରଣରେ, ସନାତନ ପଦ୍ମ ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । କଳ୍ପର ଶେଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟର ଗତି ଏପରି ହୁଏ ।

ତସ୍ମିନ୍ ପଦ୍ମେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦେଵଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ଦେଵ ଈଶାନୋ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୭୫.

ସେହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଚାରିମୁହାଁ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ଠାକୁର, ଦେବ ଈଶାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

ତସ୍ଯ ବୀଜନିସର୍ଗଂ ହି ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଯଥାର୍ଥଵତ୍ । କୃତ୍ସ୍ନଂ ପ୍ରଜାନିସର୍ଗେଣ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ ଵର୍ଣ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ସେଇ ପଦ୍ମର ବୀଜ ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି ହେଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସହିତ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ତଦମ୍ବୁ ଵୈଷ୍ଣଵଃ କାଯୋ ଯତୋ ରତ୍ନଵିଭୂଷିତଃ । ପଦ୍ମାକାରା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ପୃଥିଵୀ ସଵନଦ୍ରୁମା ।। ୭୫.

ସେଇ ଜଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ହେଲା, ଯାହା ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ସେଠାରୁ ପଦ୍ମର ଆକୃତିର ଭୂମି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଢାକିଯାଇଥିବା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।