ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଲଵଣେନ ସମୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ । ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭୫.

ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୁଣ ଦରିଆ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏହି ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସହିତ ସମାନ ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରାଗାଯତା ଦୀର୍ଘା ଷଡେତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ । ଉଭଯତ୍ରାଵଗାଢାଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୌ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମୌ ।। ୭୫.

ସେଠାରୁ ଛଅଟି ଦୀର୍ଘ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଖଳା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଫାଟିଯାଇଛି, ଏହାକୁ ବର୍ଷ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦୁଇ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇପଟେ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।

ହିମପ୍ରାଯଶ୍ଚ ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହେମଵାନ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁସୁଖଶ୍ଚାପି ନିଷଧଃ ପର୍ଵତୋ ମହାନ୍ ।। ୭୫.

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ପ୍ରାୟ ସମୟରେ ବରଫରେ ଢାକିଥାଏ, ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ମହାନ ନିଷଧ ପର୍ବତ ସବୁଠାରେ ବହୁତ ସୁଖଦ।

ଚତୁର୍ଵର୍ଣଃସ ସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁଶ୍ଚୋଲ୍ବମଯୋ ଗିରିଃ । ଵୃତ୍ତାକୃତିପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ଚତୁରସ୍ତ୍ରଃ ସମୁଚ୍ଛିତଃ ।। ୭୫.

ମେରୁ ପର୍ବତ ଚାରି ରଙ୍ଗର ଅଛି, ସୁନା ଓ କ୍ରିଷ୍ଟଳରେ ତିଆରି, ଏହା ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିରେ ଉଚ୍ଚ ଅଛି।

ନାନାଵର୍ଣସ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାପତିଗୁଣାନ୍ଵିତଃ । ନାଭିମଣ୍ଡଲସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୭୫.

ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ନାନା ରଙ୍ଗର ଅଛି ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରପୂର। ଏହି ପର୍ବତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଭି ମଣ୍ଡଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ପୂର୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ତେନ ତସ୍ଯ ତତ୍ । ପୀତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣେନାସୌ ତେନ ଵୈଶ୍ଯତ୍ଵମିଷ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ପିତା ରଙ୍ଗର, ଏହାକୁ ବୈଶ୍ୟ ଭାବ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିଭଶ୍ଚାସୌ ପଶ୍ଚିମେନ ଯତୋଽଥ ସଃ । ତେନାସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରତା ପ୍ରୋକ୍ତା ମେରୋର୍ନାମାର୍ଥକର୍ମଣଃ ।। ୭୫.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ମଧୁମକ୍ଷୀ ପତ୍ର ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହିଥିରୁ ଏହାକୁ ଶୂଦ୍ର ଭାବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମେରୁ ପର୍ବତର ନାମ ଓ କାମ ଅନୁଯାୟୀ।

ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତରତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ତେନାସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରଭାଵଃ ସ୍ଯାଦିତି ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୭୫.

ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏଭଳି ଚାରି ରଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଵୃତ୍ତଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣତଃ ପରିମାଣତଃ । ନୀଲଶ୍ଚ ଵୈଦୂର୍ଯମଯଃ ଶ୍ଵେତଶୁକ୍ଲୋ ହିରଣ୍ମଯଃ । ମଯୂରବର୍ହିଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶାତକୌମ୍ଭଶ୍ଚ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୭୫.

ଏହି ପର୍ବତ ସ୍ୱଭାବତଃ ଗୋଲାକାର, ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିରେ ଏହିପରି। ଏହା ନୀଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି, ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନାର, ମୟୂର ପୁଛ ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ସୁନା ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା।

ଏତେ ପର୍ଵତରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ । ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ନଵସାହସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତରାଜମାନେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ନବ ହଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମଧ୍ଯେ ତ୍ଵିଲାଵୃତଂ ନାମ ମହାମେରୋଃ ସ ସଂଭଵଃ । ନଵୈଵ ତୁ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚ ସଃ ।। ୭୫.

ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ମହାମେରୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନବ ହଜାର ମାପରେ ବିସ୍ତୃତ।

ମଧ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ମହାମେରୁର୍ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ । ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ମେରୋରୁତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଏ। ମେରୁର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି।

ଵର୍ଷାଣି ଯାନି ଷଡତ୍ର ତେଷାଂ ତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ । ଯୋଜନାଗ୍ରଂ ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତଦ୍ ଵିଧୀଯତେ ।। ୭୫.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଛଅଟି ଦେଶ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଷ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷର ଶିଖର ଏକ ଯୋଜନ ମାପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ସହସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯଃ । ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରସ୍ତେଷାମାଯାମ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅଛି। ଏହି ମାପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଲମ୍ବକୁ ସୂଚିତ କରେ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଶତୌ ଦ୍ଵୌ ଚାଯତୌ ଗିରୀ । ନୀଲଶ୍ଚ ନିଷଧଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାଂ ହୀନାଶ୍ଚ ଯେ ପରେ । ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହିମଵାଞ୍ଛୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୭୫.

ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଲମ୍ବ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ। ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ଏହାଠାରୁ କମ୍। ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବନ୍ତ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ପର୍ବତମାନେ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ନିଷଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶଭାଗେନ ହେମକୂଟଃ ପ୍ରହୀଯତେ । ହିମଵାନ୍ ଵିଂଶଭାଗେନ ହେମକୂଟାତ୍ ପ୍ରହୀଯତେ ।। ୭୫.

ନିଷଧ ପର୍ବତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମାନ ମାପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ହେମକୂଟ ଏହାଠାରୁ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶଂଶ କମ୍, ହିମବନ୍ତ ହେମକୂଟଠାରୁ ବିଶଂଶ ଅଂଶ କମ୍।

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ତ୍ରାଣି ହେମକୂଟୋ ମହାଗିରିଃ । ଅଶୀତିର୍ହିମଵାନ୍ ଶୈଲ ଆଯତଃ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମେ ।। ୭୫.

ହେମକୂଟ ମହାପର୍ବତ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଏଠିରେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ। ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବ।

ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମଣ୍ଡଲୀଭାଵାଦ୍ ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ । ଵର୍ଷାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ଯଥା ଚେମେ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ଦ୍ୱୀପର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗର ପର୍ବତମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦାସ୍ତାନି ଵର୍ଷାଣି ଚୈଵ ତତ୍ । ପ୍ରପାତଵିଷମୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ପର୍ଵତୈରାଵୃତାନି ତୁ ।। ୭୫.

ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଜନପଦ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକି ବର୍ଷ ଅଟେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହି ଅସମ ଓ ଖଡ଼ା ପର୍ବତମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।

ସଂତତାନି ନଦୀଭେଦୈରଗମ୍ଯାନି ପରସ୍ପରମ୍ । ଵସନ୍ତି ତେଷୁ ସତ୍ତ୍ଵାନି ନାନାଜାତୀନି ସର୍ଵଶଃ ।। ୭୫.

ନଦୀମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଇଛନ୍ତି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଏକାଉଁଠିଏକ ଯିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନେ ରହୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାତିର ।

ଏତଦ୍ଧୈମଵତଂ ଵର୍ଷଂ ଭାରତୀ ଯତ୍ର ସନ୍ତତିଃ । ହେମକୂଟଂ ପରଂ ଯତ୍ର ନାମ୍ନା କିଂପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୭୫.

ଏହା ହେଉଛି ହିମବତ୍ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତ ର ଉତ୍ସ ଅଛି । ହେମକୂଟ ପାରେ ଯେଉଁ ଦେଶ ଅଛି, ତାହାକୁ କିମ୍ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ହେମକୂଟାତ୍ ତୁ ନିଷଧଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ । ହରିଵର୍ଷାତ୍ ପରଂ ଚୈଵ ମେରୁପାର୍ଶ୍ଵ ଇଲାଵୃତମ୍ ।। ୭୫.

ହେମକୂଟ ପରେ ନିଷଧ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ହରିବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ହରିବର୍ଷ ପରେ ମେରୁ ପାଖରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି ।

ଇଲାଵୃତାତ୍ ପରଂ ନୀଲଂ ରମ୍ଯକଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ରମ୍ଯକାଚ୍ଚ ପରଂ ଶ୍ଵେତଂ ଵିଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ଧିରଣ୍ମଯମ୍ । ହିରଣ୍ମଯାତ୍ ପରଂ ଚୈଵ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵନ୍ତଂ କୁରୁ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୭୫.

ଇଲାବୃତ ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୀଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ତାପରେ ରମ୍ୟକ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଅଞ୍ଚଳ । ରମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ହିରଣ୍ମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ହିରଣ୍ମୟ ପରେ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ କୁରୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।

ଧନୁଃସଂସ୍ଥେ ତୁ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଵିଜ୍ଞେଯେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ । ଦ୍ଵୀପାନି ଖଲୁ ଚତ୍ଵାରି ଚତୁରସ୍ତ୍ରମିଲାଵୃତମ୍ ।। ୭୫.

ଧନୁଷ ଆକୃତିର ଭୂମିରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଚାରିଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ଚତୁରସ୍ର ଆକୃତିର ।

ଅର୍ଵାକ୍ ଚ ନିଷଧସ୍ଯାଥ ଵେଦ୍ଯର୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପରଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵତୋ ଯଚ୍ଚ ଵେଦ୍ଯର୍ଧଂ ହି ତଦୁତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ନିଷଧର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବେଦୀର ଅର୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ । ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ତ ପାରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ସେଠି ବେଦୀର ଅର୍ଧ ଉତ୍ତର ଭାଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।

ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧେ ଦକ୍ଷିଣେ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୋତ୍ତରେ । ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଯତ୍ର ମେରୁସ୍ତ୍ଵିଲାଵୃତଃ ।। ୭୫.

ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ । ଏହି ଦୁଇଁ ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି ।

ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଚ । ଉଦଗାଯତୋ ମହାଶୈଲୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ।। ୭୫.

ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଲମ୍ବା ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋଚ୍ଛ୍ରଯ ଏଵ ଚ । ଆଯାମତଶ୍ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୭୫.

ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଦୁହେଁ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ଏହାର ଲମ୍ବାଇ ଚଉତ୍ରିଶି ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପର୍ଵତୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଆଯାମୋଚ୍ଛ୍ରଯଵିସ୍ତାରାତ୍ ତୁଲ୍ଯୋ ମାଲ୍ଯଵତା ତୁ ସଃ ।। ୭୫.

ଏହାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତ ସହିତ ଆକାର ଓ ଉଚ୍ଚତାରେ ସମାନ ।