ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଭୁଵନସ୍ଯ ପ୍ରସଙ୍ଗେନ ମନ୍ଵନ୍ତରମିଦଂ ଶୁଭମ୍ । ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ଚ କଥିତଂ ମନୋର୍ଦ୍ଵୀପାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୭୪.

ଏହି ସଂସାର ସହିତ ଏହି ଶୁଭ ମନ୍ବନ୍ତର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ଯଥାତଥମ୍ । ସଂଖ୍ଯାଂ ଚାପି ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଚୈଵ ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଓ ବିସ୍ତୃତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।

ଯାଵନ୍ତି ଚୈଵ ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ମହାଭୂତପ୍ରମାଣଂ ଚ ଗତିଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଯୋଃ ପୃଥକ୍ ।। ୭୫.

ସେଠାରେ କେତେ ଟି ଦେଶ ଅଛି, କେଉଁ କେଉଁ ନଦୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ଆକାର କେମିତି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅଲଗା ଗତି କେମିତି ଅଛି, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ କହିବି।

ଦ୍ଵୀପଭେଦସହସ୍ତ୍ରାଣି ସପ୍ତସ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାନି ଚ । ନ ଶକ୍ଯନ୍ତେ କ୍ରମେଣେହ ଵକ୍ତୁଂ ଯୈର୍ଵିତତଂ ଜଗତ୍ ।। ୭୫.

ସାତଟି ଦ୍ୱୀପର ଭିତରେ ଅନେକ ଭାଗ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଗକୁ ଏକ ଏକ କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯଗ୍ରହୈଃ ସହ । ଯେଷାଂ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତର୍କେଣ ପ୍ରମାଣାନି ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।। ୭୫.

ମୁଁ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି; ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କର ମାପ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି।

ଅଚିନ୍ତ୍ଯାଃ ଖଲୁ ଯେ ଭାଵା ନ ତାଂସ୍ତର୍କେଣ ସାଧଯେତ୍ । ପ୍ରକୃତିଭ୍ଯଃ ପରଂ ଯଚ୍ଚ ତଦଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିନ୍ଦ୍ୟ ଦ୍ୱିନ୍ଦ୍ୟ ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଯାଏ ନୁହେଁ; ପ୍ରକୃତିର ଉପରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନଵ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଵିସ୍ତରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନୈସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ ।। ୭୫.

ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନଉଟି ଭାଗ, ସେମାନଙ୍କର ଏକାଏକି ଆକାର ଓ ପ୍ରମାଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବୃତ୍ତାକାର ରୂପ ଯଥାସ୍ତିତି କହିବି; ଯୋଜନ ମାପରେ ଏହାକୁ ଶୁଣ।

ଶତମେକଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ । ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣଂ ଯୋଜନୈର୍ଵିଵିଧୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୭୫.

ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ଶତ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଁଦିକୁ ଫାଲି ଅଛି । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି ।

ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣଂ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ସର୍ଵଧାତୁଵିଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଶିଲାଜାଲସମୁଦ୍ଭଵୈଃ । ପର୍ଵତପ୍ରଭଵାଭିଶ୍ଚ ନଦୀଭିଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚିତମ୍ ।। ୭୫.

ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭିଡ଼ି ରହନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଓ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶିଳା ଏଠାରେ ମିଳେ । ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଃ ପୃଥୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ଵତଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ । ନଵଭିଶ୍ଚାଵୃତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନଃ ।। ୭୫.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗୋଲାକାର ଏବଂ ନଉଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ସ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛି ।

ଲଵଣେନ ସମୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ । ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭୫.

ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୁଣ ଦରିଆ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏହି ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସହିତ ସମାନ ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରାଗାଯତା ଦୀର୍ଘା ଷଡେତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ । ଉଭଯତ୍ରାଵଗାଢାଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୌ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମୌ ।। ୭୫.

ସେଠାରୁ ଛଅଟି ଦୀର୍ଘ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଖଳା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଫାଟିଯାଇଛି, ଏହାକୁ ବର୍ଷ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦୁଇ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇପଟେ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।

ହିମପ୍ରାଯଶ୍ଚ ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହେମଵାନ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁସୁଖଶ୍ଚାପି ନିଷଧଃ ପର୍ଵତୋ ମହାନ୍ ।। ୭୫.

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ପ୍ରାୟ ସମୟରେ ବରଫରେ ଢାକିଥାଏ, ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ମହାନ ନିଷଧ ପର୍ବତ ସବୁଠାରେ ବହୁତ ସୁଖଦ।

ଚତୁର୍ଵର୍ଣଃସ ସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁଶ୍ଚୋଲ୍ବମଯୋ ଗିରିଃ । ଵୃତ୍ତାକୃତିପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ଚତୁରସ୍ତ୍ରଃ ସମୁଚ୍ଛିତଃ ।। ୭୫.

ମେରୁ ପର୍ବତ ଚାରି ରଙ୍ଗର ଅଛି, ସୁନା ଓ କ୍ରିଷ୍ଟଳରେ ତିଆରି, ଏହା ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିରେ ଉଚ୍ଚ ଅଛି।

ନାନାଵର୍ଣସ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାପତିଗୁଣାନ୍ଵିତଃ । ନାଭିମଣ୍ଡଲସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୭୫.

ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ନାନା ରଙ୍ଗର ଅଛି ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରପୂର। ଏହି ପର୍ବତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଭି ମଣ୍ଡଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ପୂର୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ତେନ ତସ୍ଯ ତତ୍ । ପୀତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣେନାସୌ ତେନ ଵୈଶ୍ଯତ୍ଵମିଷ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ପିତା ରଙ୍ଗର, ଏହାକୁ ବୈଶ୍ୟ ଭାବ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିଭଶ୍ଚାସୌ ପଶ୍ଚିମେନ ଯତୋଽଥ ସଃ । ତେନାସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରତା ପ୍ରୋକ୍ତା ମେରୋର୍ନାମାର୍ଥକର୍ମଣଃ ।। ୭୫.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ମଧୁମକ୍ଷୀ ପତ୍ର ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହିଥିରୁ ଏହାକୁ ଶୂଦ୍ର ଭାବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମେରୁ ପର୍ବତର ନାମ ଓ କାମ ଅନୁଯାୟୀ।

ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତରତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ତେନାସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରଭାଵଃ ସ୍ଯାଦିତି ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୭୫.

ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏଭଳି ଚାରି ରଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଵୃତ୍ତଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣତଃ ପରିମାଣତଃ । ନୀଲଶ୍ଚ ଵୈଦୂର୍ଯମଯଃ ଶ୍ଵେତଶୁକ୍ଲୋ ହିରଣ୍ମଯଃ । ମଯୂରବର୍ହିଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶାତକୌମ୍ଭଶ୍ଚ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୭୫.

ଏହି ପର୍ବତ ସ୍ୱଭାବତଃ ଗୋଲାକାର, ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିରେ ଏହିପରି। ଏହା ନୀଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି, ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନାର, ମୟୂର ପୁଛ ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ସୁନା ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା।

ଏତେ ପର୍ଵତରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ । ତେଷାମନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ନଵସାହସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତରାଜମାନେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ନବ ହଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମଧ୍ଯେ ତ୍ଵିଲାଵୃତଂ ନାମ ମହାମେରୋଃ ସ ସଂଭଵଃ । ନଵୈଵ ତୁ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚ ସଃ ।। ୭୫.

ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ମହାମେରୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନବ ହଜାର ମାପରେ ବିସ୍ତୃତ।

ମଧ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ମହାମେରୁର୍ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ । ଵେଦ୍ଯର୍ଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ମେରୋରୁତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଏ। ମେରୁର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି।

ଵର୍ଷାଣି ଯାନି ଷଡତ୍ର ତେଷାଂ ତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ । ଯୋଜନାଗ୍ରଂ ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତଦ୍ ଵିଧୀଯତେ ।। ୭୫.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଛଅଟି ଦେଶ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଷ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷର ଶିଖର ଏକ ଯୋଜନ ମାପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ସହସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯଃ । ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରସ୍ତେଷାମାଯାମ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅଛି। ଏହି ମାପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଲମ୍ବକୁ ସୂଚିତ କରେ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଶତୌ ଦ୍ଵୌ ଚାଯତୌ ଗିରୀ । ନୀଲଶ୍ଚ ନିଷଧଶ୍ଚୈଵ ତାଭ୍ଯାଂ ହୀନାଶ୍ଚ ଯେ ପରେ । ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହିମଵାଞ୍ଛୃଙ୍ଗଵାଂଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୭୫.

ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଲମ୍ବ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ। ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ଏହାଠାରୁ କମ୍। ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବନ୍ତ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ପର୍ବତମାନେ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ନିଷଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶଭାଗେନ ହେମକୂଟଃ ପ୍ରହୀଯତେ । ହିମଵାନ୍ ଵିଂଶଭାଗେନ ହେମକୂଟାତ୍ ପ୍ରହୀଯତେ ।। ୭୫.

ନିଷଧ ପର୍ବତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମାନ ମାପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ହେମକୂଟ ଏହାଠାରୁ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶଂଶ କମ୍, ହିମବନ୍ତ ହେମକୂଟଠାରୁ ବିଶଂଶ ଅଂଶ କମ୍।

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ତ୍ରାଣି ହେମକୂଟୋ ମହାଗିରିଃ । ଅଶୀତିର୍ହିମଵାନ୍ ଶୈଲ ଆଯତଃ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମେ ।। ୭୫.

ହେମକୂଟ ମହାପର୍ବତ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଏଠିରେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ। ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବ।

ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମଣ୍ଡଲୀଭାଵାଦ୍ ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧୀ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ । ଵର୍ଷାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ଯଥା ଚେମେ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ଦ୍ୱୀପର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗର ପର୍ବତମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦାସ୍ତାନି ଵର୍ଷାଣି ଚୈଵ ତତ୍ । ପ୍ରପାତଵିଷମୈସ୍ତୈସ୍ତୁ ପର୍ଵତୈରାଵୃତାନି ତୁ ।। ୭୫.

ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଜନପଦ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକି ବର୍ଷ ଅଟେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହି ଅସମ ଓ ଖଡ଼ା ପର୍ବତମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।