ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵକାଦଂଶାତ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଦିତ୍ଯଂ ଘନଂ ତଥା । ନାରାଯଣଃ ଶବ୍ଦଵଚ୍ଚ ନ ଵିଦ୍ମଃ କ୍ଵ ଲଯଂ ଗତଃ ।। ୭୩.

ଏଭଳି କହି, ନାରାୟଣ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ପରି, ସେ କେଉଁଠି ଲୟ ହେଲେ, ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଏଵମେଷ ହରିର୍ଦେଵଃ ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵଭାଵନଃ । ଵରଦୋଽଭୂତ୍ ପୁରା ମହ୍ଯଂ ତେନାହଂ ଦୈଵତୈର୍ଵରଃ ।। ୭୩.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ଏଭଳି, ଏହି ହରି ଦେବ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନାରାଯଣାତ୍ ପରୋ ଦେଵୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏତଦ୍ ରହସ୍ଯଂ ଵେଦାନାଂ ପୁରାଣାନାଂ ଚ ସତ୍ତମ । ମଯା ଵଃ କୀର୍ତିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁରିହେଜ୍ଯତେ ।। ୭୩.

ନାରାୟଣଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ, ନ ପୂର୍ବେ ଥିଲେ, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ। ଏହା ବେଦ ଏବଂ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏଠାରେ ପୂଜାଯାଏ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ପୁନସ୍ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସନାତନମ୍ । ରୁଦ୍ରଂ ପୁରାଣପୁରୁଷଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧ୍ରୁଵମଵ୍ଯଯମ୍ । ଵିଶ୍ଵରୂପମଜଂ ଶଂଭୁଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ ।। ୭୪.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ, 'ପୁଣିଥରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେଇ ସନାତନ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଆକାରର ଧାରୀ, ଅଜନ୍ମା, ଶୁଭ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।'

ଋଷଯ ଊଚୁଃ । ତ୍ଵଂ ପରଃ ସର୍ଵଦେଵାନାମସ୍ମାକଂ ଚ ସୁରେଶ୍ଵର । ପୃଚ୍ଛାମ ତେନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଶ୍ନମେକଂ ତଦ୍ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୭୪.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏହିକାରଣରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛୁ। ଦୟାକରି ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।'

ଭୂମିପ୍ରମାଣସଂସ୍ଥାନଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ଵିସ୍ତରମ୍ । ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ନଦୀନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯ ଚ ଵିସ୍ତରମ୍ । ଅସ୍ମାକଂ ବ୍ରୂହି କୃପଯା ଦେଵଦେଵ ଉମାପତେ ।। ୭୪.

ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଉମାପତି, ଆମେ ତୁମର ଦୟାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ—ପୃଥିବୀର ଆକାର ଏବଂ ପରିମାଣ, ପାହାଡ଼ଗୁଡିକର ଚଉଡ଼ା, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାର କେତେ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ପୁରାଣେଷୁ ଭୂର୍ଲୋକଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଭଵାଦୀନାଂ ଵାଯଵ୍ଯେ ଚ ସଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୭୪.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ପୃଥିବୀ ଲୋକର ବିସ୍ତାର ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ବିଶେଷ କରି ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଭବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଇଦାନୀଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସାଦ୍ ଵଃ କ୍ଷମାନ୍ତରମ୍ । ତନ୍ନିବୋଧତ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଗଦତୋ ମମ ସତ୍ତମାଃ ।। ୭୪.

ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହିବି; ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ, ମୋ ଉପଦେଶକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

ତେଷାଂ ଵଂଶପ୍ରସୂତ୍ଯା ତୁ ଭୁକ୍ତେଯଂ ଭାରତୀ ପ୍ରଜା । କୃତତ୍ରେତାଦିଯୁକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଯୁଗାଖ୍ଯା ହ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ ।। ୭୪.

ସେମାନଙ୍କର ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି ଭାରତ ଭୂମିର ଲୋକମାନେ ସୁଖରେ ବାସ କରନ୍ତି। କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗ ଅନୁସାରେ, ଏପରି ଏକାଉଣସଟି ଯୁଗ ଚକ୍ର ଅଛି।

ଭୁଵନସ୍ଯ ପ୍ରସଙ୍ଗେନ ମନ୍ଵନ୍ତରମିଦଂ ଶୁଭମ୍ । ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ଚ କଥିତଂ ମନୋର୍ଦ୍ଵୀପାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୭୪.

ଏହି ସଂସାର ସହିତ ଏହି ଶୁଭ ମନ୍ବନ୍ତର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ଯଥାତଥମ୍ । ସଂଖ୍ଯାଂ ଚାପି ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଚୈଵ ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୭୫.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଓ ବିସ୍ତୃତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।

ଯାଵନ୍ତି ଚୈଵ ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ମହାଭୂତପ୍ରମାଣଂ ଚ ଗତିଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଯୋଃ ପୃଥକ୍ ।। ୭୫.

ସେଠାରେ କେତେ ଟି ଦେଶ ଅଛି, କେଉଁ କେଉଁ ନଦୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ଆକାର କେମିତି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅଲଗା ଗତି କେମିତି ଅଛି, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ କହିବି।

ଦ୍ଵୀପଭେଦସହସ୍ତ୍ରାଣି ସପ୍ତସ୍ଵନ୍ତର୍ଗତାନି ଚ । ନ ଶକ୍ଯନ୍ତେ କ୍ରମେଣେହ ଵକ୍ତୁଂ ଯୈର୍ଵିତତଂ ଜଗତ୍ ।। ୭୫.

ସାତଟି ଦ୍ୱୀପର ଭିତରେ ଅନେକ ଭାଗ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଗକୁ ଏକ ଏକ କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯଗ୍ରହୈଃ ସହ । ଯେଷାଂ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତର୍କେଣ ପ୍ରମାଣାନି ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।। ୭୫.

ମୁଁ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି; ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କର ମାପ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି।

ଅଚିନ୍ତ୍ଯାଃ ଖଲୁ ଯେ ଭାଵା ନ ତାଂସ୍ତର୍କେଣ ସାଧଯେତ୍ । ପ୍ରକୃତିଭ୍ଯଃ ପରଂ ଯଚ୍ଚ ତଦଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିନ୍ଦ୍ୟ ଦ୍ୱିନ୍ଦ୍ୟ ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଯାଏ ନୁହେଁ; ପ୍ରକୃତିର ଉପରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନଵ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଵିସ୍ତରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନୈସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ ।। ୭୫.

ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନଉଟି ଭାଗ, ସେମାନଙ୍କର ଏକାଏକି ଆକାର ଓ ପ୍ରମାଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବୃତ୍ତାକାର ରୂପ ଯଥାସ୍ତିତି କହିବି; ଯୋଜନ ମାପରେ ଏହାକୁ ଶୁଣ।

ଶତମେକଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ । ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣଂ ଯୋଜନୈର୍ଵିଵିଧୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। ୭୫.

ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ଶତ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଁଦିକୁ ଫାଲି ଅଛି । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି ।

ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣଂ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତମ୍ । ସର୍ଵଧାତୁଵିଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଶିଲାଜାଲସମୁଦ୍ଭଵୈଃ । ପର୍ଵତପ୍ରଭଵାଭିଶ୍ଚ ନଦୀଭିଃ ସର୍ଵତଶ୍ଚିତମ୍ ।। ୭୫.

ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭିଡ଼ି ରହନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଓ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶିଳା ଏଠାରେ ମିଳେ । ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଃ ପୃଥୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ଵତଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ । ନଵଭିଶ୍ଚାଵୃତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୁଵନୈର୍ଭୂତଭାଵନଃ ।। ୭୫.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗୋଲାକାର ଏବଂ ନଉଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ସ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛି ।

ଲଵଣେନ ସମୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ । ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭୫.

ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୁଣ ଦରିଆ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏହି ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସହିତ ସମାନ ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରାଗାଯତା ଦୀର୍ଘା ଷଡେତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ । ଉଭଯତ୍ରାଵଗାଢାଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୌ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମୌ ।। ୭୫.

ସେଠାରୁ ଛଅଟି ଦୀର୍ଘ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଖଳା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଫାଟିଯାଇଛି, ଏହାକୁ ବର୍ଷ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦୁଇ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇପଟେ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।

ହିମପ୍ରାଯଶ୍ଚ ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ହେମଵାନ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁସୁଖଶ୍ଚାପି ନିଷଧଃ ପର୍ଵତୋ ମହାନ୍ ।। ୭୫.

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ପ୍ରାୟ ସମୟରେ ବରଫରେ ଢାକିଥାଏ, ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ମହାନ ନିଷଧ ପର୍ବତ ସବୁଠାରେ ବହୁତ ସୁଖଦ।

ଚତୁର୍ଵର୍ଣଃସ ସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁଶ୍ଚୋଲ୍ବମଯୋ ଗିରିଃ । ଵୃତ୍ତାକୃତିପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ଚତୁରସ୍ତ୍ରଃ ସମୁଚ୍ଛିତଃ ।। ୭୫.

ମେରୁ ପର୍ବତ ଚାରି ରଙ୍ଗର ଅଛି, ସୁନା ଓ କ୍ରିଷ୍ଟଳରେ ତିଆରି, ଏହା ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିରେ ଉଚ୍ଚ ଅଛି।

ନାନାଵର୍ଣସ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜାପତିଗୁଣାନ୍ଵିତଃ । ନାଭିମଣ୍ଡଲସଂଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୭୫.

ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ନାନା ରଙ୍ଗର ଅଛି ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଭରପୂର। ଏହି ପର୍ବତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଭି ମଣ୍ଡଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ପୂର୍ଵତଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ତେନ ତସ୍ଯ ତତ୍ । ପୀତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣେନାସୌ ତେନ ଵୈଶ୍ଯତ୍ଵମିଷ୍ଯତେ ।। ୭୫.

ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ପିତା ରଙ୍ଗର, ଏହାକୁ ବୈଶ୍ୟ ଭାବ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରନିଭଶ୍ଚାସୌ ପଶ୍ଚିମେନ ଯତୋଽଥ ସଃ । ତେନାସ୍ଯ ଶୂଦ୍ରତା ପ୍ରୋକ୍ତା ମେରୋର୍ନାମାର୍ଥକର୍ମଣଃ ।। ୭୫.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ମଧୁମକ୍ଷୀ ପତ୍ର ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହିଥିରୁ ଏହାକୁ ଶୂଦ୍ର ଭାବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମେରୁ ପର୍ବତର ନାମ ଓ କାମ ଅନୁଯାୟୀ।

ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତରତସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ତେନାସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରଭାଵଃ ସ୍ଯାଦିତି ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୭୫.

ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏଭଳି ଚାରି ରଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଵୃତ୍ତଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣତଃ ପରିମାଣତଃ । ନୀଲଶ୍ଚ ଵୈଦୂର୍ଯମଯଃ ଶ୍ଵେତଶୁକ୍ଲୋ ହିରଣ୍ମଯଃ । ମଯୂରବର୍ହିଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶାତକୌମ୍ଭଶ୍ଚ ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନ୍ ।। ୭୫.

ଏହି ପର୍ବତ ସ୍ୱଭାବତଃ ଗୋଲାକାର, ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିରେ ଏହିପରି। ଏହା ନୀଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି, ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନାର, ମୟୂର ପୁଛ ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ସୁନା ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା।