ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତୈସ୍ତୁ ଗୌତମଃ କିମିଦଂ ତ୍ଵିତି । ଗୋଵଧ୍ଯାକାରଣଂ ମହ୍ଯଂ ତାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ଗୌତମଃ ।। ୭୧.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହା କ'ଣ?' ଏବଂ ଗାଈ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଦେଖିଲେ।
ଋଷୀଣାଂ ମାଯଯା ସର୍ଵମିଦଂ ଜାତଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵୈ । ଶଶାପ ତାନ୍ ଜଟାଭସ୍ମମିଥ୍ଯାଵ୍ରତଧରାସ୍ତଥା । ଭଵିଷ୍ଯଥ ତ୍ରଯୀବାହ୍ଯା ଵେଦକର୍ମବହିଷ୍କୃତାଃ ।। ୭୧.
ସେ ବୁଝିଲେ ଏହା ସବୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ମିଥ୍ୟା ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଜଟାରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ବେଦ ତ୍ରୟୀରୁ ବାହାରି ଯିବା, ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବା।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୂରଵଚନଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ । ଊଚୁଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମୈଵଂ ସର୍ଵକାଲଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଭଵନ୍ତୁ କିଂ ତୁ ତେ ଵାକ୍ଯଂ ମୋଘଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭୧.
ଗୌତମ ମହାମୁନିଙ୍କ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଋଷି କହିଲେ, 'ଏହା ସଦାକାଳ ପାଇଁ ନ ହେଉ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ। ତଥାପି ତୁମ କଥା ଫଳହୀନ ହେବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଯଦି ନାମ କଲୌ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଉପକାରିଣି ଯେ ତେ ହି ଅପକର୍ତାର ଏଵ ହି । ଇତ୍ଥଂଭୂତା ଅପି କଲୌ ଭକ୍ତିଭାଜୋ ଭଵନ୍ତୁ ତେ ।। ୭୧.
'ଯଦି କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏପରି ହେଇଯିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଉପକାର କରନ୍ତି ସେମାନେ କେବେ କେବେ ଅପକାର ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି। ତଥାପି, କଳିଯୁଗରେ ଏପରି ଲୋକମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଉନ୍ତୁ।'
ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯଵହ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧାଃ ସଦା କଲିଯୁଗେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କ୍ରିଯାହୀନା ଵେଦକର୍ମବହିଷ୍କୃତାଃ ।। ୭୧.
କଳିଯୁଗରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମର କଥାର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା କ୍ରିୟାହୀନ ଓ ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।
ଅସ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୌଣଂ ନାମେହ ନଦୀ ଗୋଦାଵରୀତି ଚ । ଗୌର୍ଦତ୍ତା ଵରଦାନାଚ୍ଚ ଭଵେଦ୍ ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ ।। ୭୧.
ଏଠାରେ ଏହି ନଦୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ଗୋଦାବରୀ। ଗାଁ ଦାନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବାରୁ ଏହି ନଦୀକୁ ଗୋଦାବରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଲୌ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗାଂ ଦଦନ୍ତି ଜନାଶ୍ଚ ଯେ । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଦାନାନି ମୋଦନ୍ତେ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ ।। ୭୧.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗାଁ ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ସିଂହସ୍ଥେ ଚ ଗୁରୌ ତତ୍ର ଯୋ ଗଚ୍ଛତି ସମାହିତଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଵିଧିନା ତତ୍ର ପିତୄଂ ସ୍ତର୍ପଯତେ ତଥା ।। ୭୧.
ସିଂହରାଶିରେ ଗୁରୁ ଥିବାବେଳେ, ଯିଏ ଏଠାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଯାଏ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରେ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରେ—
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପିତରୋ ନିରଯେ ପତିତା ଅପି । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାଃ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିଭାଜୋ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୧.
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ, ଯଦିଓ ନରକରେ ପଡ଼ିଥିବେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ଖ୍ଯାତିଂ ମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁକ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯସି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽଥ ମୁନଯୋ ଯଯୁଃ କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ଯତ୍ରାହମୁମଯା ସାର୍ଧଂ ସଦା ତିଷ୍ଠାମି ସତ୍ତମାଃ ।। ୭୧.
ତୁମେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲଭିବା ଓ ଚିରକାଳ ମୁକ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିବା। ଏପରି କହି, ମୁନିମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଉମା ସହ ସଦା ବସୁଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଊଚୁର୍ମାଂ ତେ ଚ ମୁନଯୋ ଭଵିତାରୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । କଲୌ ତ୍ଵଦ୍ରୂପିଣଃ ସର୍ଵେ ଜଟାମୁକୁଟଧାରିଣଃ । ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ପ୍ରେତଵେଷାଶ୍ଚ ମିଥ୍ଯାଲିଙ୍ଗଧରାଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୭୧.
ସେଇ ମୁନିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ: 'କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୁମ ଆକୃତିରେ, ଜଟା ଓ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଇଚ୍ଛାମତେ ପିତୃବେଶ ଧାରଣ କରିବେ, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ତେଷାମନୁଗ୍ରହାର୍ଥାଯ କିଂଚିଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ । ଯେନାସ୍ମଦ୍ଵଂଶଜାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ତେଯୁଃ କଲିପୀଡିତାଃ ।। ୭୧.
'ସେମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କିଛି ଶାସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କଳିରେ ପୀଡ଼ିତ ଆମ ସମସ୍ତ ବଂଶଜମାନେ ସଠିକ୍ ପଥରେ ଚାଲିପାରିବେ।'
ଏଵମଭ୍ଯର୍ଥିତସ୍ତୈସ୍ତୁ ପୁରାଽହଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଵେଦକ୍ରିଯାସମାଯୁକ୍ତାଂ କୃତଵାନସ୍ମି ସଂହିତାମ୍ ।। ୭୧.
ସେମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୁରୁଣାକାଳରେ ମୁଁ ବେଦ କ୍ରିୟାଯୁକ୍ତ ଏକ ସଂହିତା ରଚନା କରିଥିଲି।
ନିଃଶ୍ଵାସାଖ୍ଯାଂ ତତସ୍ତସ୍ଯାଂ ଲୀନା ବାଭ୍ରଵ୍ଯଶାଣ୍ଡିଲାଃ । ଅଲ୍ପାପରାଧାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଗତା ବୈଡାଲିକା ଭଵନ୍ ।। ୭୧.
'ନିଃଶ୍ୱାସ' ନାମକ ସଂହିତାରେ ବାଭ୍ରବ ଓ ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ବଂଶ ଏହାରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ; ଅତି ସାଧାରଣ ଅପରାଧରେ ବୈଡାଳ ବଂଶ କେବଳ ଶୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ମଯୈଵ ମୋହିତାସ୍ତେ ହି ଭଵିଷ୍ଯଂ ଜାନତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଲୌଲ୍ଯାର୍ଥିନସ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି କରିଷ୍ଯନ୍ତି କଲୌ ନରାଃ ।। ୭୧.
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାହିଁକିନା ଆଗକୁ କଣ ହେବ ମୁଁ ଜାଣୁଥିଲି; କଳିଯୁଗରେ ଲୋକେ ଲାଭ ପାଇଁ ନିଜେ ନିଜେ ନୂତନ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିବେ।
ନିଃଶ୍ଵାସସଂହିତାଯାଂ ହି ଲକ୍ଷମାତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣତଃ । ସୈଵ ପାଶୁପତୀ ଦୀକ୍ଷା ଯୋଗଃ ପାଶୁପତସ୍ତ୍ଵିହ ।। ୭୧.
'ନିଃଶ୍ୱାସ ସଂହିତା'ର ମାପ ହେଉଛି ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକ; ଏହିଏ ପାଶୁପତ ଦୀକ୍ଷା ଓ ଏଠାରେ ପାଶୁପତ ଯୋଗ।
ଏତସ୍ମାଦ୍ ଵେଦମାର୍ଗାଦ୍ଧି ଯଦନ୍ଯଦିହ ଜାଯତେ । ତତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ରୌଦ୍ରଂ ଶୌଚଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୭୧.
ଏହି ବେଦମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା କ୍ଷୁଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ, କ୍ରୂର ଓ ପବିତ୍ରତା ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିବା।
ଯେ ରୁଦ୍ରମୁପଜୀଵନ୍ତି କଲୌ ଵୈଡାଲିକା ନରାଃ । ଲୌଲ୍ଯାର୍ଥିନଃ ସ୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣି କରିଷ୍ଯନ୍ତି କଲୌ ନରାଃ । ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମରୁଦ୍ରାସ୍ତେ ଜ୍ଞେଯା ନାହଂ ତେଷୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୭୧.
କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ବୈଡାଳ ଲୋକେ ରୁଦ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଲାଭ ଲାଗି ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ 'ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମ ରୁଦ୍ର' ବୋଲି ଜଣାଯିବେ—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ।
ଭୈରଵେଣ ସ୍ଵରୂପେଣ ଦେଵକାର୍ଯେ ଯଦା ପୁରା । ନର୍ତିତଂ ତୁ ମଯା ସୋଽଯଂ ସଂବନ୍ଧଃ କ୍ରୂରକର୍ମଣାମ୍ ।। ୭୧.
ପୁରୁଣାକାଳରେ, ଭୈରବ ରୂପେ ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ମୁଁ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲି; ସେଇଠାରୁ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ହେଲା।
କ୍ଷଯଂ ନିନୀଷତା ଦୈତ୍ଯାନଟ୍ଟହାସୋ ମଯା କୃତଃ । ଯଃ ପୁରା ତତ୍ର ଯେ ମହ୍ଯଂ ପତିତା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ । ଅସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତୁ ତେ ରୌଦ୍ରା ଭଵିତାରୋ ମହୀତଲେ ।। ୭୧.
ଦାନବମାନେ ନଶ୍ୱର ହେବାକୁ ଚାହିଁ, ମୁଁ ଏକଥର ଉଚ୍ଚ ସ୍ମିତ କରିଥିଲି; ଯେଉଁ ଅନେକ କ୍ରୂର ଲୋକ ମୋ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମନିରତା ରୌଦ୍ରାଃ ସୁରାମାଂସପ୍ରିଯାଃ ସଦା । ସ୍ତ୍ରୀଲୋଲାଃ ପାପକର୍ମାଣଃ ସଂଭୂତା ଭୂତଲେଷୁ ତେ ।। ୭୧.
ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମରେ ଲଗ୍ନ, କ୍ରୂର, ସଦା ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ପ୍ରିୟ, ନାରୀ ଲୋଭୀ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ—ଏମିତି ଲୋକେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ତେଷାଂ ଗୌତମଶାପାଦ୍ଧି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଵଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସଦାଚାରା ଯେ ତେ ମଚ୍ଛାସନେ ରତାଃ ।। ୭୧.
ଗୌତମଙ୍କ ଶାପରେ, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ସଦାଚାରୀ ଓ ମୋ ଶିକ୍ଷାରେ ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚୈଵାପଵର୍ଗଂ ଚ ଇତି ଵୈ ସଂଶଯାତ୍ ପୁରା । ଵୈଡାଲିକାଽଧୋ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମମ ସଂତତିଦୂଷକାଃ ।। ୭୧.
ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ କରିଥିବା, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପରମ୍ପରାକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଲାଇର ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ପ୍ରାଗ୍ ଗୌତମାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧାଃ ପୁନର୍ମଦ୍ଵଚନାଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ । ନରକଂ ତୁ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ।। ୭୧.
ପୂର୍ବରୁ ଗୌତମଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦହିଯାଇଥିଲେ; ଏବେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ନରକକୁ ଯିବେ—ଏଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଏଵଂ ମଯା ବ୍ରହ୍ମସୁତାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ । ଗୌତମୋଽପି ସ୍ଵକଂ ଗେହଂ ଜଗାମାଶୁ ପରଂତପଃ ।। ୭୧.
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏଭଳି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ କହିଲି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଗଲେ।
ଏତଦ୍ ଵଃ କଥିତଂ ଵିପ୍ରା ମଯା ଧର୍ମସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ଏତସ୍ମାଦ୍ ଵିପରୀତୋ ଯଃ ସ ପାଷଣ୍ଡରତୋ ଭଵେତ୍ ।। ୭୧.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏହାଠାରୁ ବିପରୀତ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଖଣ୍ଡରେ ଲଗ୍ନ ହୁଏ।
ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵକର୍ତ୍ତାରଂ ଭଵଂ ରୁଦ୍ରଂ ପୁରାତନମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଯତୋଽଗସ୍ତ୍ଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୭୨.
ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ କାମ କରୁଥିବା, ପୁରାତନ ଭବ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଭଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ତ୍ରଯମେତତ୍ ତ୍ରଯୀ ସ୍ମୃତା । ଦୀପୋଽଗ୍ନିର୍ଦୋପସଂଯୋଗୈଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵତଃ ।। ୭୨.
ଆଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଆପଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ତିନିଜଣ ତିନି ବେଦ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ; ଯେପରି ଦୀପ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆପଣ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିତ।
କସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଧାନୋ ଭଗଵାନ୍ କାଲେ କସ୍ମିନ୍ନଧୋକ୍ଷଜଃ । ବ୍ରହ୍ମା ଵା ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମମ ଦେଵ ତ୍ରିଲୋଚନ ।। ୭୨.
ହେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବ, କେଉଁ ସମୟରେ କେ ମୁଖ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି? କେଉଁ ସମୟରେ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିୟ ନାଥ ପ୍ରଧାନ? କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା? ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ରିଭେଦମିହ ପଠ୍ଯତେ । ଵେଦସିଦ୍ଧାନ୍ତମାର୍ଗେଷୁ ତନ୍ନ ଜାନନ୍ତି ମୋହତାଃ ।। ୭୨.
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଏଠି ତିନି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ବେଦର ନିଷ୍କର୍ଷ ପଥରେ ଏହାକୁ ମୁହଁ ଦେଉନଥିବା ଲୋକମାନେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।