ଵରାହପୁରାଣମ୍

କର୍ମକାଣ୍ଡେନ ଦେଵେଶଂ ହରିଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ତୋଷଯାମାସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ତମଭେଦେନ ଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୬.

ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି ଭାବି, କର୍ମକାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କର ନାୟକ ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ ।

ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମତିଃ କିଲ । ନିଵୃତ୍ତରାଜ୍ଯଭୋଗସ୍ଯ ଦ୍ନ୍ଦ୍ଵସ୍ଯାନ୍ତମୁପେଯୁଷୀ ।। ୬.

ଏପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜାଙ୍କର ମନ, ରାଜ୍ୟ ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ।

ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତୃଶତସ୍ଯ ହ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସ୍ଵକେ ରାଜ୍ଯେ ତପୋଵନମୁପାଗମତ୍ ।। ୬.

ଏପରେ, ଶତଭାଇ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି, ସେ ତପସ୍ୟା ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ଯତ୍ର କେଶଵଃ । ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷନାମା ତୁ ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ପରାଯଣୈଃ ।। ୬.

ପୁଷ୍କର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠାରେ କେଶବ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ନିବେଶିତ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସ ରାଜର୍ଷିଃ କାଶ୍ମୀରାଧିପତିର୍ଵସୁଃ । ଅତିତୀଵ୍ରେଣ ତପସା ସ୍ଵଶରୀରମଶୋଷଯତ୍ ।। ୬.

ସେଠାରେ କାଶ୍ମୀରର ରାଜା ବସୁ, ଏକ ରାଜର୍ଷି, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୋଷି ଦେଇଥିଲେ।

ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷପାରଂ ତୁ ସ୍ତଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଜପନ୍ ବୁଧଃ । ଆରିରାଧଯିଷୁର୍ଦେଵଂ ନାରାଯଣମକଲ୍ମଷମ୍ । ସ୍ତୋତ୍ରାନ୍ତେ ତଲ୍ଲଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ରାଜା ରାଜସତ୍ତମଃ ।। ୬.

ସେ ରାଜା, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଭକ୍ତିରେ ଜପ କରି, ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସ୍ତୋତ୍ରର ଶେଷରେ, ସେ ରାଜା ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଲେ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷପାରଂ ତୁ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଦେଵ କଥଂ ସ୍ମୃତମ୍ । କୀଦୃଶଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵର ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। ୬.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତୋତ୍ର କିପରି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ? ଏହା କେମିତି? ଦୟାକରି ଏହା ସତ୍ୟ ସହିତ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ନମସ୍ତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ନମସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନ । ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକେଶ ନମସ୍ତେ ତିଗ୍ମଚକ୍ରିଣେ ।। ୬.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମଧୁସୂଦନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତୀବ୍ର ଚକ୍ରଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିଂ ମହାବାହୁଂ ଵରଦଂ ସର୍ଵତେଜସମ୍ । ନମାମି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ଵିଦ୍ଯାଽଵିଦ୍ଯାତ୍ମକଂ ଵିଭୁମ୍ ।। ୬.

ବିଶ୍ୱରୂପ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦାନକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ତେଜର ମାଳିକ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଆଦିଦେଵଂ ମହାଦେଵଂ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗମ୍ । ଗମ୍ଭୀରଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ନମାମି ମଧୁସୂଦନମ୍ ।। ୬.

ଆଦିଦେବ, ମହାଦେବ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଅଧିକାରୀ, ଗଭୀର, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିଂ ମହାମୂର୍ତିଂ ଵିଦ୍ଯାମୂର୍ତିଂ ତ୍ରିମୂର୍ତିକମ୍ । କଵଚଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ନମସ୍ଯେ ଵାରିଜେକ୍ଷଣମ୍ ।। ୬.

ବିଶ୍ୱରୂପ, ମହାରୂପ, ଜ୍ଞାନରୂପ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ପଦ୍ମନୟନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ସହସ୍ତ୍ରଶୀର୍ଷିଣଂ ଦେଵଂ ସହସ୍ତ୍ରାକ୍ଷଂ ମହାଭୁଜମ୍ । ଜଗତ୍ସଂଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ନମସ୍ଯେ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୬.

ସହସ୍ର ମୁଣ୍ଡିଆ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ଥିବା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଶରଣ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଦେଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଜିଷ୍ଣୁଂ ସନାତନମ୍ । ନୀଲମେଘପ୍ରତୀକାଶଂ ନମସ୍ଯେ ଚକ୍ରପାଣିନମ୍ ।। ୬.

ଶରଣାର୍ଥୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ବିଜୟୀ ବିଷ୍ଣୁ, ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେହ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଶୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଗତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯୋମରୂପଂ ସନାତନମ୍ । ଭାଵାଭାଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ମସ୍ଯେ ସର୍ଵଗଂ ହରିମ୍ ।। ୬.

ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ନିତ୍ୟ, ଆକାଶ ରୂପୀ, ପୁରାତନ, ଭାବ ଓ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ନାନ୍ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ତ୍ଵଯାଽଚ୍ଯୁତ । ତ୍ଵନ୍ମଯଂ ଚ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ।। ୬.

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣ ବିନା ମୁଁ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଆପଣରେ ବ୍ୟାପିତ ଦେଖୁଛି।

ଏଵଂ ତୁ ଵଦତସ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ପୁରୁଷଃ କିଲ । ନିର୍ଗତ୍ଯ ଦେହାନ୍ନୀଲାଭୋ ଘନଚଣ୍ଡୋ ଭଯଂକରଃ ।। ୬.

ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବାହାରିଲେ — ନୀଳ ମେଘ ପରି ଗଭୀର, ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀବ୍ର।

ରକ୍ତାକ୍ଷୋ ହ୍ରସ୍ଵକାଯସ୍ତୁ ଦଗ୍ଧସ୍ଥୂଣାସମପ୍ରଭଃ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା କିଂ କରୋମି ନରାଧିପ ।। ୬.

ଲାଲ ଆଖି, ଛୋଟ ଦେହ, ଜଳିଥିବା ଥମ୍ଭ ପରି ଚମକ, ହାତ ଜୋଡି ରହି, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ମୁଁ କଣ କରିବି?'

ରାଜୋଵାଚ । କୋଽସି କିଂ କାର୍ଯମିହ ତେ କସ୍ମାଦାଗତଵାନସି । ଏତନ୍ମେ କଥଯ ଵ୍ଯାଧ ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍ ।। ୬.

ରାଜା କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? ଏଠାରେ କଣ କାମରେ ଆସିଛ? କାହିଁକି ଆସିଛ? ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ଶିକାରୀ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ।'

ଵ୍ଯାଧ ଉଵାଚ । ପୂର୍ଵଂ କଲିଯୁଗେ ରାଜନ୍ ରାଜା ତ୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣାପଥେ । ପୂର୍ଣଧର୍ମୋଦ୍ଭଵଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଜନସ୍ଥାନେ ଵିଚକ୍ଷଣଃ ।। ୬.

ଶିକାରୀ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ କଳିଯୁଗରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରେ ତୁମେ ଏକ ରାଜା ଥିଲା, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଜନସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲା।'

ସ କଦାଚିଦ୍ ଭଵାନ୍ ଵୀର ତୁରଗୈଃ ପରିଵାରିତଃ । ଅରଣ୍ଯମାଗତୋ ହନ୍ତୁଂ ଶ୍ଵାପଦାନି ଵିଶେଷତଃ ।। ୬.

ଏକ ସମୟ, ହେ ବୀର, ଘୋଡାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା, ବିଶେଷ କରି ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ଶିକାର କରିବାକୁ।

ତତ୍ର ତ୍ଵଯାଽନ୍ଯକାମେନ ମୃଗଵେଷଧରୋ ମୁନିଃ । ଦଣ୍ଡଯୁଗ୍ମେନ ଦୂରେ ତୁ ପାତିତୋ ଧରଣୀତଲେ ।। ୬.

ସେଠାରେ, ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଳିତ ହୋଇ, ମୃଗ ଭେଷରେ ଥିବା ଏକ ମୁନିକୁ ଦୂରରୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଭୂମିରେ ଫେଲାଇଲା।

ସଦ୍ଯୋ ମୃତଶ୍ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ରାଜନ୍ ମୁଦା ଯୁତଃ । ହରିଣୋଽଯଂ ହତ ଇତି ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯସି ପାର୍ଥିଵ । ତାଵନ୍ମୃଗଵପୁର୍ଵିପ୍ରୋ ମୃତଃ ପ୍ରସ୍ତ୍ରଵଣେ ଗିରୌ ।। ୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ମରିବା ସହିତ, ରାଜା ତୁମେ ଖୁସି ହେଲା, ଚିନ୍ତା କଲା — 'ହରି ଏହି ମୃଗକୁ ମାରିଛନ୍ତି' ବୋଲି, ଏବଂ ମୃଗ ଭାବରେ ଦେଖିଲା ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯମାନସଃ । ଗୃହଂ ଗତସ୍ତତୋଽନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ କଥିତଂ ତ୍ଵଯା ।। ୬.

ସେଠାରେ ତୁମେ ଦେଖିଲା ପରେ, ମହାରାଜା, ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ତୁମେ ଘରକୁ ଫେରିଲା ଏବଂ ଏହି କଥା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ କହିଲା ।

ତତଃ କତିପଯାହସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ରାତ୍ରୌ ନରେଶ୍ଵର । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାଦ୍ଭୀତଚିତେନୈତଦ୍ ଵିଚିନ୍ତିତମ୍ । କୃତ୍ଯଂ କରୋମି ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁଚ୍ଯତେ ଯେନ ପାତକାତ୍ ।। ୬.

କିଛି ଦିନ ପରେ, ରାଜା, ରାତିରେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଭିତିତ ଚିନ୍ତା କଲା — 'ମୁଁ କଣ କରିବି, ଯେଉଁଥିରେ ମୋର ପାପ ଦୂର ହେବି?'

ତତସ୍ତ୍ଵଯା ମହାରାଜ ସକୃନ୍ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶୁଦ୍ଧା ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନୁପୋଷିତା ।। ୬.

ତାପରେ, ମହାରାଜା, ଏକଥର ତୁମେ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲା, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ରଖିଲା ।

ନାରାଯଣୋ ମେ ସୁପ୍ରୀତ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତ୍ଵା ଶୁଭେଽହନି । ଗୌର୍ଦତ୍ତା ଵିଧିନା ସଦ୍ଯୋ ମୃତୋଽସ୍ଯୁଦରଶୂଲତଃ ।। ୬.

ଶୁଭ ଦିନରେ, 'ନାରାୟଣ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ' ବୋଲି କହି, ତୁମେ ବିଧିମାନେ ଗାଁ ଦାନ କଲା; ଯିଏ ମରିଥିଲେ, ସେ ସତ୍ୱର ଉଦରବେଦନାରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ।

ଅଭୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵାଦଶୀଧର୍ମେ ଯତ୍ ତତ୍ରାପି ଚ କାରଣମ୍ । କଥଯାମି ଭଵତ୍ପତ୍ନୀ ନାମ୍ନା ନାରାଯଣୀ ଶୁଭା ।। ୬.

ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ସଠିକ୍ ଭାବେ ହେଇନଥିବାର କାରଣ, ମୁଁ କହିବି — ତୁମର ନାରାୟଣୀ ନାମର ସୁଭିତ୍ତା ପତ୍ନୀ ଏହାର କାରଣ ।

ସା କଣ୍ଠଗେନ ପ୍ରାଣେନ ଵ୍ଯାହୃତା ତେନ ତେ ଗତିଃ । କଲ୍ପମେକଂ ମହାରାଜ ଜାତା ଵିଷ୍ଣୁପୁରେ ତଵ ।। ୬.

ସେ ଗଳା ଧରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ କିଛି କହିଥିଲେ, ଏହି ଦ୍ୱାରା, ମହାରାଜା, ଏକ କଳ୍ପ ଯାଏଁ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁପୁରରେ ଜନ୍ମ ନେଲା ।

ଅହଂ ଚ ତଵ ଦେହସ୍ଥଃ ସର୍ଵଂ ଜାନାମି ଚାକ୍ଷଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଗ୍ରହୋ ମହାଘୋରଃ ପୀଡଯାମୀତି ମେ ମତିଃ ।। ୬.

ମୁଁ ତୁମର ଦେହରେ ବସିଥିଲି, ସବୁ କଥା ଅନ୍ତ ନାହିଁ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟଙ୍କର ପୀଡା ମୋତେ ଭୋଗାଇଥିଲା — ଏହି ଭାବ ମୋ ମନରେ ଥିଲା ।