ଵରାହପୁରାଣମ୍

ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ତୁ ଵୈ ତସ୍ଯାମନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ତୁ ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାନିମିତ୍ତଂ ତୁ ପ୍ରଯାତୁଂ ମନସୋଽଭଵନ୍ ।। ୭୧.

ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯିବାକୁ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତତ୍ର ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯନାମାନଂ ତାପସଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମୀରୀଚଃ ପରମୋ ମୁନିଃ ।। ୭୧.

ସେଠି, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ନାମକ ତାପସୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାରୀଚ ନାମକ ମହାମୁନି ଭଲଭାବେ ଭାବି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମାରୀଚ ଉଵାଚ । ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯ ଶୋଭନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପିତା ତେ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ । ତମନୁକ୍ତ୍ଵା ନ ଗଚ୍ଛାମସ୍ତପଶ୍ଚର୍ତୁଂ ତପୋଵନମ୍ ।। ୭୧.

ମାରୀଚ କହିଲେ: ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ମୁଁ ଭଲ କଥା କହିବି; ତୁମର ପିତା ଗୌତମ ମୁନି; ତାଙ୍କୁ ଏକଥା କହିବା ଛଡ଼ା, ଆମେ ତପୋବନକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଏଵମୁକ୍ତେଽଥ ଜହସୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯସ୍ତଦା । କିମସ୍ମାଭିଃ ସ୍ଵକୋ ଦେହୋ ଵିକ୍ରୀତୋଽସ୍ଯାନ୍ନଭକ୍ଷଣାତ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ଆମ ଦେହ ଏହାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଗଲା କି?'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚୋଚୁଃ ସୋପାଧିଗମନଂ ପ୍ରତି । କୃତ୍ଵା ମାଯାମଯୀଂ ଗାଂ ତୁ ତଚ୍ଛାଲୌ ତେ ଵ୍ଯସର୍ଜଯନ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ କିପରି ଯିବା; ମାୟାରେ ଏକ ଗାଁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ଗାଁ ଗୌତମଙ୍କ ଚାଉ ଖେତରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ।

ତାଂ ଚରନ୍ତୀଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାଲୌ ଗାଂ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ସଲିଲଂ ପାଣୌ ଯାହି ରୁଦ୍ରେତ୍ଯଭାଷତ । ତତୋ ମାଯାମଯୀ ସା ଗୌଃ ପପାତ ଜଲବିନ୍ଦୁଭିଃ ।। ୭୧.

ସେ ଗାଈଟିଏକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିବା ଦେଖି, ଗୌତମ ମୁନି ହାତରେ ପାଣି ନେଇ କହିଲେ, 'ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।' ଏହା କହିବା ସହିତ, ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେ ଗାଈଟି, ପାଣିର ଫୋଟା ଲାଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ନିହତାଂ ତାଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନୀନ୍ ଜିଗମିଷୂଂସ୍ତଥା । ଉଵାଚ ଗୌତମୋ ଧୀମାଂସ୍ତାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭୧.

ସେ ଗାଈ ମରିଯିବା ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିନୟୀ ଗୌତମ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ଦେଖି କହିଲେ।

କିମର୍ଥଂ ଗମ୍ଯତେ ଵିପ୍ରାଃ ସାଧୁ ଶଂସତ ମାଚିରମ୍ । ମାଂ ଵିହାଯ ସଦା ଭକ୍ତଂ ପ୍ରଣତଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଯାଉଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ସଦା ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ବିନୟୀ ଅଛି, ତଥାପି ଆପଣମାନେ ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି?

ଋଷଯ ଊଚୁଃ । ଗୋଵଧ୍ଯେଯମିହ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯାଵତ୍ ତଵ ଶରୀରଗା । ତାଵଦନ୍ନଂ ନ ଭୁଞ୍ଜାମୋ ଭଵତୋଽନ୍ନଂ ମହାମୁନେ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଗାଈ ହତ୍ୟା ହୋଇଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ତୁମ ଦେହ ସହିତ ଅଛି, ଆମେ ତୁମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବୁନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନି।

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଗୌତମୋଽଥ ତାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରାହ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଗୋଵଧ୍ଯାଯା ଦୀଯତାଂ ମେ ତପୋଧନାଃ ।। ୭୧.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଗୌତମ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ତପସ୍ଵୀମାନେ, ଗାଈ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ମୋତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିଦିଅନ୍ତୁ।'

ଇଯଂ ଗୌରମୃତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମୂର୍ଚ୍ଛିତେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା । ଗଙ୍ଗାଜଲପ୍ଲୁତା ଚେଯମୁତ୍ଥାସ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୧.

ଏହି ଗାଈ ମରିନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେ ମୂର୍ଛିତ ଭଳି ଶୁଇଅଛି। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଠିପଡ଼ିବେ।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ମୃତାଯାଃ ସ୍ଯାଦମୃତାଯାଃ କୃତଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଵ୍ରତଂ ଵା ମା କୃଥାଃ କୋପମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୁସ୍ତୁ ତେ ।। ୭୧.

ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦରକାର; ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ, ସେଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ କୌଣସି ବ୍ରତ ନେଉନାହିଁ, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ କରନାହିଁ—ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ।

ଗତୈସ୍ତୈର୍ଗୌତମୋ ଧୀମାନ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍ । ମାମାରାଧଯିଷୁଃ ପ୍ରାଯାତ୍ ତପ୍ତୁଂ ଚାଶୁ ମହତ୍ ତପଃ ।। ୭୧.

ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୌତମ ମହାପର୍ବତ ହିମବନ୍ତକୁ ଗଲେ, ମୋତେ ପୂଜିବା ଓ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

ଶତମେକଂ ତୁ ଵର୍ଷାଣାମହମାରାଧିତୋଽଭଵମ୍ । ତୁଷ୍ଟେନ ଚ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭୧.

ମୁଁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ପୂଜିତ ହେଲି; ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲି, 'ହେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମାଗ।'

ସୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମାଂ ଜକଟାସଂସ୍ଥାଂ ଦେହି ଗଙ୍ଗାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ । ମଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଯାତ୍ଵେଷା ପୁଣ୍ଯା ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ।। ୭୧.

ସେ କହିଲେ, 'ମୋ ଜଟା ମଧ୍ୟରୁ ତପସ୍ୟାର ନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦିଅ। ଏହି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ମୋ ସହ ଯାଉ।'

ଏଵମୁକ୍ତେ ଜଟାଖଣ୍ଡମେକଂ ସ ପ୍ରଦଦୌ ଶିଵଃ । ତାଂ ଗୃହ୍ଯ ଗତଵାନ୍ ସୋଽପି ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସା ତୁ ଗୌର୍ମୃତା ।। ୭୧.

ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଜଟାରୁ ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ଦେଲେ। ଗୌତମ ସେଠାରୁ ନେଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ମୃତ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।

ତଜ୍ଜଲପ୍ଲାଵିତା ସା ଗୌର୍ଗତା ଚୋତ୍ଥାଯ ଭାମିନୀ । ନଦୀ ଚ ମହତୀ ଜାତା ପୁଣ୍ଯତୋଯା ଶୁଚିହ୍ରଦା ।। ୭୧.

ସେ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗାଈ ଉଠି ଜଗମଗାଉଥିଲା; ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽମଲାଃ । ଆଜଗ୍ମୁଃ ଖେ ଵିମାନସ୍ଥାଃ ସାଧୁଃ ସାଧ୍ଵିତି ଵାଦିନଃ ।। ୭୧.

ଏହି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପବିତ୍ର ସପ୍ତ ଋଷି ଆକାଶରେ ଦେବଯାନରେ ଆସି, 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି କହିଲେ।

ସାଧୁ ଗୌତମ ସାଧୂନାଂ କୋନ୍ଯୋଽସ୍ତି ସଦୃଶସ୍ତଵ । ଯଦେଵଂ ଜାହ୍ନଵୀଂ ଦେଵୀଂ ଦଣ୍ଡକେ ଚାଵତାରଯତ୍ ।। ୭୧.

'ଶାବାଶ ଗୌତମ! ସଦ୍ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପରି ଆଉ କିଏ ଅଛି, ଯିଏ ଏପରି ଭାବେ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଣିଲେ?'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତୈସ୍ତୁ ଗୌତମଃ କିମିଦଂ ତ୍ଵିତି । ଗୋଵଧ୍ଯାକାରଣଂ ମହ୍ଯଂ ତାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ଗୌତମଃ ।। ୭୧.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହା କ'ଣ?' ଏବଂ ଗାଈ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଦେଖିଲେ।

ଋଷୀଣାଂ ମାଯଯା ସର୍ଵମିଦଂ ଜାତଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵୈ । ଶଶାପ ତାନ୍ ଜଟାଭସ୍ମମିଥ୍ଯାଵ୍ରତଧରାସ୍ତଥା । ଭଵିଷ୍ଯଥ ତ୍ରଯୀବାହ୍ଯା ଵେଦକର୍ମବହିଷ୍କୃତାଃ ।। ୭୧.

ସେ ବୁଝିଲେ ଏହା ସବୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ମିଥ୍ୟା ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଜଟାରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ବେଦ ତ୍ରୟୀରୁ ବାହାରି ଯିବା, ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବା।'

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୂରଵଚନଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ । ଊଚୁଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମୈଵଂ ସର୍ଵକାଲଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଭଵନ୍ତୁ କିଂ ତୁ ତେ ଵାକ୍ଯଂ ମୋଘଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭୧.

ଗୌତମ ମହାମୁନିଙ୍କ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଋଷି କହିଲେ, 'ଏହା ସଦାକାଳ ପାଇଁ ନ ହେଉ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ। ତଥାପି ତୁମ କଥା ଫଳହୀନ ହେବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଯଦି ନାମ କଲୌ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଉପକାରିଣି ଯେ ତେ ହି ଅପକର୍ତାର ଏଵ ହି । ଇତ୍ଥଂଭୂତା ଅପି କଲୌ ଭକ୍ତିଭାଜୋ ଭଵନ୍ତୁ ତେ ।। ୭୧.

'ଯଦି କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏପରି ହେଇଯିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଉପକାର କରନ୍ତି ସେମାନେ କେବେ କେବେ ଅପକାର ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି। ତଥାପି, କଳିଯୁଗରେ ଏପରି ଲୋକମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଉନ୍ତୁ।'

ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯଵହ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧାଃ ସଦା କଲିଯୁଗେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କ୍ରିଯାହୀନା ଵେଦକର୍ମବହିଷ୍କୃତାଃ ।। ୭୧.

କଳିଯୁଗରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମର କଥାର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା କ୍ରିୟାହୀନ ଓ ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।

ଅସ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୌଣଂ ନାମେହ ନଦୀ ଗୋଦାଵରୀତି ଚ । ଗୌର୍ଦତ୍ତା ଵରଦାନାଚ୍ଚ ଭଵେଦ୍ ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ ।। ୭୧.

ଏଠାରେ ଏହି ନଦୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ଗୋଦାବରୀ। ଗାଁ ଦାନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବାରୁ ଏହି ନଦୀକୁ ଗୋଦାବରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଲୌ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗାଂ ଦଦନ୍ତି ଜନାଶ୍ଚ ଯେ । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଦାନାନି ମୋଦନ୍ତେ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ ।। ୭୧.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗାଁ ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ସିଂହସ୍ଥେ ଚ ଗୁରୌ ତତ୍ର ଯୋ ଗଚ୍ଛତି ସମାହିତଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଵିଧିନା ତତ୍ର ପିତୄଂ ସ୍ତର୍ପଯତେ ତଥା ।। ୭୧.

ସିଂହରାଶିରେ ଗୁରୁ ଥିବାବେଳେ, ଯିଏ ଏଠାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଯାଏ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରେ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରେ—

ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପିତରୋ ନିରଯେ ପତିତା ଅପି । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାଃ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିଭାଜୋ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ, ଯଦିଓ ନରକରେ ପଡ଼ିଥିବେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ତ୍ଵଂ ଖ୍ଯାତିଂ ମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁକ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯସି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽଥ ମୁନଯୋ ଯଯୁଃ କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ଯତ୍ରାହମୁମଯା ସାର୍ଧଂ ସଦା ତିଷ୍ଠାମି ସତ୍ତମାଃ ।। ୭୧.

ତୁମେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲଭିବା ଓ ଚିରକାଳ ମୁକ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିବା। ଏପରି କହି, ମୁନିମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଉମା ସହ ସଦା ବସୁଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।