ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଋଷଯ ଊଚୁଃ । ମୋହନାର୍ଥଂ ତୁ ଲୋକାନାଂ ତ୍ଵଯା ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପୃଥକ୍ କୃତମ୍ । ତତ୍ ତ୍ଵଯା ହେତୁନା କେନ କୃତଂ ଦେଵ ଵଦସ୍ଵ ନଃ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ କହିଲେ: ଲୋକମାନେ ମୋହିତ ହେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛ; କେଉଁ କାରଣରେ ଏହା କରିଛ, ହେ ଦେବ, ଆମକୁ କହ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଅସ୍ତି ଭାରତଵର୍ଷେଣ ଵନଂ ଦଣ୍ଡକସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ତତ୍ର ତୀଵ୍ରଂ ତପୋ ଘୋରଂ ଗୌତମୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୭୧.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭାରତବର୍ଷରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ସେଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଚକାର ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ପରିତୋଷଂ ଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଉଵାଚ ତଂ ମୁନିଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵରଂ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ତପୋଧନ, ଏକ ଵର ମାଗ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା । ଉଵାଚ ସଦ୍ଯଃ ପଙ୍କ୍ତିଂ ମେ ଧାନ୍ଯାନାଂ ଦେହି ପଦ୍ମଜ ।। ୭୧.

ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନଙ୍କ ନିର୍ମାତା, ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗୌତମ ସତ୍ୱର କହିଲେ: 'ହେ ପଦ୍ମଜ, ମୋତେ ଧାନ୍ୟର ଏକ ପଙ୍କ୍ତି ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଦୌ ତସ୍ଯ ତମେଵାର୍ଥଂ ପିତାମହଃ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ତଂ ଵରଂ ଵିପ୍ରଃ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ମହାଶ୍ରମମ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଵର ଦେଲେ; ଏହି ଵର ପାଇଁ, ସେ ବିପ୍ର ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ଚକାର ତସ୍ଯୋଷସି ଚ ପାକାନ୍ତେ ଶାଲଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଲୂଯନ୍ତେ ତେନ ମୁନିନା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ପଚ୍ଯତେ ତଥା । ସର୍ଵାତିଥ୍ଯମସୌ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦାତ୍ଯଲମ୍ ।। ୭୧.

ସେଠି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଶ୍ରମର ଧାରରେ ଗୌତମ ଚାଉ ଚାଷ କଲେ; ମୁନି ନିଜେ ଚାଉ କାଟି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ରାନ୍ଧିଲେ; ସେ ବିପ୍ର ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଉଦାର ଭାବରେ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ।

କସ୍ଯଚିତ୍ ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ମହତି ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦିକା । ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଦ୍ଵିଜଵରା ଅଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷିଣୀ ।। ୭୧.

ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଲାଗି ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଅନାଵୃଷ୍ଟିଂ ଵନେଚରାଃ । କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡ୍ଯମାମାସ୍ତୁ ପ୍ରଯଯୁର୍ଗୌତମଂ ତଦା ।। ୭୧.

ସେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ଗୌତମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ଅଥ ତାନାଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌତମଃ ଶିରସା ନତଃ । ଉଵାଚ ସ୍ଥୀଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ଗୃହେ ମୁନିଵରାତ୍ମଜାଃ ।। ୭୧.

ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଗୌତମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ ଘରେ ରୁହନ୍ତୁ।'

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ତେନ ତସ୍ଥୁର୍ଵିଵିଧଭୋଜନମ୍ । ଭୁଞ୍ଜମାନା ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଯାଵତ୍ ସା ନିଵୃତାଽଭଵତ୍ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ଘରେ ରହିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ହେଲା।

ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ତୁ ଵୈ ତସ୍ଯାମନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ତୁ ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାନିମିତ୍ତଂ ତୁ ପ୍ରଯାତୁଂ ମନସୋଽଭଵନ୍ ।। ୭୧.

ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯିବାକୁ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତତ୍ର ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯନାମାନଂ ତାପସଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମୀରୀଚଃ ପରମୋ ମୁନିଃ ।। ୭୧.

ସେଠି, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ନାମକ ତାପସୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାରୀଚ ନାମକ ମହାମୁନି ଭଲଭାବେ ଭାବି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମାରୀଚ ଉଵାଚ । ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯ ଶୋଭନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପିତା ତେ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ । ତମନୁକ୍ତ୍ଵା ନ ଗଚ୍ଛାମସ୍ତପଶ୍ଚର୍ତୁଂ ତପୋଵନମ୍ ।। ୭୧.

ମାରୀଚ କହିଲେ: ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ମୁଁ ଭଲ କଥା କହିବି; ତୁମର ପିତା ଗୌତମ ମୁନି; ତାଙ୍କୁ ଏକଥା କହିବା ଛଡ଼ା, ଆମେ ତପୋବନକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଏଵମୁକ୍ତେଽଥ ଜହସୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯସ୍ତଦା । କିମସ୍ମାଭିଃ ସ୍ଵକୋ ଦେହୋ ଵିକ୍ରୀତୋଽସ୍ଯାନ୍ନଭକ୍ଷଣାତ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ଆମ ଦେହ ଏହାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଗଲା କି?'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚୋଚୁଃ ସୋପାଧିଗମନଂ ପ୍ରତି । କୃତ୍ଵା ମାଯାମଯୀଂ ଗାଂ ତୁ ତଚ୍ଛାଲୌ ତେ ଵ୍ଯସର୍ଜଯନ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ କିପରି ଯିବା; ମାୟାରେ ଏକ ଗାଁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ଗାଁ ଗୌତମଙ୍କ ଚାଉ ଖେତରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ।

ତାଂ ଚରନ୍ତୀଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାଲୌ ଗାଂ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ସଲିଲଂ ପାଣୌ ଯାହି ରୁଦ୍ରେତ୍ଯଭାଷତ । ତତୋ ମାଯାମଯୀ ସା ଗୌଃ ପପାତ ଜଲବିନ୍ଦୁଭିଃ ।। ୭୧.

ସେ ଗାଈଟିଏକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିବା ଦେଖି, ଗୌତମ ମୁନି ହାତରେ ପାଣି ନେଇ କହିଲେ, 'ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।' ଏହା କହିବା ସହିତ, ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେ ଗାଈଟି, ପାଣିର ଫୋଟା ଲାଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ନିହତାଂ ତାଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନୀନ୍ ଜିଗମିଷୂଂସ୍ତଥା । ଉଵାଚ ଗୌତମୋ ଧୀମାଂସ୍ତାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭୧.

ସେ ଗାଈ ମରିଯିବା ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିନୟୀ ଗୌତମ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ଦେଖି କହିଲେ।

କିମର୍ଥଂ ଗମ୍ଯତେ ଵିପ୍ରାଃ ସାଧୁ ଶଂସତ ମାଚିରମ୍ । ମାଂ ଵିହାଯ ସଦା ଭକ୍ତଂ ପ୍ରଣତଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଯାଉଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ସଦା ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ବିନୟୀ ଅଛି, ତଥାପି ଆପଣମାନେ ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି?

ଋଷଯ ଊଚୁଃ । ଗୋଵଧ୍ଯେଯମିହ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯାଵତ୍ ତଵ ଶରୀରଗା । ତାଵଦନ୍ନଂ ନ ଭୁଞ୍ଜାମୋ ଭଵତୋଽନ୍ନଂ ମହାମୁନେ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଗାଈ ହତ୍ୟା ହୋଇଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ତୁମ ଦେହ ସହିତ ଅଛି, ଆମେ ତୁମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବୁନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନି।

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଗୌତମୋଽଥ ତାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରାହ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଗୋଵଧ୍ଯାଯା ଦୀଯତାଂ ମେ ତପୋଧନାଃ ।। ୭୧.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଗୌତମ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ତପସ୍ଵୀମାନେ, ଗାଈ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ମୋତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିଦିଅନ୍ତୁ।'

ଇଯଂ ଗୌରମୃତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମୂର୍ଚ୍ଛିତେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା । ଗଙ୍ଗାଜଲପ୍ଲୁତା ଚେଯମୁତ୍ଥାସ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭୧.

ଏହି ଗାଈ ମରିନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେ ମୂର୍ଛିତ ଭଳି ଶୁଇଅଛି। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଠିପଡ଼ିବେ।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ମୃତାଯାଃ ସ୍ଯାଦମୃତାଯାଃ କୃତଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଵ୍ରତଂ ଵା ମା କୃଥାଃ କୋପମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୁସ୍ତୁ ତେ ।। ୭୧.

ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦରକାର; ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ, ସେଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ କୌଣସି ବ୍ରତ ନେଉନାହିଁ, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ କରନାହିଁ—ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ।

ଗତୈସ୍ତୈର୍ଗୌତମୋ ଧୀମାନ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍ । ମାମାରାଧଯିଷୁଃ ପ୍ରାଯାତ୍ ତପ୍ତୁଂ ଚାଶୁ ମହତ୍ ତପଃ ।। ୭୧.

ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୌତମ ମହାପର୍ବତ ହିମବନ୍ତକୁ ଗଲେ, ମୋତେ ପୂଜିବା ଓ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

ଶତମେକଂ ତୁ ଵର୍ଷାଣାମହମାରାଧିତୋଽଭଵମ୍ । ତୁଷ୍ଟେନ ଚ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୭୧.

ମୁଁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ପୂଜିତ ହେଲି; ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲି, 'ହେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମାଗ।'

ସୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମାଂ ଜକଟାସଂସ୍ଥାଂ ଦେହି ଗଙ୍ଗାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ । ମଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଯାତ୍ଵେଷା ପୁଣ୍ଯା ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ।। ୭୧.

ସେ କହିଲେ, 'ମୋ ଜଟା ମଧ୍ୟରୁ ତପସ୍ୟାର ନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦିଅ। ଏହି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ମୋ ସହ ଯାଉ।'

ଏଵମୁକ୍ତେ ଜଟାଖଣ୍ଡମେକଂ ସ ପ୍ରଦଦୌ ଶିଵଃ । ତାଂ ଗୃହ୍ଯ ଗତଵାନ୍ ସୋଽପି ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସା ତୁ ଗୌର୍ମୃତା ।। ୭୧.

ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଜଟାରୁ ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ଦେଲେ। ଗୌତମ ସେଠାରୁ ନେଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ମୃତ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।

ତଜ୍ଜଲପ୍ଲାଵିତା ସା ଗୌର୍ଗତା ଚୋତ୍ଥାଯ ଭାମିନୀ । ନଦୀ ଚ ମହତୀ ଜାତା ପୁଣ୍ଯତୋଯା ଶୁଚିହ୍ରଦା ।। ୭୧.

ସେ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗାଈ ଉଠି ଜଗମଗାଉଥିଲା; ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽମଲାଃ । ଆଜଗ୍ମୁଃ ଖେ ଵିମାନସ୍ଥାଃ ସାଧୁଃ ସାଧ୍ଵିତି ଵାଦିନଃ ।। ୭୧.

ଏହି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପବିତ୍ର ସପ୍ତ ଋଷି ଆକାଶରେ ଦେବଯାନରେ ଆସି, 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି କହିଲେ।

ସାଧୁ ଗୌତମ ସାଧୂନାଂ କୋନ୍ଯୋଽସ୍ତି ସଦୃଶସ୍ତଵ । ଯଦେଵଂ ଜାହ୍ନଵୀଂ ଦେଵୀଂ ଦଣ୍ଡକେ ଚାଵତାରଯତ୍ ।। ୭୧.

'ଶାବାଶ ଗୌତମ! ସଦ୍ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପରି ଆଉ କିଏ ଅଛି, ଯିଏ ଏପରି ଭାବେ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଣିଲେ?'