ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯଃ ସଂଧ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସଵନାନି ତୁ ତାଵନ୍ତି ତ୍ରିଧା ବଦ୍ଧମିଦଂ ଜଗତ୍ ।। ୭୦.

ତିନି ଲୋକ, ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଏହିପରି; ତିନି ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ; ଏହି ଜଗତ ତିନି ଭାବରେ ବନ୍ଧା।

ଯ ଏଵଂ ଵେତ୍ତି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପରଂ ନାରାଯଣଂ ତଥା । ଅପରଂ ପଦ୍ମଯୋନିଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ଵପରଂ ତୁ ମାମ୍ । ଗୁଣତୋ ମୁଖ୍ଯତସ୍ତ୍ଵେକ ଏଵାହଂ ମୋହ ଇତ୍ଯୁତ ।। ୭୦.

ଯେଉଁଠି ଏପରି ଜାଣିଥାଏ, ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ସେ ପରମ ନାରାୟଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଜାଣିଥାଏ; ଗୁଣରେ ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ମୋହ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ପିନାକିନା । ଅହଂ ଚ ନୃପତେ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଣତୋଽଭଵମ୍ ।। ୭୧.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମୁଁ, ହେ ରାଜା, ପିନାକୀନ୍ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲୁ।

ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯାମହେ ନୃପ । ତାଵତ୍ ତସ୍ଯୈଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦେହସ୍ଥଂ କମଲାସନମ୍ ।। ୭୧.

ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହ ଭିତରେ କମଳାସନ ଦେଖାଯାଉଛି।

ନାରାଯଣଂ ଚ ହୃଦଯେ ତ୍ରସରେଣୁସୁସୂକ୍ଷ୍ମକମ୍ । ଜ୍ଵଲଦ୍ଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭଂ ପଶ୍ଯାମ ଭଵଦେହତଃ ।। ୭୧.

ଭବଙ୍କ ଦେହରୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ, ତିନି ଧୂଳି ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ଯାଜକା ଋଷଯୋ ମମ । ଜଯଶବ୍ଦରଵାଂଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ସାମଋଗ୍ଯଜୁଷାଂ ସ୍ଵନମ୍ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ସହ ଯଜ୍ନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ଜୟ ଧ୍ୱନି ଏବଂ ସାମ, ଋଚ୍, ଯଜୁର ମନ୍ତ୍ର ଗାଇଲେ।

କୃତ୍ଵୋଚୁସ୍ତେ ତଦା ଦେଵଂ କିମିଦଂ ପରମେଶ୍ଵର । ଏକସ୍ଯାମେଵ ମୂର୍ତୌ ତେ ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଚ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତଯଃ ।। ୭୧.

ତାପରେ ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଏହା କଣ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର? ତୁମେ ଏକ ଦେହରେ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯାଉଛି।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ ଯଦ୍ଧୁତଂ ହଵ୍ଯଂ ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମହର୍ଷଯଃ । ତେ ତ୍ରଯୋଽପି ଵଯଂ ଭାଗଂ ଗୃହ୍ଣୀମଃ କଵିସତ୍ତମାଃ ।। ୭୧.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁ ହବି ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ତିନିଜଣେ, ହେ କବିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ହବିର ଏକାଏକା ଅଂଶ ନେଉଛୁ।

ନାସ୍ମାକଂ ଵିଵିଧୋ ଭାଵୋ ଵର୍ତତେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଶଃ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ଵିପରୀତେଷ୍ଵନେକଶଃ ।। ୭୧.

ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି।

ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ରୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯୋ ନୃପ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ଶଂକରଂ ଦେଵଂ ମୋହଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।। ୭୧.

ରୁଦ୍ର ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ହେ ରାଜା, ଶଙ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ମୋହ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ । ମୋହନାର୍ଥଂ ତୁ ଲୋକାନାଂ ତ୍ଵଯା ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପୃଥକ୍ କୃତମ୍ । ତତ୍ ତ୍ଵଯା ହେତୁନା କେନ କୃତଂ ଦେଵ ଵଦସ୍ଵ ନଃ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ କହିଲେ: ଲୋକମାନେ ମୋହିତ ହେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛ; କେଉଁ କାରଣରେ ଏହା କରିଛ, ହେ ଦେବ, ଆମକୁ କହ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଅସ୍ତି ଭାରତଵର୍ଷେଣ ଵନଂ ଦଣ୍ଡକସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ତତ୍ର ତୀଵ୍ରଂ ତପୋ ଘୋରଂ ଗୌତମୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୭୧.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭାରତବର୍ଷରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ସେଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଚକାର ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ପରିତୋଷଂ ଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଉଵାଚ ତଂ ମୁନିଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵରଂ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ତପୋଧନ, ଏକ ଵର ମାଗ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା । ଉଵାଚ ସଦ୍ଯଃ ପଙ୍କ୍ତିଂ ମେ ଧାନ୍ଯାନାଂ ଦେହି ପଦ୍ମଜ ।। ୭୧.

ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନଙ୍କ ନିର୍ମାତା, ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗୌତମ ସତ୍ୱର କହିଲେ: 'ହେ ପଦ୍ମଜ, ମୋତେ ଧାନ୍ୟର ଏକ ପଙ୍କ୍ତି ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଦୌ ତସ୍ଯ ତମେଵାର୍ଥଂ ପିତାମହଃ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ତଂ ଵରଂ ଵିପ୍ରଃ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ମହାଶ୍ରମମ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଵର ଦେଲେ; ଏହି ଵର ପାଇଁ, ସେ ବିପ୍ର ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ଚକାର ତସ୍ଯୋଷସି ଚ ପାକାନ୍ତେ ଶାଲଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଲୂଯନ୍ତେ ତେନ ମୁନିନା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ପଚ୍ଯତେ ତଥା । ସର୍ଵାତିଥ୍ଯମସୌ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦାତ୍ଯଲମ୍ ।। ୭୧.

ସେଠି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଶ୍ରମର ଧାରରେ ଗୌତମ ଚାଉ ଚାଷ କଲେ; ମୁନି ନିଜେ ଚାଉ କାଟି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ରାନ୍ଧିଲେ; ସେ ବିପ୍ର ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଉଦାର ଭାବରେ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ।

କସ୍ଯଚିତ୍ ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ମହତି ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦିକା । ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଦ୍ଵିଜଵରା ଅଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷିଣୀ ।। ୭୧.

ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଲାଗି ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଅନାଵୃଷ୍ଟିଂ ଵନେଚରାଃ । କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡ୍ଯମାମାସ୍ତୁ ପ୍ରଯଯୁର୍ଗୌତମଂ ତଦା ।। ୭୧.

ସେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ଗୌତମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ଅଥ ତାନାଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌତମଃ ଶିରସା ନତଃ । ଉଵାଚ ସ୍ଥୀଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ଗୃହେ ମୁନିଵରାତ୍ମଜାଃ ।। ୭୧.

ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଗୌତମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ ଘରେ ରୁହନ୍ତୁ।'

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ତେନ ତସ୍ଥୁର୍ଵିଵିଧଭୋଜନମ୍ । ଭୁଞ୍ଜମାନା ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଯାଵତ୍ ସା ନିଵୃତାଽଭଵତ୍ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ଘରେ ରହିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ହେଲା।

ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ତୁ ଵୈ ତସ୍ଯାମନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ତୁ ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାନିମିତ୍ତଂ ତୁ ପ୍ରଯାତୁଂ ମନସୋଽଭଵନ୍ ।। ୭୧.

ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯିବାକୁ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତତ୍ର ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯନାମାନଂ ତାପସଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମୀରୀଚଃ ପରମୋ ମୁନିଃ ।। ୭୧.

ସେଠି, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ନାମକ ତାପସୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାରୀଚ ନାମକ ମହାମୁନି ଭଲଭାବେ ଭାବି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମାରୀଚ ଉଵାଚ । ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯ ଶୋଭନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପିତା ତେ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ । ତମନୁକ୍ତ୍ଵା ନ ଗଚ୍ଛାମସ୍ତପଶ୍ଚର୍ତୁଂ ତପୋଵନମ୍ ।। ୭୧.

ମାରୀଚ କହିଲେ: ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ମୁଁ ଭଲ କଥା କହିବି; ତୁମର ପିତା ଗୌତମ ମୁନି; ତାଙ୍କୁ ଏକଥା କହିବା ଛଡ଼ା, ଆମେ ତପୋବନକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଏଵମୁକ୍ତେଽଥ ଜହସୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯସ୍ତଦା । କିମସ୍ମାଭିଃ ସ୍ଵକୋ ଦେହୋ ଵିକ୍ରୀତୋଽସ୍ଯାନ୍ନଭକ୍ଷଣାତ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ଆମ ଦେହ ଏହାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଗଲା କି?'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚୋଚୁଃ ସୋପାଧିଗମନଂ ପ୍ରତି । କୃତ୍ଵା ମାଯାମଯୀଂ ଗାଂ ତୁ ତଚ୍ଛାଲୌ ତେ ଵ୍ଯସର୍ଜଯନ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ କିପରି ଯିବା; ମାୟାରେ ଏକ ଗାଁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ଗାଁ ଗୌତମଙ୍କ ଚାଉ ଖେତରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ।

ତାଂ ଚରନ୍ତୀଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାଲୌ ଗାଂ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ସଲିଲଂ ପାଣୌ ଯାହି ରୁଦ୍ରେତ୍ଯଭାଷତ । ତତୋ ମାଯାମଯୀ ସା ଗୌଃ ପପାତ ଜଲବିନ୍ଦୁଭିଃ ।। ୭୧.

ସେ ଗାଈଟିଏକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିବା ଦେଖି, ଗୌତମ ମୁନି ହାତରେ ପାଣି ନେଇ କହିଲେ, 'ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।' ଏହା କହିବା ସହିତ, ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେ ଗାଈଟି, ପାଣିର ଫୋଟା ଲାଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ନିହତାଂ ତାଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନୀନ୍ ଜିଗମିଷୂଂସ୍ତଥା । ଉଵାଚ ଗୌତମୋ ଧୀମାଂସ୍ତାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ ।। ୭୧.

ସେ ଗାଈ ମରିଯିବା ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିନୟୀ ଗୌତମ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ଦେଖି କହିଲେ।

କିମର୍ଥଂ ଗମ୍ଯତେ ଵିପ୍ରାଃ ସାଧୁ ଶଂସତ ମାଚିରମ୍ । ମାଂ ଵିହାଯ ସଦା ଭକ୍ତଂ ପ୍ରଣତଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଯାଉଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ସଦା ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ବିନୟୀ ଅଛି, ତଥାପି ଆପଣମାନେ ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି?

ଋଷଯ ଊଚୁଃ । ଗୋଵଧ୍ଯେଯମିହ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯାଵତ୍ ତଵ ଶରୀରଗା । ତାଵଦନ୍ନଂ ନ ଭୁଞ୍ଜାମୋ ଭଵତୋଽନ୍ନଂ ମହାମୁନେ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଗାଈ ହତ୍ୟା ହୋଇଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ତୁମ ଦେହ ସହିତ ଅଛି, ଆମେ ତୁମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବୁନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନି।