ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତ୍ଵଂ ଚ ରୁଦ୍ର ମହାବାହୋ ମୋହଶାସ୍ତ୍ରାଣି କାରଯ । ଅଲ୍ପାଯାସଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଫଲଂ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯ ।। ୭୦.

ହେ ରୁଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ତୁମେ ମୋହ ଭରା ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କର; ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ ଦେଖାଇ ଦୀର୍ଘ ଫଳ ଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଅ।

କୁହକଂ ଚେନ୍ଦ୍ରଜାଲାନି ଵିରୁଦ୍ଧାଚରଣାନି ଚ । ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଜନଂ ସର୍ଵଂ ମୋହଯାଶୁ ମହେଶ୍ଵର ।। ୭୦.

ମାୟା, ଯାଦୁ, ଏବଂ ବିପରୀତ ଆଚରଣ ଦେଖାଇ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଭ୍ରମିତ କର, ହେ ମହେଶ୍ୱର।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ତେନ ଦେଵେନ ପରମେଷ୍ଠିନା । ଆତ୍ମା ତୁ ଗୋପିତଃ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକାଶ୍ଯୋଽହଂ କୃତସ୍ତଦା ।। ୭୦.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ପରମେଷ୍ଠୀ ଦେବତା ମୋର ସ୍ଵରୂପକୁ ତୁରନ୍ତ ଲୁଚାଇ ଦେଖାଇଲେ।

ତସ୍ମାଦାରଭ୍ଯ କାଲଂ ତୁ ମତ୍ପ୍ରଣୀତେଷୁ ସତ୍ତମ । ଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵଭିରତୋ ଲୋକୋ ବାହୁଲ୍ଯେନ ଭଵେଦତଃ ।। ୭୦.

ସେ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲୋକମାନେ ବହୁ ପ୍ରମାଣରେ ଆସକ୍ତ ହେଇଛନ୍ତି।

ଵେଦାନୁଵର୍ତ୍ତିନଂ ମାର୍ଗଂ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ତଥା । ଏକୀଭାଵେନ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ମୁକ୍ତିଭାଜୋ ଭଵନ୍ତି ତେ ।। ୭୦.

ଯେମାନେ ବେଦ ଅନୁସାରେ ମାର୍ଗ ଓ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ମାଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଭଜନ୍ତେ ପାପକର୍ମାଣସ୍ତେ ଯାନ୍ତି ନରକଂ ନରାଃ ।। ୭୦.

ଯେମାନେ ମୋତେ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେ ପାପ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ଯେ ଵେଦମାର୍ଗନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ମୋହାର୍ଥମେଵ ଚ । ନଯସିଦ୍ଧାନ୍ତସଂଜ୍ଞାଭିର୍ମଯା ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଦର୍ଶିତମ୍ ।। ୭୦.

ଯେମାନେ ବେଦ ମାର୍ଗକୁ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ନିଜ ନୟ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି।

ପାଶୋଽଯଂ ପଶୁଭାଵସ୍ତୁ ସ ଯଦା ପତିତୋ ଭଵେତ୍ । ତଦା ପାଶୁପତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଜାଯତେ ଵେଦସଂଜ୍ଞିତମ୍ ।। ୭୦.

ଏହି ବନ୍ଧନ ପଶୁ ଭାବ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ଖସିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପାଶୁପତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବେଦ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଵେଦମୂର୍ତିରହଂ ଵିପ୍ର ନାନ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵାଦିଭିଃ । ଜ୍ଞାଯତେ ମତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ତୁ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଵେଦମନାଦିମତ୍ । ଵେଦଵେଦ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭୦.

ମୁଁ ବେଦର ଅବତାର, ହେ ବିପ୍ର; ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ଵରୂପ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଆଦିହୀନ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜଣାଯିବି, ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଜଣିପାରିବେ, ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି।

ଯୁଗାନି ତ୍ରୀଣ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତ୍ରଯୋଽପି ସତ୍ତ୍ଵାଦିଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵେଦାସ୍ତ୍ରଯୋଽଗ୍ନଯଃ ।। ୭୦.

ମୁଁ ତିନି ଯୁଗ, ହେ ବିପ୍ର; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ତିନି ଗୁଣ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନି ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ।

ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯଃ ସଂଧ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସଵନାନି ତୁ ତାଵନ୍ତି ତ୍ରିଧା ବଦ୍ଧମିଦଂ ଜଗତ୍ ।। ୭୦.

ତିନି ଲୋକ, ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଏହିପରି; ତିନି ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ; ଏହି ଜଗତ ତିନି ଭାବରେ ବନ୍ଧା।

ଯ ଏଵଂ ଵେତ୍ତି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପରଂ ନାରାଯଣଂ ତଥା । ଅପରଂ ପଦ୍ମଯୋନିଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ଵପରଂ ତୁ ମାମ୍ । ଗୁଣତୋ ମୁଖ୍ଯତସ୍ତ୍ଵେକ ଏଵାହଂ ମୋହ ଇତ୍ଯୁତ ।। ୭୦.

ଯେଉଁଠି ଏପରି ଜାଣିଥାଏ, ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ସେ ପରମ ନାରାୟଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଜାଣିଥାଏ; ଗୁଣରେ ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ମୋହ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ପିନାକିନା । ଅହଂ ଚ ନୃପତେ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଣତୋଽଭଵମ୍ ।। ୭୧.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମୁଁ, ହେ ରାଜା, ପିନାକୀନ୍ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲୁ।

ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯାମହେ ନୃପ । ତାଵତ୍ ତସ୍ଯୈଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦେହସ୍ଥଂ କମଲାସନମ୍ ।। ୭୧.

ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହ ଭିତରେ କମଳାସନ ଦେଖାଯାଉଛି।

ନାରାଯଣଂ ଚ ହୃଦଯେ ତ୍ରସରେଣୁସୁସୂକ୍ଷ୍ମକମ୍ । ଜ୍ଵଲଦ୍ଭାସ୍କରଵର୍ଣାଭଂ ପଶ୍ଯାମ ଭଵଦେହତଃ ।। ୭୧.

ଭବଙ୍କ ଦେହରୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ, ତିନି ଧୂଳି ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ଯାଜକା ଋଷଯୋ ମମ । ଜଯଶବ୍ଦରଵାଂଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ସାମଋଗ୍ଯଜୁଷାଂ ସ୍ଵନମ୍ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ସହ ଯଜ୍ନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ଜୟ ଧ୍ୱନି ଏବଂ ସାମ, ଋଚ୍, ଯଜୁର ମନ୍ତ୍ର ଗାଇଲେ।

କୃତ୍ଵୋଚୁସ୍ତେ ତଦା ଦେଵଂ କିମିଦଂ ପରମେଶ୍ଵର । ଏକସ୍ଯାମେଵ ମୂର୍ତୌ ତେ ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଚ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତଯଃ ।। ୭୧.

ତାପରେ ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଏହା କଣ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର? ତୁମେ ଏକ ଦେହରେ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯାଉଛି।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ ଯଦ୍ଧୁତଂ ହଵ୍ଯଂ ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମହର୍ଷଯଃ । ତେ ତ୍ରଯୋଽପି ଵଯଂ ଭାଗଂ ଗୃହ୍ଣୀମଃ କଵିସତ୍ତମାଃ ।। ୭୧.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁ ହବି ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ତିନିଜଣେ, ହେ କବିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ହବିର ଏକାଏକା ଅଂଶ ନେଉଛୁ।

ନାସ୍ମାକଂ ଵିଵିଧୋ ଭାଵୋ ଵର୍ତତେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଶଃ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ଵିପରୀତେଷ୍ଵନେକଶଃ ।। ୭୧.

ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି।

ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ରୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯୋ ନୃପ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ଶଂକରଂ ଦେଵଂ ମୋହଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।। ୭୧.

ରୁଦ୍ର ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ହେ ରାଜା, ଶଙ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ମୋହ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ । ମୋହନାର୍ଥଂ ତୁ ଲୋକାନାଂ ତ୍ଵଯା ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପୃଥକ୍ କୃତମ୍ । ତତ୍ ତ୍ଵଯା ହେତୁନା କେନ କୃତଂ ଦେଵ ଵଦସ୍ଵ ନଃ ।। ୭୧.

ମୁନିମାନେ କହିଲେ: ଲୋକମାନେ ମୋହିତ ହେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛ; କେଉଁ କାରଣରେ ଏହା କରିଛ, ହେ ଦେବ, ଆମକୁ କହ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଅସ୍ତି ଭାରତଵର୍ଷେଣ ଵନଂ ଦଣ୍ଡକସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ତତ୍ର ତୀଵ୍ରଂ ତପୋ ଘୋରଂ ଗୌତମୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୭୧.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭାରତବର୍ଷରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ସେଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଚକାର ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ପରିତୋଷଂ ଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଉଵାଚ ତଂ ମୁନିଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵରଂ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ ।। ୭୧.

ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ତପୋଧନ, ଏକ ଵର ମାଗ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା । ଉଵାଚ ସଦ୍ଯଃ ପଙ୍କ୍ତିଂ ମେ ଧାନ୍ଯାନାଂ ଦେହି ପଦ୍ମଜ ।। ୭୧.

ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନଙ୍କ ନିର୍ମାତା, ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗୌତମ ସତ୍ୱର କହିଲେ: 'ହେ ପଦ୍ମଜ, ମୋତେ ଧାନ୍ୟର ଏକ ପଙ୍କ୍ତି ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଦୌ ତସ୍ଯ ତମେଵାର୍ଥଂ ପିତାମହଃ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ତଂ ଵରଂ ଵିପ୍ରଃ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ମହାଶ୍ରମମ୍ ।। ୭୧.

ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଵର ଦେଲେ; ଏହି ଵର ପାଇଁ, ସେ ବିପ୍ର ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ଚକାର ତସ୍ଯୋଷସି ଚ ପାକାନ୍ତେ ଶାଲଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଲୂଯନ୍ତେ ତେନ ମୁନିନା ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ପଚ୍ଯତେ ତଥା । ସର୍ଵାତିଥ୍ଯମସୌ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦାତ୍ଯଲମ୍ ।। ୭୧.

ସେଠି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଶ୍ରମର ଧାରରେ ଗୌତମ ଚାଉ ଚାଷ କଲେ; ମୁନି ନିଜେ ଚାଉ କାଟି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ରାନ୍ଧିଲେ; ସେ ବିପ୍ର ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଉଦାର ଭାବରେ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ।

କସ୍ଯଚିତ୍ ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ମହତି ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦିକା । ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଦ୍ଵିଜଵରା ଅଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷିଣୀ ।। ୭୧.

ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଲାଗି ଏକ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଅନାଵୃଷ୍ଟିଂ ଵନେଚରାଃ । କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡ୍ଯମାମାସ୍ତୁ ପ୍ରଯଯୁର୍ଗୌତମଂ ତଦା ।। ୭୧.

ସେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ଗୌତମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

ଅଥ ତାନାଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌତମଃ ଶିରସା ନତଃ । ଉଵାଚ ସ୍ଥୀଯତାଂ ମହ୍ଯଂ ଗୃହେ ମୁନିଵରାତ୍ମଜାଃ ।। ୭୧.

ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଗୌତମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ ଘରେ ରୁହନ୍ତୁ।'