ଵରାହପୁରାଣମ୍

ମହାଦେଵୋ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ବକୋ ନୀଲଲୋହିତଃ । ସୋଽପି ରୌଦ୍ରେ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାନେ ବଭୂଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୭୦.

ମହାଦେବ, ତିନି ଆଖିଅଳି, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବିରୂପାକ୍ଷ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

ତାନ୍ ସର୍ଵାନାଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାନୃଷିମହୋରଗାନ୍ । ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାନାଜଗାମାବ୍ଜସଂଭଵଃ ।। ୭୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, କମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପବିତ୍ର ସନତ୍କୁମାର ଆସିଲେ।

ତ୍ରସରେଣୁପ୍ରମାଣେନ ଵିମାନେ ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭେ । ଅଵସ୍ଥିତୋ ମହାଯୋଗୀ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯଵିତ୍ ।। ୭୦.

ସେ ମହାଯୋଗୀ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ଧୂଳି ଦାଣା ପରି ଛୋଟ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

ଆଗମ୍ଯ ଶିରସା ରୁଦ୍ରଂ ସ ଵଵନ୍ଦେ ମହାମୁନିଃ । ମଯା ପ୍ରଣମିତସ୍ତସ୍ଥୌ ସମୀପେ ଶୂଲପାଣିନଃ ।। ୭୦.

ସେ ମହାମୁନି ଆସି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଢ଼ି ରହିଲି।

ତାନହଂ ସଂସ୍ଥିତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ନାରଦାଦୀନୃଷୀଂସ୍ତଥା । ସନତ୍କୁମାରରୁଦ୍ରୌ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ନାରଦ ଆଦି ଋଷି, ସନତ୍କୁମାର ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା।

କ ଏଷାଂ ଭଵତେ ଯାଜ୍ଯୋ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । କେନ ତୁଷ୍ଟେନ ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵ ଏତେ ସରୁଦ୍ରକାଃ ।। ୭୦.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେବେ ଏବଂ କିଏ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ? କାହାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ସମସ୍ତେ, ରୁଦ୍ର ସହିତ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ?

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିତେ ରାଜନ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପୃଷ୍ଟୋ ମଯାଽନଘ । ଏଵମର୍ଥଂ କ ଇଜ୍ଯୋଽତ୍ର ଯୁଷ୍ମାକଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ ।। ୭୦.

ଏପରି ଭାବି, ରାଜା, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: 'ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏଠାରେ କିଏ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେବେ?'

ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦୋଵାଚ ରୁଦ୍ରୋ ମାଂ ସୁରସନ୍ନିଧୌ ।। ୭୦.

ମୁଁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ମୋତେ କହିଲେ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ବିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ତଥା ଦେଵର୍ଷଯୋଽମଲାଃ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵେ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଵଚଃ । ତ୍ଵଂ ଚାଗସ୍ତ୍ଯ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ଗଦତୋ ଵଚଃ ।। ୭୦.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶୁଦ୍ଧ ଦେବଋଷି ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ମହାବୁଦ୍ଧି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମୋର କଥା ଶୁଣ।

ଯୋ ଯଜ୍ଞୈରୀଡ୍ଯତେ ଦେଵୋ ଯସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ । ଉତ୍ପନ୍ନଂ ସର୍ଵଦା ଯସ୍ମିଂଲ୍ଲୀନଂ ଭଵତି ସାମରମ୍ ।। ୭୦.

ଯିଏ ଦେବତା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହିତ ସେଠାରେ ଲୟ ହୁଏ—

ନାରାଯଣଃ ପରୋ ଦେଵଃ ସତ୍ତ୍ଵରୂପୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ତ୍ରିଧାତ୍ମାନଂ ସ ଭଗଵାନ୍ ସସର୍ଜ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୭୦.

ସେହି ପରମ ଦେବତା ନାରାୟଣ, ସତ୍ତ୍ୱରୂପ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ସେ ପରମେଶ୍ୱର ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପରେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ରଜସ୍ତମୋଭ୍ଯାଂ ଯୁକ୍ତୋଽଭୂଦ୍ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵାଧିକଂ ଵିଭୁଃ । ସସର୍ଜ ନାଭିକମଲେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କମଲାସନମ୍ ।। ୭୦.

ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଠାରେ ରଜ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଅଧିକ, ସେ ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କମଳରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ରଜସା ତମସା ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽପି ମାଂ ତ୍ଵସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ଯତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ସ ହରିର୍ଦେଵୋ ଯୋ ହରିସ୍ତତ୍ପରଂ ପଦମ୍ ।। ୭୦.

ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ମହାପ୍ରଭୁ। ଯେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଅଛି, ସେ ହରି ଦେବ, ଏବଂ ହରି ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଠିକଣା।

ଯେ ସତ୍ତ୍ଵରଜସୀ ସୋଽପି ବ୍ରହ୍ମା କମଲସଂଭଵଃ । ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୈଵ ଦେଵସ୍ତୁ ଯୋ ଦେଵଃ ସଃ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଯଦ୍ରଜସ୍ତମସୋପେତଂ ସୋଽହଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭୦.

ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜ ଗୁଣ ଅଛି, ସେ କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା। ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେ ଦେବତା; ଏହି ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଚାରିମୁଖା। ଯେଉଁଠାରେ ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣ ଅଛି, ସେ ମୁଁ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିତଯଂ ଚୈତଦୁଚ୍ଯତେ । ସତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍ ।। ୭୦.

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ — ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛି, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ।

ରଜସା ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତେନ ଭଵେତ୍ ସୃଷ୍ଟୀ ରଜୋଽଧିକା । ତଚ୍ଚ ପୈତାମହଂ ଵୃତ୍ତଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପଠ୍ଯତେ ।। ୭୦.

ରଜ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ରଜ ଅଧିକ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପିତୃପରମ୍ପରା ଘଟଣା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଢାଯାଏ।

ଯଦ୍ଵେଦବାହ୍ଯଂ କର୍ମ ସ୍ଯାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସେଵ୍ଯତେ । ତଦ୍ରୌଦ୍ରମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ କନିଷ୍ଠଂ ଗଦିତଂ ନୃଣାମ୍ ।। ୭୦.

ଯେ କୌଣସି କର୍ମ ବେଦ ବାହ୍ୟ ଅଟେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ, ସେ କର୍ମକୁ ରୌଦ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ କହାଯାଏ।

ଯଦ୍ଧୀନଂ ରଜସା କର୍ମ କେଵଲଂ ତାମସଂ ତୁ ଯତ୍ । ତଦ୍ ଦୁର୍ଗତିପରଂ ନୄଣାମିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ ।। ୭୦.

ଯେ କର୍ମ ରଜ ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଯେ କର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତମ ଗୁଣରେ ଅଟେ, ସେ କର୍ମ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।

ସତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଯଜ୍ଞରୂପୀ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।। ୭୦.

ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛି, ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ। ଏବଂ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଯଜ୍ଞର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ।

କୃତେ ନାରାଯଣଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମୂର୍ତିରୁପାସ୍ଯତେ । ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞରୂପେଣ ପଞ୍ଚରାତ୍ରୈସ୍ତୁ ଦ୍ଵାପରେ ।। ୭୦.

କୃତ ଯୁଗରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ; ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞର ରୂପରେ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ପଦ୍ଧତିରେ।

କଲୌ ମତ୍କୃତମାର୍ଗେଣ ବହୁରୂପେଣ ତାମସୈଃ । ଇଜ୍ଯତେ ଦ୍ଵେଷବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସ ପରମାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୭୦.

କଳି ଯୁଗରେ, ମୋ ଦେଇଥିବା ପଥରେ, ବହୁ ରୂପ ଓ ତମ ଗୁଣର ଉପାୟରେ, ପ୍ରମାଦ ଭାବରେ ପରମାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।

ନ ତସ୍ମାତ୍ ପରତୋ ଦେଵୋ ଭଵିତା ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୋଽହମେଵ ଚ ।। ୭୦.

ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ା କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା; ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମୁଁ।

ଵେଦତ୍ରଯେଽପି ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ ଯାଜ୍ଯଂ ଵେଦେଷୁ ନିଶ୍ଚଯଃ । ଯୋ ଭେଦଂ କୁରୁତେଽସ୍ମାକଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ସ ପାପକାରୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୁର୍ଗତିଂ ଗତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୭୦.

ତିନି ବେଦରେ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତାବ ବେଦରେ ନିଶ୍ଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଆମ ତିନିଜଣା ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରେ, ସେ ପାପ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖେ, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଗତି ପାଏ।

ଇଦଂ ଚ ଶ୍ରୃଣୁ ମେଽଗସ୍ତ୍ଯ ଗଦତଃ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ତଥା । ଯଥା କଲୌ ହରେର୍ଭକ୍ତିଂ ନ କୁର୍ଵନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ ।। ୭୦.

ମୋଠାରୁ ଶୁଣ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବ ଘଟଣା କହୁଛି, କଳି ଯୁଗରେ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁନାହିଁ।

ଭୂର୍ଲୋକଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ପୁରା ଯଷ୍ଟ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଭୁଵର୍ଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ରସ୍ଥା ଅପି କେଶଵମ୍ । ଆରାଧ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଯାନ୍ତି କ୍ରମାନ୍ମୁକ୍ତିଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଚ ।। ୭୦.

ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ଜନ, ପୂର୍ବରୁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜି, ଭୁଵର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠାରେ ଥିବାମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ କ୍ରମରେ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତି।

ଏଵଂ ମୁକ୍ତିପଦେ ଵ୍ଯାପ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକୈସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମୁକ୍ତିଭାଜସ୍ତତୋ ଦେଵାସ୍ତଂ ଦଧ୍ଯୁଃ ପ୍ରଯତା ହରିମ୍ ।। ୭୦.

ଏପରି ଭାବରେ, ମୁକ୍ତିର ପଦ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏହି ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜିଲେ।

ସୋଽପି ସର୍ଵଗତତ୍ଵାଚ୍ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଃ ସନାତନଃ । ଉଵାଚ ବ୍ରୂତ କିଂ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵଯୋଗିଵରାଃ ସୁରାଃ ।। ୭୦.

ସେ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି ଏବଂ ଚିରଅବିନାଶୀ, ପ୍ରକାଶିତ ହେଇ କହିଲେ: 'ମୋତେ କହ, କଣ କରିବା ଉଚିତ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ ଓ ଦେବମାନେ?'

ତେ ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦେଵେଶମୂଚୁଶ୍ଚ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଦେଵଦେଵ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । କଥଂ ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭଵିତା ନରକେଷୁ ଚ କୋ ଵସେତ୍ ।। ୭୦.

ସେମାନେ, ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବଦେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଅଟେ; କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେବ, କିଏ ନରକରେ ରହିବ?'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦେଵୈସ୍ତାନୁଵାଚ ଜନାର୍ଦନଃ । ଯୁଗାନି ତ୍ରୀଣି ବହଵୋ ମାମୁପେଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୭୦.

ଏପରି ଦେବମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, ଜନାର୍ଦନ କହିଲେ: 'ତିନି ଯୁଗ ଓ ଅନେକ ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ।'