ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ନିଦ୍ରାମୀଲିତଲୋଚନଃ । ପତିତୋଽହଂ ଧରାପୃଷ୍ଠେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁନରୁତ୍ଥିତଃ ।। ୬୯.

ସେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୋର ଚକ୍ଷୁ ନିଦ୍ରାରେ ଭାରି ହୋଇ, ମୁଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲି, କିନ୍ତୁ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୁନି ଉଠିପଡ଼ିଲି।

ଯାଵତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରାଜନ୍ ତମୃଷିଂ ତଚ୍ଚ ଵୈ ପୁରମ୍ । ତାଵନ୍ମେରୁଗିରେର୍ମୂର୍ଧ୍ନିଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ।। ୬୯.

ହେ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେଖୁଥିଲି, ସେ ଋଷି ଓ ସେଇ ପୁରୀକୁ ଦେଖିଲି; ତାପରେ ମୁଁ ନିଜ ଦେହରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ନିଜକୁ ଦେଖିଲି।

ସମୁଦ୍ରାନ୍ ସପ୍ତ ପଶ୍ଯାମି ତଥୈଵ କୁଲପର୍ଵତାନ୍ । ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସ୍ମି ପାର୍ଥିଵ ।। ୬୯.

ମୁଁ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର, ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତମାଳା ଏବଂ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲି, ହେ ନରପତି।

ଅଦ୍ଯାପି ତଂ ଲୋକଵରଂ ଧ୍ଯାଯଂସ୍ତିଷ୍ଠାମି ସୁଵ୍ରତ । କଦା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେଽଥ ତଂ ଲୋକମିତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵମ୍ ।। ୬୯.

ହେ ସୁବ୍ରତ, ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରୁଛି; 'କେବେ ମୁଁ ସେଇ ଲୋକକୁ ପାଇବି?' ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଲଗି ରହିଲି।

ଏଵଂ ତେ କୌତୁକଂ ରାଜନ୍ କଥିତଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ମମ ଦେହେ ତୁ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ।। ୬୯.

ଏଭଳି, ରାଜା, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା ଏବଂ ମୋ ଦେହରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ କିଂ କୃତଂ ଲୋକଂ ତ୍ଵଯା ତମନୁପଶ୍ଯତା । ଵ୍ରତଂ ତପୋ ଵା ଧର୍ମୋ ଵା ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ମୁନେ ।। ୭୦.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ତୁମେ ସେଇ ଲୋକକୁ ଦେଖିନଥିବାବେଳେ କ'ଣ କରିଥିଲ? ସେଠାକୁ ପାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଧର୍ମ କରିଥିଲ କି?

ଅନାରାଧ୍ଯ ହରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା କୋ ଲୋକାନ୍ କାମଯେଦ୍ ବୁଧଃ । ଆରାଧିତେ ହରୌ ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ କରତଲେଽଭଵନ୍ ।। ୭୦.

ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିନଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହି ଲୋକମାନେ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବେ? ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମାନେ ହାତରେ ଥିବା ପରି ମିଳିଯାନ୍ତି।

ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମଯା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ । ଆରାଧିତୋ ଵର୍ଷଶତଂ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ ।। ୭୦.

ଏହିପରି ଭାବି, ରାଜା, ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶତବର୍ଷ ଧରି ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରି ପୂଜା କରିଥିଲି।

ତତଃ କଦାଚିଦ୍ ବହୁନା କାଲେନ ନୃପନନ୍ଦନ । ଯଜତୋ ମମ ଦେଵେଶଂ ଯଜ୍ଞମୂର୍ତିଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଆହୂତା ଆଗତା ଦେଵାଃ ସମମେଵ ସଵାସଵାଃ ।। ୭୦.

ତାପରେ, ରାଜପୁତ୍ର, ବହୁ ସମୟ ପରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞମୂର୍ତ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲି, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକାଠି ଆସିଥିଲେ।

ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତା ଆସନ୍ ଯାଵଦ୍ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ତାଵତ୍ ତତ୍ରୈଵ ଭଗଵାନାଗତୋ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ ।। ୭୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବା ସମୟରେ, ସେଠାକୁ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

ମହାଦେଵୋ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ବକୋ ନୀଲଲୋହିତଃ । ସୋଽପି ରୌଦ୍ରେ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାନେ ବଭୂଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୭୦.

ମହାଦେବ, ତିନି ଆଖିଅଳି, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବିରୂପାକ୍ଷ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

ତାନ୍ ସର୍ଵାନାଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାନୃଷିମହୋରଗାନ୍ । ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାନାଜଗାମାବ୍ଜସଂଭଵଃ ।। ୭୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, କମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପବିତ୍ର ସନତ୍କୁମାର ଆସିଲେ।

ତ୍ରସରେଣୁପ୍ରମାଣେନ ଵିମାନେ ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭେ । ଅଵସ୍ଥିତୋ ମହାଯୋଗୀ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯଵିତ୍ ।। ୭୦.

ସେ ମହାଯୋଗୀ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ଧୂଳି ଦାଣା ପରି ଛୋଟ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

ଆଗମ୍ଯ ଶିରସା ରୁଦ୍ରଂ ସ ଵଵନ୍ଦେ ମହାମୁନିଃ । ମଯା ପ୍ରଣମିତସ୍ତସ୍ଥୌ ସମୀପେ ଶୂଲପାଣିନଃ ।। ୭୦.

ସେ ମହାମୁନି ଆସି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଢ଼ି ରହିଲି।

ତାନହଂ ସଂସ୍ଥିତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ନାରଦାଦୀନୃଷୀଂସ୍ତଥା । ସନତ୍କୁମାରରୁଦ୍ରୌ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭୦.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ନାରଦ ଆଦି ଋଷି, ସନତ୍କୁମାର ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା।

କ ଏଷାଂ ଭଵତେ ଯାଜ୍ଯୋ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । କେନ ତୁଷ୍ଟେନ ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵ ଏତେ ସରୁଦ୍ରକାଃ ।। ୭୦.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେବେ ଏବଂ କିଏ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ? କାହାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ସମସ୍ତେ, ରୁଦ୍ର ସହିତ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ?

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିତେ ରାଜନ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପୃଷ୍ଟୋ ମଯାଽନଘ । ଏଵମର୍ଥଂ କ ଇଜ୍ଯୋଽତ୍ର ଯୁଷ୍ମାକଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ ।। ୭୦.

ଏପରି ଭାବି, ରାଜା, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: 'ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏଠାରେ କିଏ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେବେ?'

ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦୋଵାଚ ରୁଦ୍ରୋ ମାଂ ସୁରସନ୍ନିଧୌ ।। ୭୦.

ମୁଁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ମୋତେ କହିଲେ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ବିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ତଥା ଦେଵର୍ଷଯୋଽମଲାଃ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵେ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଵଚଃ । ତ୍ଵଂ ଚାଗସ୍ତ୍ଯ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ଗଦତୋ ଵଚଃ ।। ୭୦.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶୁଦ୍ଧ ଦେବଋଷି ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ମହାବୁଦ୍ଧି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମୋର କଥା ଶୁଣ।

ଯୋ ଯଜ୍ଞୈରୀଡ୍ଯତେ ଦେଵୋ ଯସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ । ଉତ୍ପନ୍ନଂ ସର୍ଵଦା ଯସ୍ମିଂଲ୍ଲୀନଂ ଭଵତି ସାମରମ୍ ।। ୭୦.

ଯିଏ ଦେବତା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହିତ ସେଠାରେ ଲୟ ହୁଏ—

ନାରାଯଣଃ ପରୋ ଦେଵଃ ସତ୍ତ୍ଵରୂପୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ତ୍ରିଧାତ୍ମାନଂ ସ ଭଗଵାନ୍ ସସର୍ଜ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୭୦.

ସେହି ପରମ ଦେବତା ନାରାୟଣ, ସତ୍ତ୍ୱରୂପ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ସେ ପରମେଶ୍ୱର ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପରେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ରଜସ୍ତମୋଭ୍ଯାଂ ଯୁକ୍ତୋଽଭୂଦ୍ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵାଧିକଂ ଵିଭୁଃ । ସସର୍ଜ ନାଭିକମଲେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କମଲାସନମ୍ ।। ୭୦.

ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଠାରେ ରଜ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଅଧିକ, ସେ ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କମଳରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ରଜସା ତମସା ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽପି ମାଂ ତ୍ଵସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ଯତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ସ ହରିର୍ଦେଵୋ ଯୋ ହରିସ୍ତତ୍ପରଂ ପଦମ୍ ।। ୭୦.

ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ମହାପ୍ରଭୁ। ଯେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଅଛି, ସେ ହରି ଦେବ, ଏବଂ ହରି ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଠିକଣା।

ଯେ ସତ୍ତ୍ଵରଜସୀ ସୋଽପି ବ୍ରହ୍ମା କମଲସଂଭଵଃ । ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୈଵ ଦେଵସ୍ତୁ ଯୋ ଦେଵଃ ସଃ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଯଦ୍ରଜସ୍ତମସୋପେତଂ ସୋଽହଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭୦.

ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜ ଗୁଣ ଅଛି, ସେ କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା। ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେ ଦେବତା; ଏହି ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଚାରିମୁଖା। ଯେଉଁଠାରେ ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣ ଅଛି, ସେ ମୁଁ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିତଯଂ ଚୈତଦୁଚ୍ଯତେ । ସତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍ ।। ୭୦.

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ — ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛି, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ।

ରଜସା ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତେନ ଭଵେତ୍ ସୃଷ୍ଟୀ ରଜୋଽଧିକା । ତଚ୍ଚ ପୈତାମହଂ ଵୃତ୍ତଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପଠ୍ଯତେ ।। ୭୦.

ରଜ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ରଜ ଅଧିକ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପିତୃପରମ୍ପରା ଘଟଣା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଢାଯାଏ।

ଯଦ୍ଵେଦବାହ୍ଯଂ କର୍ମ ସ୍ଯାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସେଵ୍ଯତେ । ତଦ୍ରୌଦ୍ରମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ କନିଷ୍ଠଂ ଗଦିତଂ ନୃଣାମ୍ ।। ୭୦.

ଯେ କୌଣସି କର୍ମ ବେଦ ବାହ୍ୟ ଅଟେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ, ସେ କର୍ମକୁ ରୌଦ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ କହାଯାଏ।

ଯଦ୍ଧୀନଂ ରଜସା କର୍ମ କେଵଲଂ ତାମସଂ ତୁ ଯତ୍ । ତଦ୍ ଦୁର୍ଗତିପରଂ ନୄଣାମିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ ।। ୭୦.

ଯେ କର୍ମ ରଜ ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଯେ କର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତମ ଗୁଣରେ ଅଟେ, ସେ କର୍ମ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।

ସତ୍ତ୍ଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଯଜ୍ଞରୂପୀ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ।। ୭୦.

ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛି, ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ। ଏବଂ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଯଜ୍ଞର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ।