ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତଥୈଵ କୂର୍ମତ୍ଵମୃଗତ୍ଵମୁଚ୍ଚୈ - ସ୍ତ୍ଵଯା କୃତଂ ରୂପମନେକରୂପ । ସର୍ଵଜ୍ଞଭାଵାଦସକୃଚ୍ଚ ଜନ୍ମ ସଂକୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ତେଽଚ୍ଯୁତ ନୈତଦସ୍ତି ।। ୫୫.

ଏଭଳି, କୂର୍ମ ଓ ବରାହ ଆଦି ଅନେକ ରୂପ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ; ସର୍ବଜ୍ଞତା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ।

ନୃସିଂହ ନମୋ ଵାମନ ଜମଦଗ୍ନିନାମ ଦଶାସ୍ଯଗୋତ୍ରାନ୍ତକ ଵାସୁଦେଵ । ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ବୁଦ୍ଧ କଲ୍କିନ୍ ଖଗେଶ ଶଂଭୋ ନମସ୍ତେ ଵିବୁଧାରିନାଶନ ।। ୫୫.

ନରସିଂହ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବାମନ, ଜମଦଗ୍ନି ନାମଧାରୀ, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କ ଗୋତ୍ରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ବାସୁଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବୁଦ୍ଧ, କଳ୍କି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶମ୍ଭୁ, ଅହଂକାରୀଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋଽସ୍ତୁ ନାରାଯଣ ପଦ୍ମନାଭ ନମୋ ନମସ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଯ । ନମଃ ସମସ୍ତାମରସଙ୍ଘପୂଜ୍ଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵଵିଦାଂ ପ୍ରଧାନ ।। ୫୫.

ନାରାୟଣ, ପଦ୍ମନାଭ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମଃ କରାଲାସ୍ଯ ନୃସିଂହମୂର୍ତ୍ତେ ନମୋ ଵିଶାଲାଦ୍ରିସମାନ କୂର୍ମ । ନମଃ ସମୁଦ୍ରପ୍ରତିମାନ ମତ୍ସ୍ଯ ନମାମି ତ୍ଵାଂ କ୍ରୋଡରୂପିନନନ୍ତ ।। ୫୫.

ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଥିବା ନରସିଂହ ରୂପ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସମାନ କୂର୍ମ ରୂପ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନନ୍ତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।

ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମେତତ୍ ତଵ ଦେଵ ଚେଷ୍ଟିତଂ ନ ମୁଖ୍ଯପକ୍ଷେ ତଵ ମୂର୍ତ୍ତିତା ଵିଭୋ । ଅଜାନତା ଧ୍ଯାନମିଦଂ ପ୍ରକାଶିତଂ ନୈଭିର୍ଵିନା ଲକ୍ଷ୍ଯସେ ତ୍ଵଂ ପୁରାଣ ।। ୫୫.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ। ତୁମର ରୂପ ମୁଖ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ସର୍ବଶ୍ୱର। ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହା ଛଡ଼ା, ପୁରାତନ, ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଆଦ୍ଯୋ ମଖସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଯମେଵ ଵିଷ୍ଣୋ ମଖାଙ୍ଗଭୂତୋଽସି ହଵିସ୍ତ୍ଵମେଵ । ପଶୁର୍ଭଵାନ୍ ଋତ୍ଵିଗିଜ୍ଯଂ ତ୍ଵମେଵ ତ୍ଵାଂ ଦେଵସଙ୍ଘା ମୁନଯୋ ଯଜନ୍ତି ।। ୫୫.

ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଆଦି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ। ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ତୁମେ। ହବି, ପଶୁ, ଋତ୍ୱିଜ୍, ଆରାଧ୍ୟ, ସବୁ ତୁମେ। ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

ଯଦେତସ୍ମିନ୍ ଜଗଧ୍ରୁଵଂ ଚଲାଚଲଂ ସୁରାଦିକାଲାନଲସଂସ୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ନ ତ୍ଵଂ ଵିଭକ୍ତୋଽସି ଜନାର୍ଦନେଶ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ସିଦ୍ଧିଂ ହୃଦଯେପ୍ସିତାଂ ମେ ।। ୫୫.

ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହା ଅଚଳ କିମ୍ବା ଚଳିତ, ଦେବତା, କାଳ ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ସେ ସବୁ ଉତ୍ତମ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ କେବେ ଭିନ୍ନ ନୁହଁ। ମୋ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଦିଅ।

ନମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ମୂର୍ତ୍ତାମୂର୍ତ୍ତ ନମୋ ହରେ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽସ୍ମି ସଂସାରାନ୍ମାଂ ସମୁଦ୍ଧର ।। ୫୫.

କମଳପତ୍ର ନୟନ, ରୂପୀ ଓ ଅରୂପୀ ହରି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ଏହି ସଂସାରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଦେଵସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା । ଵିଶାଲାମ୍ରତଲସ୍ଥେନ ତୁତୋଷ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୫୫.

ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜା ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଖୁସି ହେଲେ।

କୁବ୍ଜରୂପୀ ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ଆଜଗାମ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନାଗତମାତ୍ରେ ତୁ ସୀପ୍ଯାମ୍ରଃ କୁବ୍ଜକୋଽଭଵତ୍ ।। ୫୫.

ତାପରେ ହରି ନିଜେ କୁବ୍ଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ। ସେଠାକୁ ଆସିବା ସହିତ, ଆମ୍ବ ଗଛଟି କୁବ୍ଜ ହେଇଗଲା।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସ ରାଜା ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ଵିଶାଲସ୍ଯ କଥଂ କୌବ୍ଜ୍ଯମିତି ଚିନ୍ତାପରୋଭଵତ୍ ।। ୫୫.

ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—କିପରି ଏହି ବଡ଼ ଆମ୍ବ ଗଛ କୁବ୍ଜ ହେଲା?

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ବଭୌ ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପ୍ରତି । ଅନେନାଗତମାତ୍ରେଣ କୃତମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ ।। ୫୫.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନରେ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଆସିଲା—ଏହା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆସିବା ସହିତ ଘଟିଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ତସ୍ମାଦେଷୈଵ ଭଵିତା ଭଗଵାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନମଶ୍ଚକ୍ରେ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସ ନୃପଃ ।। ୫୫.

ଏହିଠାରୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ସେଇ ଭଗବାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଏପରି କହି, ସେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

ଅନୁଗ୍ରହାଯ ଭଗଵନ୍ ନୂନଂ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଆଗତୋଽସି ସ୍ଵରୂପଂ ମେ ଦର୍ଶଯସ୍ଵାଧୁନା ହରେ ।। ୫୫.

ଭଗବାନ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ କୃପା ପାଇଁ ଆସିଛ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଏବେ ମୋତେ ତୁମର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଦେଖାଅ, ହେ ହରି।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଦେଵଃ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ବଭୌ ତତ୍ପୁରତଃ ସୌମ୍ଯୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ।। ୫୫.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଦେବତା ସେଠାରେ ସାନ୍ତ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ଓ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ମଯି ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯ ତିଲମାତ୍ରମିଦଂ ନୃପ ।। ୫୫.

ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ମାଗ। ମୁଁ ଖୁସି ହେଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ଏକ ତିଳ ପରିମାଣ ଯାହା ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମର।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜା ହର୍ଷୋତ୍ଫୁଲ୍ଲିତଲୋଚନଃ । ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଦେଵେଶେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୋଵାଚ କିଂଚନ ।। ୫୫.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ କହିଲେ—'ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ', ଏବଂ ତା'ପରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ । ମଯ୍ଯାଗତେ ଵିଶାଲୋଽଯମାମ୍ରଃ କୁବ୍ଜତ୍ଵମାଗତଃ । ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତୀର୍ଥମିଦଂ କୁବ୍ଜକାମ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫୫.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ପୁନି କହିଲେ—'ମୁଁ ଆସିବା ସହିତ, ଏହି ଆମ୍ବ ଗଛ କୁବ୍ଜ ହେଲା। ତେଣୁ, ଏହି ସ୍ଥାନ କୁବ୍ଜକାମ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ।'

ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯାଦଯୋଽପ୍ଯସ୍ମିନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ତା ଯଦି ସ୍ଵକମ୍ । କଲେଵରଂ ତ୍ଯଜିଷ୍ଯନ୍ତି ତେଷାଂ ପଞ୍ଚଶତାନି ଚ । ଵିମାନାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୋଗିନାଂ ମୁକ୍ତିରେଵ ଚ ।। ୫୫.

ଏଠାରେ ଯଦି ପଶୁ ଜନ୍ମର ଲୋକ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଶତ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ମିଳିବ, ଯୋଗୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପଂ ଦେଵଃ ଶଙ୍ଖାଗ୍ରେଣ ଜନାର୍ଦନଃ । ପସ୍ପର୍ଶ ସ୍ପୃଷ୍ଟମାତ୍ରୋଽସୌ ପରଂ ନିର୍ଵାଣମାପ୍ତଵାନ୍ ।। ୫୫.

ଏପରି କହି ଦେବଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶଂଖର ଆଗରେ ଛୁଇଁଲେ; ମାତ୍ର ଛୁଇଁବା ସହିତେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଂ ଦେଵଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । ଯେନ ଭୂଯଃ ପୁନଃ ଶୋଚ୍ଯପଦଵୀଂ ନୋ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି ।। ୫୫.

ତେଣୁ ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁଣି ଦୁଃଖର ପଥକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ।

ଯ ଇଦଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ । ପଠେଦ୍ ଯଶ୍ଚରିତଂ ତାଭ୍ଯାଂ ମୋକ୍ଷଧର୍ମାର୍ଥଦୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୫.

ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବା କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଫଳ ପାଇଥାଏ।

ଶୁଭଵ୍ରତମିଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଶ୍ଚ କୁର୍ଯାଜ୍ଜନେଶ୍ଵର । ସ ସର୍ଵସମ୍ପଦଂ ଚେହ ଭୁକ୍ତ୍ଵେତେ ତଲ୍ଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୫୫.

ଏହି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଉପବାସ ଯେ କରେ, ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ସେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଭୋଗ କରି, ପରେ ପରମ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଧନ୍ଯଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଯେନ ସଦ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ ଧନ୍ଯ ଅଧନ୍ଯୋଽପି ହି ଯୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୬.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ୍ୟ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କରିଲେ ଅଧନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍କ୍ଷଣରେ ଧନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ପ୍ରତିପଦ୍ ଯା ତିଥିର୍ଭଵେତ୍ । ତସ୍ଯାଂ ନକ୍ତଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଵିଷ୍ଣୁମଗ୍ନିଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ।। ୫୬.

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ, ରାତିରେ ଉପବାସ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵୈଶ୍ଵାନରାଯ ପାଦୌ ତୁ ଅଗ୍ନଯେତ୍ଯୁଦରଂ ତଥା । ହଵିର୍ଭୁଂଜାଯ ଚ ଉରୋ ଦ୍ରଵିଣୋଦେତି ଵୈ ଭୁଜୋ ।। ୫୬.

ଵୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ପାଦ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପେଟ, ହବିର୍ଭୁଜଙ୍କୁ ଛାତି, ଦ୍ରବିଣୋଦଙ୍କୁ ବାହୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ସଂଵର୍ତ୍ତାଯେତି ଚ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲନାଯେତି ସର୍ଵତଃ । ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯୈଵଂ ଵିଧାନେନ ଦେଵଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ।। ୫୬.

ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ, ଜ୍ୱଳନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜି, ଏହି ପ୍ରକାରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ପୂଜା କର।

ତସ୍ଯୈଵ ପୁରତଃ କୁଣ୍ଡଂ କାରଯିତ୍ଵା ଵିଘାନତଃ । ହୋମଂ ତତ୍ର ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଏଭିର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ ।। ୫୬.

ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଏକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

ତତଃ ସଂଯାଵକଂ ଚାନ୍ନଂ ଭୁଞ୍ଜୀଯାଦ୍ ଘୃତସଂଯୁତମ୍ । କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଽପ୍ଯେଵମେଵ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଂ ତୁ ଯାଵତଃ ।। ୫୬.

ତାପରେ ଘିଅ ମିଶାଇଥିବା ସଂୟାବ ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦରକାର।