ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତ୍ରସରେଣୁସମଂ ମୂର୍ତ୍ଯା ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ । ସମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଂ ହର୍ଷଂ ଉଭେ ଵିସସ୍ଵରାର୍ତ୍ତଵିତ୍ ।। ୫୩.

ତିନି ଧୂଳି ରେଣୁ ପରି ଛୋଟ ଦେହ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ । ଏହାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖି, ଦୁହେଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା ।

ଏଵଂଵିଧୋଽସୌ ପୁରୁଷଃ ସ୍ଵରନାମା ମହାତପାଃ । ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଖ୍ଯଂ ନିଵୃତ୍ତାଖ୍ଯଂ ଶିରୋ ମହତ୍ ।। ୫୩.

ଏହିପରି ପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସ୍ୱର, ଅତି ତପସ୍ବୀ । ତାଙ୍କର ଦେହକୁ 'ପ୍ରଭୃତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡକୁ 'ନିବୃତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଏତସ୍ମାଦେଵ ତସ୍ଯାଶୁ କଥଯା ରାଜସତ୍ତମ । ସଂଭୂତିରଭଵଦ୍ ରାଜନ୍ ଵିଵୃତ୍ତେସ୍ତ୍ଵେଷ ଏଵ ତୁ ।। ୫୩.

ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ବିନାଶ ହେଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ ।

ଏଷେତିହାସଃ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ଭୃଶମ୍ । ଯ ଇମଂ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵେନ ସାକ୍ଷାତ୍ କର୍ମପରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୩.

ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଉପାଖ୍ୟାନ । ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ, ସେ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହୁଏ ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ଵିଜ୍ଞାନୋତ୍ପତ୍ତିକାମସ୍ଯ କ ଆରାଧ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵିଜ । କଥଂ ଚାରାଧ୍ଯତେଽସୌ ହି ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ଦ୍ଵିଜ ।। ୫୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କିଏକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପୂଜିତ ହେବେ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସଦାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵୈରପି ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ଯୋପାଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେନାସୌ ଵରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୪.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ । କିପରି ସେ ଦୟାଳୁ ହେବେ, ତାହା ମୁଁ କହିବି ।

ରହସ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ମୁନୀନାଂ ମନୁଜାଂସ୍ତଥା । ନାରାଯଣଃ ପରୋ ଦେଵସ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ନ ସୀଦତି ।। ୫୪.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମାନବଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା । ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ କେବେ ଅବନତ ହୁଏନାହିଁ ।

ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ପୁରା ରାଜନ୍ ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା । କଥିତଂ ତୁଷ୍ଟିଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵ୍ର୍ତମପ୍ସରସାଂ ତଥା ।। ୫୪.

ହେ ରାଜା, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଏକ ବ୍ରତ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ ଅପ୍ସରାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଥାହେବା ଶୁଣାଯାଏ।

ନାରଦସ୍ତୁ ପୁରା କଲ୍ପେ ଗତଵାନ୍ ମାନସଂ ସରଃ । ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତତ୍ର ଚଜାପଶ୍ଯତ୍ ସର୍ଵମପ୍ସରସାଂ ଗଣମ୍ ।। ୫୪.

ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ନାରଦ ମାନସ ସରୋବରକୁ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଲାସିନ୍ଯୋ ଜଟାମୁକୁଟଧାରିଣମ୍ । ଅସ୍ଥିଚର୍ମାଵଶେଷଂ ତୁ ଛତ୍ରଦଣ୍ଡକପାଲିନମ୍ ।। ୫୪.

ସେହି ଖେଳୁଥିବା ଅପ୍ସରାମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ମୁକୁଟ, ଦେହରେ କେବଳ ହାଡ଼ ଓ ଚର୍ମ ଅଛି, ହାତରେ ଛତା, ଦଣ୍ଡ ଓ ଖୋପଡ଼ି ଧରିଥିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁଂ କଲହପ୍ରିଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ତପୋଯୁକ୍ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତା ଵରାଙ୍ଗନାଃ ।। ୫୪.

ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ବିବାଦ ପ୍ରିୟ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଅପ୍ସରସ ଊଚୁଃ । ଭଗଵନ୍ ବ୍ରହ୍ମତନଯ ଭର୍ତୃକାମା ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭର୍ତ୍ତା ନୋ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଵ ନଃ ।। ୫୪.

ଅପ୍ସରାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବିବାହ ଇଚ୍ଛୁକ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, କିପରି ନାରାୟଣ ଆମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ।'

ନାରଦ ଉଵାଚ । ପ୍ରଣାମପୂର୍ଵକଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵିହିତଃ ଶୁଭଃ । ସ ଚ ମେ ନ କୃତୋ ଗର୍ଵାଦ୍ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯୌଵନସ୍ମଯାତ୍ ।। ୫୪.

ନାରଦ କହିଲେ: 'ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯୁବତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାରରେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରିନାହ, ଏହି ଭୁଲ କରିଛ।'

ତଥାପି ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯନ୍ନାମକୀର୍ତିତମ୍ । ଭଵତୀଭିସ୍ତଥା ଭର୍ତ୍ତା ଭଵତ୍ଵିତି ହରିଃ କୃତଃ । ତନ୍ନାମୋଚ୍ଚାରଣାଦେଵ କୃତଂ ସର୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୫୪.

ତଥାପି, ତୁମେ ଯେଉଁ ନାମରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛ, ସେହିପରି ସେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ। ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସବୁ କାମ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଇଦାନୀଂ କଥଯାମ୍ଯାଶୁ ଵ୍ରତଂ ଯେନ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଵରଦତ୍ଵମଵାପ୍ନୋତି ଭର୍ତୃତ୍ଵଂ ଚ ନିଯଚ୍ଛତି ।। ୫୪.

ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବ୍ରତ କଥାଏଁ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ସ୍ୱୟଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱାମୀ ହେବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ନାରଦ ଉଵାଚ । ଵସନ୍ତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଯା ଭଵେଚ୍ଛୁଭା । ତସ୍ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ଵିଧିଵନ୍ ନିଶାଯାଂ ହରିମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ ।। ୫୪.

ନାରଦ କହିଲେ: 'ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ବିଧିମତେ ଉପବାସ ରଖି, ରାତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।'

ପର୍ଯଙ୍କାସ୍ତରଣଂ କୃତ୍ଵା ନାନାଚିତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଯୁତଂ ରୌପ୍ଯଂ ହରିଂ କୃତ୍ଵା ନିଵେଶଯେତ୍ ।। ୫୪.

ନାନା ରଙ୍ଗର ଆଲଙ୍କାରିକ ଛାପା ଥିବା ଶଯ୍ୟା ପିଛାଇ, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ରୌପ୍ୟର ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବସାଇବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯୋପରି ତତଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ମଣ୍ଡପଂ କାରଯେଦ୍ ବୁଧଃ । ନୃତ୍ଯଵାଦିତ୍ରଗେଯୈଶ୍ଚ ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ ।। ୫୪.

ତା'ପରେ, ଏହି ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଫୁଲର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ମନୋଭଵାଯେତି ଶିର ଅନଙ୍ଗାଯେତି ଵୈ କଟିମ୍ । କାମାଯ ବାହୁମୂଲେ ତୁ ସୁଶାସ୍ତ୍ରାଯେତି ଚୋଦରମ୍ ।। ୫୪.

ମଣୋଭବ ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡରେ, ଅନଙ୍ଗ ପାଇଁ କଟିରେ, କାମ ପାଇଁ ବାହୁର ତଳେ, ଶୁଭ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ପେଟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—

ମନ୍ମଥାଯେତି ପାଦୌ ତୁ ହରଯେତି ଚ ସର୍ଵତଃ । ପୁଷ୍ପୈଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ମଲ୍ଲିକାଜାତିଭିସ୍ତଥା ।। ୫୪.

ମନ୍ମଥ ପାଇଁ ପାଦରେ, ହରି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚମ୍ପା ଫୁଲରେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ପଶ୍ଚାଚ୍ଚତୁର ଆଦାଯ ଇକ୍ଷୁଦଣ୍ଡାନ୍ ସୁଶୋଭନାନ୍ । ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ନ୍ଯସେତ୍ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ନୃପ ।। ୫୪.

ତା'ପରେ, ଚାରିଟି ଶୁଭ ଇଖୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଚାରି ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଭାତେ ତୁ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵୈ । ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଯୁକ୍ତାଯ ସଂପୂର୍ଣାଙ୍ଗାଯ ଧୀମତେ ।। ୫୪.

ଏଭଳି କରି, ପ୍ରଭାତେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ତଥା ପୂଜ୍ଯ ଵ୍ରତମେତତ୍ ସମାପଯେତ୍ । ଏଵଂ କୃତେ ତଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭର୍ତ୍ତା ଵୋ ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୫୪.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏହି ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।

ଅକୃତ୍ଵା ମତ୍ପ୍ରଣାମଂ ତୁ ପୃଷ୍ଟୋ ଗର୍ଵେଣ ଶୋଭନାଃ । ଅଵମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯାଯଂ ଵିପାକୋ ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫୪.

ମୋତେ ପ୍ରଣାମ ନ କରି, ଅହଂକାରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ହେ ଶୋଭନା, ଏହି ଅବମାନର ଫଳ ତୁମେ ଭୋଗିବ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ ସରସି ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ । ତସ୍ଯୋପହାସଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଶାପଂ ଲପ୍ସ୍ଯଥ ଶୋଭନାଃ ।। ୫୪.

ଏହି ଏକାଇ ସରୋବରରେ, ମହାମୁନି ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଙ୍କୁ ତୁମେ ଉପହାସ କରିବା ପରେ, ସେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବେ, ହେ ଶୋଭନା।

ଵ୍ରତେନାନେନ ଦେଵେଶଂ ପତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵାଽଭିମାନତଃ । ଅଵମାନେଽପହରଣଂ ଗୋପାଲୈର୍ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପୁରା ହର୍ତ୍ତା ଚ କନ୍ଯାନାଂ ଦେଵୋ ଭର୍ତ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫୪.

ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇ, ଗର୍ବରେ ଗୋପାଳମାନେ ଅସମ୍ମାନ ଓ ଅପହରଣ କରିବେ। ପୂର୍ବରୁ ଯିଏ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଚୁରି କରୁଥିଲେ, ସେଇ ଦେବତା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଦେଵର୍ଷିଃ ପ୍ରଯଯୌ ନାରଦଃ କ୍ଷଣାତ୍ । ତା ଅପ୍ଯେତଦ୍ ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚାସାଂ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ ।। ୫୪.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏପରି କହି ଦେବଋଷି ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ସେଇ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ଏବଂ ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ ମହାଭାଗ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଯେନ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୁଭେନୈଵ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୫୫.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜନ୍, ତୁମେ ଶୁଣ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ କଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଭ ଉପାୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେଽଥ ମାସେ ତୁ ପ୍ରଥମାହ୍ନାତ୍ ସମାରଭେତ୍ । ଏକଭକ୍ତଂ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଯାଵତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଦଶମୀ ତିଥିଃ ।। ୫୫.

ମାର୍ଗଶିର ମାସରେ, ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକବେଳ ଖାଇ, ଦଶମୀ ତିଥି ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।