ଵରାହପୁରାଣମ୍

କ୍ଵାପି ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ଭାଵୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଶ୍ଚାପି ତେ ପିତା । ଏଵଂ ନୀତେଽପି କିଂ କାର୍ଯମିତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍ ।। ୫୩.

କେତେବେଳେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ, ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ କଣ କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପିତୃକଂ ପୁରତୋ ବଭୌ । ତେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଂ ରୋଷାନ୍ମମନ୍ଥ ସ୍ଵରମନ୍ତିକେ ।। ୫୩.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପିତୃସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଦେଲା । ତାହା ସେ କ୍ରୋଧରେ ନିକଟସ୍ଥ ସ୍ୱରର ସାରକୁ ମଥିଲେ ।

ତସ୍ମିନ୍ ମଥିତମାତ୍ରେ ତୁ ଶିରସ୍ତସ୍ଯାପି ଦୁର୍ଗ୍ରହମ୍ । ନାଲିକେରଫଲାକାରଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋଽନ୍ଵପଶ୍ଯତ ।। ୫୩.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହାକୁ ମଥିଲେ, ସେ ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଧରିବାକୁ କଷ୍ଟକର ଏବଂ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଥିଲା, ଏହା ନାଡିଆ ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।

ତଚ୍ଚାଵୃତଂ ପ୍ରଧାନେନ ଦଶଧା ସଂଵୃତୋ ବଭୌ । ଚତୁଷ୍ପାଦେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ତିଲକାଣ୍ଡଵତ୍ ।। ୫୩.

ସେଥିରେ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ଦଶ ଥର ଢାକି ରହିଥିଲା । ଚାରିଧାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହାକୁ ତିଳ ଫଳ ପରି କାଟିଦେଲେ ।

ପ୍ରକାମଂ ତିଲସଂଚ୍ଛିନ୍ନେ ତଦମୂଲୌ ନ ମେ ବଭୌ । ଅହଂ ତ୍ଵହଂ ଵଦନ୍ ଭୂତଂ ତମପ୍ଯେଵମଥାଚ୍ଛିନତ୍ ।। ୫୩.

ଯେତେବେଳେ ତିଳ ପରି ଅଂଶଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଟିଦେଲେ, ମୂଳରେ କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ । ତଥାପି 'ମୁଁ ମୁଁ' କହୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଦେଲା, ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ ।

ତସ୍ମିନ୍ ଛିନ୍ନେ ତଦସ୍ଯାଂସେ ହ୍ରସ୍ଵମନ୍ଯମଵେକ୍ଷତ । ଅହଂ ଭୂତାଦି ଵଃ ପଞ୍ଚ ଵଦନ୍ତଂ ଭୂତିମନ୍ତିକାତ୍ ।। ୫୩.

ଏହାକୁ କାଟିଦେଲା ପରେ, ସେ ତାହାର ଅଂଶରେ ଆଉ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ନିକଟରୁ 'ମୁଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣୀର ଆଦି' ବୋଲି କହୁଥିଲା ।

ତମପ୍ଯେଵମଥୋ ଛିତ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚାଶୂନ୍ଯମମୀକ୍ଷତ । କୃତ୍ଵାଵକାଶଂ ତେ ସର୍ଵେ ଜଲ୍ପନ୍ତ ଇଦମନ୍ତିକାତ୍ ।। ୫୩.

ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ, ତାପରେ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖିଲେ । ସେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଦେଲା ପରେ, ସମସ୍ତେ ନିକଟରୁ ଏଭଳି କଥାହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ତମପ୍ଯସଙ୍ଗଶସ୍ତ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ତିଲକାଣ୍ଡଵତ୍ । ତସ୍ମିଂଚ୍ଛିନ୍ନେ ଦଶାଂଶେନ ହ୍ରସ୍ଵମନ୍ଯମପଶ୍ଯତ ।। ୫୩.

ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବରେ ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଳ ଫଳ ପରି କାଟିଦେଲେ । ଏହା କାଟିଦେଲା ପରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଦଶମାଂଶ ଛୋଟ ଆଉ ଏକ ଦେଖିଲେ ।

ପୁରୁଷଂ ରୂପଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଂ ଛିତ୍ତ୍ଵାଽନ୍ଯମପଶ୍ଯତ । ତଦ୍ଵଦ୍ ହ୍ରସ୍ଵଂ ସିତଂ ସୌମ୍ଯଂ ତମପ୍ଯେଵଂ ତଦାଽକରୋତ୍ ।। ୫୩.

ସେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ରୂପ କାଟିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ତାପରେ ଆଉ ଏକ ଦେଖିଲେ । ସେ ଏହିପରି ଛୋଟ, ଧଳା ଓ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଲେ ।

ଏଵଂ କୃତେ ଶରୀରଂ ତୁ ଦଦର୍ଶ ସ ପୁନଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ୍ଵକୀଯମେଵାକସ୍ଯାନ୍ତଃ ପିତରଂ ନୃପସତ୍ତମ ।। ୫୩.

ଏଭଳି କରିବା ପରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ପୁଣି ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପିତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ।

ତ୍ରସରେଣୁସମଂ ମୂର୍ତ୍ଯା ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ । ସମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଂ ହର୍ଷଂ ଉଭେ ଵିସସ୍ଵରାର୍ତ୍ତଵିତ୍ ।। ୫୩.

ତିନି ଧୂଳି ରେଣୁ ପରି ଛୋଟ ଦେହ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ । ଏହାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖି, ଦୁହେଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା ।

ଏଵଂଵିଧୋଽସୌ ପୁରୁଷଃ ସ୍ଵରନାମା ମହାତପାଃ । ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଖ୍ଯଂ ନିଵୃତ୍ତାଖ୍ଯଂ ଶିରୋ ମହତ୍ ।। ୫୩.

ଏହିପରି ପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସ୍ୱର, ଅତି ତପସ୍ବୀ । ତାଙ୍କର ଦେହକୁ 'ପ୍ରଭୃତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡକୁ 'ନିବୃତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଏତସ୍ମାଦେଵ ତସ୍ଯାଶୁ କଥଯା ରାଜସତ୍ତମ । ସଂଭୂତିରଭଵଦ୍ ରାଜନ୍ ଵିଵୃତ୍ତେସ୍ତ୍ଵେଷ ଏଵ ତୁ ।। ୫୩.

ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ବିନାଶ ହେଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ ।

ଏଷେତିହାସଃ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ଭୃଶମ୍ । ଯ ଇମଂ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵେନ ସାକ୍ଷାତ୍ କର୍ମପରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୩.

ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଉପାଖ୍ୟାନ । ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ, ସେ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହୁଏ ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ଵିଜ୍ଞାନୋତ୍ପତ୍ତିକାମସ୍ଯ କ ଆରାଧ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵିଜ । କଥଂ ଚାରାଧ୍ଯତେଽସୌ ହି ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ଦ୍ଵିଜ ।। ୫୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କିଏକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପୂଜିତ ହେବେ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସଦାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵୈରପି ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ଯୋପାଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେନାସୌ ଵରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୪.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ । କିପରି ସେ ଦୟାଳୁ ହେବେ, ତାହା ମୁଁ କହିବି ।

ରହସ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ମୁନୀନାଂ ମନୁଜାଂସ୍ତଥା । ନାରାଯଣଃ ପରୋ ଦେଵସ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ନ ସୀଦତି ।। ୫୪.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମାନବଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା । ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ କେବେ ଅବନତ ହୁଏନାହିଁ ।

ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ପୁରା ରାଜନ୍ ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା । କଥିତଂ ତୁଷ୍ଟିଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵ୍ର୍ତମପ୍ସରସାଂ ତଥା ।। ୫୪.

ହେ ରାଜା, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଏକ ବ୍ରତ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ ଅପ୍ସରାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଥାହେବା ଶୁଣାଯାଏ।

ନାରଦସ୍ତୁ ପୁରା କଲ୍ପେ ଗତଵାନ୍ ମାନସଂ ସରଃ । ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତତ୍ର ଚଜାପଶ୍ଯତ୍ ସର୍ଵମପ୍ସରସାଂ ଗଣମ୍ ।। ୫୪.

ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ନାରଦ ମାନସ ସରୋବରକୁ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଲାସିନ୍ଯୋ ଜଟାମୁକୁଟଧାରିଣମ୍ । ଅସ୍ଥିଚର୍ମାଵଶେଷଂ ତୁ ଛତ୍ରଦଣ୍ଡକପାଲିନମ୍ ।। ୫୪.

ସେହି ଖେଳୁଥିବା ଅପ୍ସରାମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ମୁକୁଟ, ଦେହରେ କେବଳ ହାଡ଼ ଓ ଚର୍ମ ଅଛି, ହାତରେ ଛତା, ଦଣ୍ଡ ଓ ଖୋପଡ଼ି ଧରିଥିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁଂ କଲହପ୍ରିଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ତପୋଯୁକ୍ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତା ଵରାଙ୍ଗନାଃ ।। ୫୪.

ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ବିବାଦ ପ୍ରିୟ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଅପ୍ସରସ ଊଚୁଃ । ଭଗଵନ୍ ବ୍ରହ୍ମତନଯ ଭର୍ତୃକାମା ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭର୍ତ୍ତା ନୋ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଵ ନଃ ।। ୫୪.

ଅପ୍ସରାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବିବାହ ଇଚ୍ଛୁକ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, କିପରି ନାରାୟଣ ଆମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ।'

ନାରଦ ଉଵାଚ । ପ୍ରଣାମପୂର୍ଵକଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵିହିତଃ ଶୁଭଃ । ସ ଚ ମେ ନ କୃତୋ ଗର୍ଵାଦ୍ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯୌଵନସ୍ମଯାତ୍ ।। ୫୪.

ନାରଦ କହିଲେ: 'ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯୁବତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାରରେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରିନାହ, ଏହି ଭୁଲ କରିଛ।'

ତଥାପି ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯନ୍ନାମକୀର୍ତିତମ୍ । ଭଵତୀଭିସ୍ତଥା ଭର୍ତ୍ତା ଭଵତ୍ଵିତି ହରିଃ କୃତଃ । ତନ୍ନାମୋଚ୍ଚାରଣାଦେଵ କୃତଂ ସର୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୫୪.

ତଥାପି, ତୁମେ ଯେଉଁ ନାମରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛ, ସେହିପରି ସେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ। ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସବୁ କାମ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଇଦାନୀଂ କଥଯାମ୍ଯାଶୁ ଵ୍ରତଂ ଯେନ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଵରଦତ୍ଵମଵାପ୍ନୋତି ଭର୍ତୃତ୍ଵଂ ଚ ନିଯଚ୍ଛତି ।। ୫୪.

ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବ୍ରତ କଥାଏଁ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ସ୍ୱୟଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱାମୀ ହେବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ନାରଦ ଉଵାଚ । ଵସନ୍ତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଯା ଭଵେଚ୍ଛୁଭା । ତସ୍ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ଵିଧିଵନ୍ ନିଶାଯାଂ ହରିମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ ।। ୫୪.

ନାରଦ କହିଲେ: 'ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ବିଧିମତେ ଉପବାସ ରଖି, ରାତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।'

ପର୍ଯଙ୍କାସ୍ତରଣଂ କୃତ୍ଵା ନାନାଚିତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଯୁତଂ ରୌପ୍ଯଂ ହରିଂ କୃତ୍ଵା ନିଵେଶଯେତ୍ ।। ୫୪.

ନାନା ରଙ୍ଗର ଆଲଙ୍କାରିକ ଛାପା ଥିବା ଶଯ୍ୟା ପିଛାଇ, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ରୌପ୍ୟର ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବସାଇବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯୋପରି ତତଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ମଣ୍ଡପଂ କାରଯେଦ୍ ବୁଧଃ । ନୃତ୍ଯଵାଦିତ୍ରଗେଯୈଶ୍ଚ ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ ।। ୫୪.

ତା'ପରେ, ଏହି ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଫୁଲର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ମନୋଭଵାଯେତି ଶିର ଅନଙ୍ଗାଯେତି ଵୈ କଟିମ୍ । କାମାଯ ବାହୁମୂଲେ ତୁ ସୁଶାସ୍ତ୍ରାଯେତି ଚୋଦରମ୍ ।। ୫୪.

ମଣୋଭବ ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡରେ, ଅନଙ୍ଗ ପାଇଁ କଟିରେ, କାମ ପାଇଁ ବାହୁର ତଳେ, ଶୁଭ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ପେଟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—