ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯାଂ ସଂଭୂତିମିଚ୍ଛନ୍ ଯସ୍ତସ୍ଯୋପାଯଂ ସ୍ଵଯଂ ପରମ୍ । ପଶୁପାଲାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଯଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଚ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୫୩.

ଯେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଜେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ଖୋଜନ୍ତୁ। ପଶୁପାଳକଠାରୁ ଚାରିପାଏଁ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠାରୁ ଚାରିମୁହଁ ଜନ୍ମିଲେ।

ସ ଗୁରୁଃ ସ କଥାଯାସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵରୋ ନାମ ସପ୍ତମୂର୍ତିଂରସୌ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୩.

ସେ ଏହି କଥାର ଗୁରୁ ଓ ଆରମ୍ଭକାରୀ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ସ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସପ୍ତମ ରୂପ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।

ତେନ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୁ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ ଚତୁର୍ଣାଂ ସାଧନଂ ନୃପ । ଋଗର୍ଥାନାଂ ଚତୁର୍ଭିସ୍ତେ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯାରାଧ୍ଯତାଂ ଯଯୁଃ ।। ୫୩.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଉପାୟ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା, ବେଦ ଅର୍ଥରେ ଭକ୍ତି ଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜି ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଯସ୍ତୁ ଚତୁଃଶ୍ରୃଙ୍ଗସମାସ୍ଥିତଃ । ଵୃଷଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗେଣୈଵ ତୃତୀଯକଃ । ଚତୁର୍ଥସ୍ତତ୍ପ୍ରଣୀତସ୍ତାଂ ପୂଜ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁତଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୫୩.

ଚାରିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଚାରିଟି ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ବୃଷଭ। ଦ୍ୱିତୀୟ ତାଙ୍କ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରେ, ତୃତୀୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଚତୁର୍ଥ, ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସ୍ୱରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରେ।

ସପ୍ତମୂର୍ତ୍ତେସ୍ତୁ ଚରିତଂ ଶୁଶ୍ରୁଂଵୁଃ ପ୍ରଥମଂ ନୃପ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଵର୍ତ୍ତେତ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽସ୍ଯ ସନାତନଃ ।। ୫୩.

ସପ୍ତମ ରୂପର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ହେ ରାଜା। ଦ୍ୱିତୀୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁସରେ ଚାଲେ।

ତତୋ ଭୃତ୍ଯାଦିଭରଣଂ ଵୃଷଭାରୋହଣଂ ତ୍ରିଷୁ । ଵନଵାସଶ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆତ୍ମସ୍ଥେ ଵୃଷଭେ ସତି ।। ୫୩.

ତାପରେ ଦାସ-ଦାସୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖାଶୁନା, ତିନି ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ଚଢ଼ିବା, ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ବୃଷଭ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅହମସ୍ମି ଵଦତ୍ଯନ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଏକଧା ଦ୍ଵିଧା । ଭେଦଭିନ୍ନସହୋତ୍ପନ୍ନାସ୍ତସ୍ଯାପତ୍ଯାନି ଜଜ୍ଞିରେ ।। ୫୩.

ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି, 'ମୁଁ ଅଛି', କେବେ ଚାରିଭାଗ, କେବେ ଏକ, କେବେ ଦୁଇଭାଗ ଭାବେ। ସେଠାରୁ ଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ।

ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯସ୍ଵରୂପାଣି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଜନକଂ କଥଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନୃପ ।। ୫୩.

ପୂର୍ବରୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅଚିରସ୍ଥାୟୀ ରୂପ ଦେଖି, ଚାରିମୁହଁ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କିପରି ମୋ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ହେ ରାଜା?'

ମଦୀଯସ୍ଯ ପିତୁର୍ଯେ ହି ଗୁଣା ଆସନ୍ ମହାତ୍ମନଃ । ନ ତେ ସମ୍ପ୍ରତି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵରାପତ୍ଯେଷୁ କେଷୁଚିତ୍ ।। ୫୩.

ମୋ ବଡ଼ପିତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଥିଲା, ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ସ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି ମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

ପିତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ପିତାମହନାମଵାନ୍ । ଏଵଂ ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ଥିତା ଚେଯଂ ସ୍ଵରାପତ୍ଯେଷୁ ନାନ୍ଯଥା ।। ୫୩.

ପିତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କର ଯେଉଁ ପୁଅ, ସେ ପିତାମହ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ । ଏହି ପଦ୍ଧତି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ ।

କ୍ଵାପି ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ଭାଵୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଶ୍ଚାପି ତେ ପିତା । ଏଵଂ ନୀତେଽପି କିଂ କାର୍ଯମିତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍ ।। ୫୩.

କେତେବେଳେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ, ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ କଣ କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପିତୃକଂ ପୁରତୋ ବଭୌ । ତେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଂ ରୋଷାନ୍ମମନ୍ଥ ସ୍ଵରମନ୍ତିକେ ।। ୫୩.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପିତୃସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଦେଲା । ତାହା ସେ କ୍ରୋଧରେ ନିକଟସ୍ଥ ସ୍ୱରର ସାରକୁ ମଥିଲେ ।

ତସ୍ମିନ୍ ମଥିତମାତ୍ରେ ତୁ ଶିରସ୍ତସ୍ଯାପି ଦୁର୍ଗ୍ରହମ୍ । ନାଲିକେରଫଲାକାରଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋଽନ୍ଵପଶ୍ଯତ ।। ୫୩.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହାକୁ ମଥିଲେ, ସେ ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଧରିବାକୁ କଷ୍ଟକର ଏବଂ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଥିଲା, ଏହା ନାଡିଆ ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।

ତଚ୍ଚାଵୃତଂ ପ୍ରଧାନେନ ଦଶଧା ସଂଵୃତୋ ବଭୌ । ଚତୁଷ୍ପାଦେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ତିଲକାଣ୍ଡଵତ୍ ।। ୫୩.

ସେଥିରେ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ଦଶ ଥର ଢାକି ରହିଥିଲା । ଚାରିଧାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହାକୁ ତିଳ ଫଳ ପରି କାଟିଦେଲେ ।

ପ୍ରକାମଂ ତିଲସଂଚ୍ଛିନ୍ନେ ତଦମୂଲୌ ନ ମେ ବଭୌ । ଅହଂ ତ୍ଵହଂ ଵଦନ୍ ଭୂତଂ ତମପ୍ଯେଵମଥାଚ୍ଛିନତ୍ ।। ୫୩.

ଯେତେବେଳେ ତିଳ ପରି ଅଂଶଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଟିଦେଲେ, ମୂଳରେ କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ । ତଥାପି 'ମୁଁ ମୁଁ' କହୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଦେଲା, ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ ।

ତସ୍ମିନ୍ ଛିନ୍ନେ ତଦସ୍ଯାଂସେ ହ୍ରସ୍ଵମନ୍ଯମଵେକ୍ଷତ । ଅହଂ ଭୂତାଦି ଵଃ ପଞ୍ଚ ଵଦନ୍ତଂ ଭୂତିମନ୍ତିକାତ୍ ।। ୫୩.

ଏହାକୁ କାଟିଦେଲା ପରେ, ସେ ତାହାର ଅଂଶରେ ଆଉ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ନିକଟରୁ 'ମୁଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣୀର ଆଦି' ବୋଲି କହୁଥିଲା ।

ତମପ୍ଯେଵମଥୋ ଛିତ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚାଶୂନ୍ଯମମୀକ୍ଷତ । କୃତ୍ଵାଵକାଶଂ ତେ ସର୍ଵେ ଜଲ୍ପନ୍ତ ଇଦମନ୍ତିକାତ୍ ।। ୫୩.

ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ, ତାପରେ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖିଲେ । ସେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଦେଲା ପରେ, ସମସ୍ତେ ନିକଟରୁ ଏଭଳି କଥାହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ତମପ୍ଯସଙ୍ଗଶସ୍ତ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ତିଲକାଣ୍ଡଵତ୍ । ତସ୍ମିଂଚ୍ଛିନ୍ନେ ଦଶାଂଶେନ ହ୍ରସ୍ଵମନ୍ଯମପଶ୍ଯତ ।। ୫୩.

ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବରେ ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଳ ଫଳ ପରି କାଟିଦେଲେ । ଏହା କାଟିଦେଲା ପରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଦଶମାଂଶ ଛୋଟ ଆଉ ଏକ ଦେଖିଲେ ।

ପୁରୁଷଂ ରୂପଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଂ ଛିତ୍ତ୍ଵାଽନ୍ଯମପଶ୍ଯତ । ତଦ୍ଵଦ୍ ହ୍ରସ୍ଵଂ ସିତଂ ସୌମ୍ଯଂ ତମପ୍ଯେଵଂ ତଦାଽକରୋତ୍ ।। ୫୩.

ସେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ରୂପ କାଟିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ତାପରେ ଆଉ ଏକ ଦେଖିଲେ । ସେ ଏହିପରି ଛୋଟ, ଧଳା ଓ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଲେ ।

ଏଵଂ କୃତେ ଶରୀରଂ ତୁ ଦଦର୍ଶ ସ ପୁନଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ୍ଵକୀଯମେଵାକସ୍ଯାନ୍ତଃ ପିତରଂ ନୃପସତ୍ତମ ।। ୫୩.

ଏଭଳି କରିବା ପରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ପୁଣି ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପିତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ।

ତ୍ରସରେଣୁସମଂ ମୂର୍ତ୍ଯା ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ । ସମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଂ ହର୍ଷଂ ଉଭେ ଵିସସ୍ଵରାର୍ତ୍ତଵିତ୍ ।। ୫୩.

ତିନି ଧୂଳି ରେଣୁ ପରି ଛୋଟ ଦେହ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ । ଏହାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖି, ଦୁହେଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା ।

ଏଵଂଵିଧୋଽସୌ ପୁରୁଷଃ ସ୍ଵରନାମା ମହାତପାଃ । ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଖ୍ଯଂ ନିଵୃତ୍ତାଖ୍ଯଂ ଶିରୋ ମହତ୍ ।। ୫୩.

ଏହିପରି ପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସ୍ୱର, ଅତି ତପସ୍ବୀ । ତାଙ୍କର ଦେହକୁ 'ପ୍ରଭୃତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡକୁ 'ନିବୃତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଏତସ୍ମାଦେଵ ତସ୍ଯାଶୁ କଥଯା ରାଜସତ୍ତମ । ସଂଭୂତିରଭଵଦ୍ ରାଜନ୍ ଵିଵୃତ୍ତେସ୍ତ୍ଵେଷ ଏଵ ତୁ ।। ୫୩.

ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ବିନାଶ ହେଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ ।

ଏଷେତିହାସଃ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ଭୃଶମ୍ । ଯ ଇମଂ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵେନ ସାକ୍ଷାତ୍ କର୍ମପରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୩.

ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଉପାଖ୍ୟାନ । ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ, ସେ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହୁଏ ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ଵିଜ୍ଞାନୋତ୍ପତ୍ତିକାମସ୍ଯ କ ଆରାଧ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵିଜ । କଥଂ ଚାରାଧ୍ଯତେଽସୌ ହି ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ଦ୍ଵିଜ ।। ୫୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କିଏକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପୂଜିତ ହେବେ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସଦାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵୈରପି ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ଯୋପାଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେନାସୌ ଵରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। ୫୪.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ । କିପରି ସେ ଦୟାଳୁ ହେବେ, ତାହା ମୁଁ କହିବି ।

ରହସ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ମୁନୀନାଂ ମନୁଜାଂସ୍ତଥା । ନାରାଯଣଃ ପରୋ ଦେଵସ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ନ ସୀଦତି ।। ୫୪.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମାନବଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା । ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ କେବେ ଅବନତ ହୁଏନାହିଁ ।

ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ପୁରା ରାଜନ୍ ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା । କଥିତଂ ତୁଷ୍ଟିଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵ୍ର୍ତମପ୍ସରସାଂ ତଥା ।। ୫୪.

ହେ ରାଜା, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଏକ ବ୍ରତ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ ଅପ୍ସରାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଥାହେବା ଶୁଣାଯାଏ।

ନାରଦସ୍ତୁ ପୁରା କଲ୍ପେ ଗତଵାନ୍ ମାନସଂ ସରଃ । ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତତ୍ର ଚଜାପଶ୍ଯତ୍ ସର୍ଵମପ୍ସରସାଂ ଗଣମ୍ ।। ୫୪.

ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ନାରଦ ମାନସ ସରୋବରକୁ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।