ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଏତେ ପୂର୍ଵଂ ଦସ୍ଯଵଃ ସ୍ଯୁସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵଶୀକୃତାଃ । ଅମୂର୍ତ୍ତା ଇଵ ତେ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁରାଯତନଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୫୨.

ଏମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦସ୍ୟୁ ଥିଲେ, ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନିବାସ ତିଆରି କଲେ।

ନଵଦ୍ବାରଂ ପୁରଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵେକସ୍ତମ୍ଭଂ ଚତୁଷ୍ପଥମ୍ । ନଦୀସହସ୍ତ୍ରସଂକୀର୍ଣ ଜଲକୃତ୍ଯ ସମାସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫୨.

ସେହି ସହରରେ ନଉଟି ଦ୍ୱାର, ଗୋଟିଏ ମଜବୁତ ଖୁଟି, ଚାରିଟି ରାସ୍ତା ଚଉକ ଥିଲା। ଏହା ହଜାର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସମସ୍ତଠାରେ ପାଣି ଯୋଗାଯୋଗ ଥିଲା।

ତତ୍ପୁରଂ ତେ ପ୍ରଵିଵିଶୁରେକୀଭୂତାସ୍ତତୋ ନଵ । ପୁରୁଷୋ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ରାଜା ପଶୁପାଲୋଽଭଵତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ।। ୫୨.

ସେହି ନଉଜଣେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରାଜା ଓ ପଶୁପାଳକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ତତସ୍ତତ୍ପୁରସଂସ୍ଥସ୍ତୁ ପଶୁପାଲୋ ମହାନୃପଃ । ସଂସୂଚ୍ଯ ଵାଚକାଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍ ଵେଦାନ୍ ସସ୍ମାର ତତ୍ପୁରେ ।। ୫୨.

ତାପରେ ସେହି ସହରରେ ରହି, ସେ ମହାନ ରାଜା ଓ ପଶୁପାଳକ ବେଦ ପାଠକଙ୍କର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରି ବେଦକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୋ ନିତ୍ଯାସ୍ତଦୁକ୍ତାନି ଵ୍ରତାନି ଚ । ନିଯମାନ୍ କ୍ରତଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାନ୍ ରାଜା ଚକାର ହ ।। ୫୨.

ଯେଉଁ ସବୁ ବ୍ରତ, ନିୟମ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ସବୁକୁ ରାଜା ପାଳନ କଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ନୃପଃ ଖିନ୍ନଃ କର୍ମକାଣ୍ଡଂ ପ୍ରରୋଚଯନ୍ । ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗନିଦ୍ରାଯାଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ ।। ୫୨.

କେତେବେଳେ ରାଜା କର୍ମକାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ। ସବୁଜଣା ଥିବା ତାହା ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଚତୁର୍ଵେଦଂ ଚତୁଷ୍ପଥମ୍ । ତସ୍ମାଦାରଭ୍ଯ ନୃପତେର୍ଵଶେ ପଶ୍ଵାଦଯଃ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୨.

ସେ ପୁଅ ଚାରିଟି ମୁହଁ, ଚାରିଟି ହାତ, ଚାରିଟି ବେଦ ଓ ଚାରିଟି ରାସ୍ତା ଚଉକ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ। ସେହି ରାଜାଠାରୁ ପଶୁମାନେ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହିଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ସମୁଦ୍ରେ ସ ନୃପୋ ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତୃଣାଦିଷୁ ନୃପସ୍ସୈଵ ହସ୍ତ୍ଯାଦିଷୁ ତଥୈଵ ଚ । ସମୋଭଵତ୍ କର୍ମକାଣ୍ଡାଦନୁଜ୍ଞାଯ ମହାମତେ ।। ୫୨.

ସେ ରାଜା ସମୁଦ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଘାସ-ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଥିଲେ। ସେ କର୍ମକାଣ୍ଡକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ସମାନ ହୋଇ ରହିଲେ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ମତ୍ପ୍ରଶ୍ନଵିଷଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଥେଯଂ କଥିତା ତ୍ଵଯା । ତସ୍ଯା ଵିଭୂତିରଭଵତ୍ କସ୍ଯ କେନ କୃତେନ ହ ।। ୫୩.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନ ସଂପର୍କରେ ଆପଣ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଏହି ମହିମା କାହାର, କିଏ ଏହା କରିଥିଲେ ଓ କେମିତି ହେଲା?

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଆଗତେଯଂ କଥା ଚିତ୍ରା ସର୍ଵସ୍ଯ ଵିଷଯେ ସ୍ଥିତା । ତ୍ଵଦ୍ଦେହେ ମମ ଦେହେ ଚ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ ସା ସମା ।। ୫୩.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଆସିଛି। ଏହା ତୁମ ଦେହ, ମୋ ଦେହ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସମାନ ଭାବେ ଅଛି।

ତସ୍ଯାଂ ସଂଭୂତିମିଚ୍ଛନ୍ ଯସ୍ତସ୍ଯୋପାଯଂ ସ୍ଵଯଂ ପରମ୍ । ପଶୁପାଲାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଯଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଚ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୫୩.

ଯେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଜେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ଖୋଜନ୍ତୁ। ପଶୁପାଳକଠାରୁ ଚାରିପାଏଁ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠାରୁ ଚାରିମୁହଁ ଜନ୍ମିଲେ।

ସ ଗୁରୁଃ ସ କଥାଯାସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵରୋ ନାମ ସପ୍ତମୂର୍ତିଂରସୌ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୩.

ସେ ଏହି କଥାର ଗୁରୁ ଓ ଆରମ୍ଭକାରୀ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ସ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସପ୍ତମ ରୂପ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।

ତେନ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୁ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ ଚତୁର୍ଣାଂ ସାଧନଂ ନୃପ । ଋଗର୍ଥାନାଂ ଚତୁର୍ଭିସ୍ତେ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯାରାଧ୍ଯତାଂ ଯଯୁଃ ।। ୫୩.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଉପାୟ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା, ବେଦ ଅର୍ଥରେ ଭକ୍ତି ଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜି ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଯସ୍ତୁ ଚତୁଃଶ୍ରୃଙ୍ଗସମାସ୍ଥିତଃ । ଵୃଷଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗେଣୈଵ ତୃତୀଯକଃ । ଚତୁର୍ଥସ୍ତତ୍ପ୍ରଣୀତସ୍ତାଂ ପୂଜ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁତଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୫୩.

ଚାରିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଚାରିଟି ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ବୃଷଭ। ଦ୍ୱିତୀୟ ତାଙ୍କ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରେ, ତୃତୀୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଚତୁର୍ଥ, ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସ୍ୱରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରେ।

ସପ୍ତମୂର୍ତ୍ତେସ୍ତୁ ଚରିତଂ ଶୁଶ୍ରୁଂଵୁଃ ପ୍ରଥମଂ ନୃପ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଵର୍ତ୍ତେତ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽସ୍ଯ ସନାତନଃ ।। ୫୩.

ସପ୍ତମ ରୂପର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ହେ ରାଜା। ଦ୍ୱିତୀୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁସରେ ଚାଲେ।

ତତୋ ଭୃତ୍ଯାଦିଭରଣଂ ଵୃଷଭାରୋହଣଂ ତ୍ରିଷୁ । ଵନଵାସଶ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆତ୍ମସ୍ଥେ ଵୃଷଭେ ସତି ।। ୫୩.

ତାପରେ ଦାସ-ଦାସୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖାଶୁନା, ତିନି ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ଚଢ଼ିବା, ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ବୃଷଭ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅହମସ୍ମି ଵଦତ୍ଯନ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଏକଧା ଦ୍ଵିଧା । ଭେଦଭିନ୍ନସହୋତ୍ପନ୍ନାସ୍ତସ୍ଯାପତ୍ଯାନି ଜଜ୍ଞିରେ ।। ୫୩.

ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି, 'ମୁଁ ଅଛି', କେବେ ଚାରିଭାଗ, କେବେ ଏକ, କେବେ ଦୁଇଭାଗ ଭାବେ। ସେଠାରୁ ଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ।

ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯସ୍ଵରୂପାଣି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଜନକଂ କଥଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନୃପ ।। ୫୩.

ପୂର୍ବରୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅଚିରସ୍ଥାୟୀ ରୂପ ଦେଖି, ଚାରିମୁହଁ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କିପରି ମୋ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ହେ ରାଜା?'

ମଦୀଯସ୍ଯ ପିତୁର୍ଯେ ହି ଗୁଣା ଆସନ୍ ମହାତ୍ମନଃ । ନ ତେ ସମ୍ପ୍ରତି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵରାପତ୍ଯେଷୁ କେଷୁଚିତ୍ ।। ୫୩.

ମୋ ବଡ଼ପିତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଥିଲା, ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ସ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି ମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

ପିତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ପିତାମହନାମଵାନ୍ । ଏଵଂ ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ଥିତା ଚେଯଂ ସ୍ଵରାପତ୍ଯେଷୁ ନାନ୍ଯଥା ।। ୫୩.

ପିତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କର ଯେଉଁ ପୁଅ, ସେ ପିତାମହ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ । ଏହି ପଦ୍ଧତି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ ।

କ୍ଵାପି ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ଭାଵୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଶ୍ଚାପି ତେ ପିତା । ଏଵଂ ନୀତେଽପି କିଂ କାର୍ଯମିତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍ ।। ୫୩.

କେତେବେଳେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ, ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ କଣ କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପିତୃକଂ ପୁରତୋ ବଭୌ । ତେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଂ ରୋଷାନ୍ମମନ୍ଥ ସ୍ଵରମନ୍ତିକେ ।। ୫୩.

ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପିତୃସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଦେଲା । ତାହା ସେ କ୍ରୋଧରେ ନିକଟସ୍ଥ ସ୍ୱରର ସାରକୁ ମଥିଲେ ।

ତସ୍ମିନ୍ ମଥିତମାତ୍ରେ ତୁ ଶିରସ୍ତସ୍ଯାପି ଦୁର୍ଗ୍ରହମ୍ । ନାଲିକେରଫଲାକାରଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋଽନ୍ଵପଶ୍ଯତ ।। ୫୩.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହାକୁ ମଥିଲେ, ସେ ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଧରିବାକୁ କଷ୍ଟକର ଏବଂ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଥିଲା, ଏହା ନାଡିଆ ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।

ତଚ୍ଚାଵୃତଂ ପ୍ରଧାନେନ ଦଶଧା ସଂଵୃତୋ ବଭୌ । ଚତୁଷ୍ପାଦେନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ତିଲକାଣ୍ଡଵତ୍ ।। ୫୩.

ସେଥିରେ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ଦଶ ଥର ଢାକି ରହିଥିଲା । ଚାରିଧାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହାକୁ ତିଳ ଫଳ ପରି କାଟିଦେଲେ ।

ପ୍ରକାମଂ ତିଲସଂଚ୍ଛିନ୍ନେ ତଦମୂଲୌ ନ ମେ ବଭୌ । ଅହଂ ତ୍ଵହଂ ଵଦନ୍ ଭୂତଂ ତମପ୍ଯେଵମଥାଚ୍ଛିନତ୍ ।। ୫୩.

ଯେତେବେଳେ ତିଳ ପରି ଅଂଶଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଟିଦେଲେ, ମୂଳରେ କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ । ତଥାପି 'ମୁଁ ମୁଁ' କହୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଦେଲା, ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ ।

ତସ୍ମିନ୍ ଛିନ୍ନେ ତଦସ୍ଯାଂସେ ହ୍ରସ୍ଵମନ୍ଯମଵେକ୍ଷତ । ଅହଂ ଭୂତାଦି ଵଃ ପଞ୍ଚ ଵଦନ୍ତଂ ଭୂତିମନ୍ତିକାତ୍ ।। ୫୩.

ଏହାକୁ କାଟିଦେଲା ପରେ, ସେ ତାହାର ଅଂଶରେ ଆଉ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ନିକଟରୁ 'ମୁଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣୀର ଆଦି' ବୋଲି କହୁଥିଲା ।

ତମପ୍ଯେଵମଥୋ ଛିତ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚାଶୂନ୍ଯମମୀକ୍ଷତ । କୃତ୍ଵାଵକାଶଂ ତେ ସର୍ଵେ ଜଲ୍ପନ୍ତ ଇଦମନ୍ତିକାତ୍ ।। ୫୩.

ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ, ତାପରେ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖିଲେ । ସେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଦେଲା ପରେ, ସମସ୍ତେ ନିକଟରୁ ଏଭଳି କଥାହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ତମପ୍ଯସଙ୍ଗଶସ୍ତ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ତିଲକାଣ୍ଡଵତ୍ । ତସ୍ମିଂଚ୍ଛିନ୍ନେ ଦଶାଂଶେନ ହ୍ରସ୍ଵମନ୍ଯମପଶ୍ଯତ ।। ୫୩.

ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବରେ ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଳ ଫଳ ପରି କାଟିଦେଲେ । ଏହା କାଟିଦେଲା ପରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଦଶମାଂଶ ଛୋଟ ଆଉ ଏକ ଦେଖିଲେ ।

ପୁରୁଷଂ ରୂପଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଂ ଛିତ୍ତ୍ଵାଽନ୍ଯମପଶ୍ଯତ । ତଦ୍ଵଦ୍ ହ୍ରସ୍ଵଂ ସିତଂ ସୌମ୍ଯଂ ତମପ୍ଯେଵଂ ତଦାଽକରୋତ୍ ।। ୫୩.

ସେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ରୂପ କାଟିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ତାପରେ ଆଉ ଏକ ଦେଖିଲେ । ସେ ଏହିପରି ଛୋଟ, ଧଳା ଓ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଲେ ।