ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଏକୈଵ ତେଷାଂ ସୁଚିରଂ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯାସଜ୍ଯସଂସ୍ଥିତା । ଏଵଂ ସ ପଶୁପାଲୋଽସୌ କୃତଵାନଞ୍ଜସା ନୃପ ।। ୫୧.

ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜଣେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘେରି ଏବଂ ଲଗି ରହିଲେ; ଏଭଳି ଗୋପାଳ ଏହାକୁ ସହଜରେ କରିଥିଲେ, ରାଜା।

ତସ୍ଯ ତଲ୍ଲାଘଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ଚ ନୃପତେର୍ମୃଧେ । ତ୍ରିଵର୍ଣଃ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ନବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜସତ୍ତମମ୍ ।। ୫୧.

ରାଜାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ତ୍ୱରିତ ଚଳନ ଏବଂ ରୂପ ଦେଖି, ତିନି ରଙ୍ଗର ଏକ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରୋଽସ୍ମି ମହାରାଜ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ । ଅସ୍ମାଭିର୍ବନ୍ଧୁମିଚ୍ଛଦ୍ଭିର୍ଭଵନ୍ତଂ ନିଶ୍ଚଯଃ କୃତଃ ।। ୫୧.

'ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, ବଡ଼ ରାଜା। କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣାଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛୁ।'

ଯଦି ନାମ କୃତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଦେଵ ପରାଜିତାଃ । ଏଵମେଵ ଶରୀରେଷୁ ଲୀନାସ୍ତିଷ୍ଠାମ ପାର୍ଥିଵ ।। ୫୧.

'ଯଦି ମୁଁ ଦେବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ହାରି ଯାଇଛୁ, ତଥାପି ଏହି ଶରୀରରେ ଏକାଠି ହୋଇ ରହୁଛୁ, ରାଜା।'

ମର୍ଯ୍ଯେକେ ତଵ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଗତେ ସର୍ଵେଷୁ ସଂଭଵଃ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜା ତଂ ନରଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୫୧.

'ତୁମ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜଣେ ରହିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଥାଏ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ ରାଜା ପୁନି ସେ ଲୋକକୁ କହିଲେ।

ପୁତ୍ରୋ ଭଵତି ମେ କର୍ତ୍ତା ଅନ୍ଯେଷାମପି ସତ୍ତମ । ଯୁଷ୍ମତ୍ସୁଖୈର୍ନରୈର୍ଭାଵୈର୍ନାହଂ ଲିପ୍ଯେ କଦାଚନ ।। ୫୧.

'ତୁମେ ମୋର ପୁଅ ହେଉ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେଉ। ତୁମମାନେ ପରି ଲୋକମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ଭାଭାବରେ ମୁଁ କେବେ ଲିପ୍ତ ହେଉ ନାହିଁ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପତିସ୍ତମାତ୍ମଜମଥାକରୋତ୍ । ତୈର୍ଵିମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ ଵିରରାମ ହ ।। ୫୧.

ଏଭଳି କହି ରାଜା ସେଉଁଠି ଲୋକକୁ ନିଜ ପୁଅ କରିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ସ ତ୍ରିଵର୍ଣୋ ନୃପୋତ୍ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତ୍ଵାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ଅହଂ ନାମାନମସୃଜତ୍ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ରିଵର୍ଣକମ୍ ।। ୫୨.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସେ ତିନି ରଙ୍ଗର ଲୋକ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ହୋଇ, ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାହାର ନାମ ଅହମ୍, ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟ ତିନି ରଙ୍ଗର।

ତସ୍ଯାପି ଚାଭଵତ୍ କନ୍ଯା ଅଵବୋଧସ୍ଵରୂପିଣୀ । ସା ତୁ ଵିଜ୍ଞାନଦଂ ପୁତ୍ରଂ ମନୋହ୍ଵଂ ଵିସସର୍ଜ ।। ୫୨.

ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲା, ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି; ସେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାହାର ନାମ ମନୋହ୍ବ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।

ତସ୍ଯାପି ସର୍ଵରୂପାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତନଯାଃ ପଞ୍ଚଭୋଗିନଃ । ଯଥାସଂଖ୍ଯେନ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତେଷାମକ୍ଷାଭିଧାନକାଃ ।। ୫୨.

ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୂପର ପୁଅ ଥିଲେ, ପାଞ୍ଚ ଜଣେ ଭୋଗୀ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କର ନାମ ଅକ୍ଷ।

ଏତେ ପୂର୍ଵଂ ଦସ୍ଯଵଃ ସ୍ଯୁସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵଶୀକୃତାଃ । ଅମୂର୍ତ୍ତା ଇଵ ତେ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁରାଯତନଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୫୨.

ଏମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦସ୍ୟୁ ଥିଲେ, ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନିବାସ ତିଆରି କଲେ।

ନଵଦ୍ବାରଂ ପୁରଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵେକସ୍ତମ୍ଭଂ ଚତୁଷ୍ପଥମ୍ । ନଦୀସହସ୍ତ୍ରସଂକୀର୍ଣ ଜଲକୃତ୍ଯ ସମାସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫୨.

ସେହି ସହରରେ ନଉଟି ଦ୍ୱାର, ଗୋଟିଏ ମଜବୁତ ଖୁଟି, ଚାରିଟି ରାସ୍ତା ଚଉକ ଥିଲା। ଏହା ହଜାର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସମସ୍ତଠାରେ ପାଣି ଯୋଗାଯୋଗ ଥିଲା।

ତତ୍ପୁରଂ ତେ ପ୍ରଵିଵିଶୁରେକୀଭୂତାସ୍ତତୋ ନଵ । ପୁରୁଷୋ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ରାଜା ପଶୁପାଲୋଽଭଵତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ।। ୫୨.

ସେହି ନଉଜଣେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରାଜା ଓ ପଶୁପାଳକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ତତସ୍ତତ୍ପୁରସଂସ୍ଥସ୍ତୁ ପଶୁପାଲୋ ମହାନୃପଃ । ସଂସୂଚ୍ଯ ଵାଚକାଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍ ଵେଦାନ୍ ସସ୍ମାର ତତ୍ପୁରେ ।। ୫୨.

ତାପରେ ସେହି ସହରରେ ରହି, ସେ ମହାନ ରାଜା ଓ ପଶୁପାଳକ ବେଦ ପାଠକଙ୍କର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରି ବେଦକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୋ ନିତ୍ଯାସ୍ତଦୁକ୍ତାନି ଵ୍ରତାନି ଚ । ନିଯମାନ୍ କ୍ରତଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାନ୍ ରାଜା ଚକାର ହ ।। ୫୨.

ଯେଉଁ ସବୁ ବ୍ରତ, ନିୟମ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ସବୁକୁ ରାଜା ପାଳନ କଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ନୃପଃ ଖିନ୍ନଃ କର୍ମକାଣ୍ଡଂ ପ୍ରରୋଚଯନ୍ । ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗନିଦ୍ରାଯାଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ ।। ୫୨.

କେତେବେଳେ ରାଜା କର୍ମକାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ। ସବୁଜଣା ଥିବା ତାହା ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଚତୁର୍ଵେଦଂ ଚତୁଷ୍ପଥମ୍ । ତସ୍ମାଦାରଭ୍ଯ ନୃପତେର୍ଵଶେ ପଶ୍ଵାଦଯଃ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୨.

ସେ ପୁଅ ଚାରିଟି ମୁହଁ, ଚାରିଟି ହାତ, ଚାରିଟି ବେଦ ଓ ଚାରିଟି ରାସ୍ତା ଚଉକ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ। ସେହି ରାଜାଠାରୁ ପଶୁମାନେ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହିଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ସମୁଦ୍ରେ ସ ନୃପୋ ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତୃଣାଦିଷୁ ନୃପସ୍ସୈଵ ହସ୍ତ୍ଯାଦିଷୁ ତଥୈଵ ଚ । ସମୋଭଵତ୍ କର୍ମକାଣ୍ଡାଦନୁଜ୍ଞାଯ ମହାମତେ ।। ୫୨.

ସେ ରାଜା ସମୁଦ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଘାସ-ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଥିଲେ। ସେ କର୍ମକାଣ୍ଡକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ସମାନ ହୋଇ ରହିଲେ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ମତ୍ପ୍ରଶ୍ନଵିଷଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଥେଯଂ କଥିତା ତ୍ଵଯା । ତସ୍ଯା ଵିଭୂତିରଭଵତ୍ କସ୍ଯ କେନ କୃତେନ ହ ।। ୫୩.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନ ସଂପର୍କରେ ଆପଣ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଏହି ମହିମା କାହାର, କିଏ ଏହା କରିଥିଲେ ଓ କେମିତି ହେଲା?

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଆଗତେଯଂ କଥା ଚିତ୍ରା ସର୍ଵସ୍ଯ ଵିଷଯେ ସ୍ଥିତା । ତ୍ଵଦ୍ଦେହେ ମମ ଦେହେ ଚ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ ସା ସମା ।। ୫୩.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଆସିଛି। ଏହା ତୁମ ଦେହ, ମୋ ଦେହ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସମାନ ଭାବେ ଅଛି।

ତସ୍ଯାଂ ସଂଭୂତିମିଚ୍ଛନ୍ ଯସ୍ତସ୍ଯୋପାଯଂ ସ୍ଵଯଂ ପରମ୍ । ପଶୁପାଲାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଯଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଚ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ ।। ୫୩.

ଯେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଜେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ଖୋଜନ୍ତୁ। ପଶୁପାଳକଠାରୁ ଚାରିପାଏଁ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠାରୁ ଚାରିମୁହଁ ଜନ୍ମିଲେ।

ସ ଗୁରୁଃ ସ କଥାଯାସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵରୋ ନାମ ସପ୍ତମୂର୍ତିଂରସୌ ସ୍ମୃତଃ ।। ୫୩.

ସେ ଏହି କଥାର ଗୁରୁ ଓ ଆରମ୍ଭକାରୀ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ସ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସପ୍ତମ ରୂପ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ।

ତେନ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୁ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ ଚତୁର୍ଣାଂ ସାଧନଂ ନୃପ । ଋଗର୍ଥାନାଂ ଚତୁର୍ଭିସ୍ତେ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯାରାଧ୍ଯତାଂ ଯଯୁଃ ।। ୫୩.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଉପାୟ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା, ବେଦ ଅର୍ଥରେ ଭକ୍ତି ଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜି ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଯସ୍ତୁ ଚତୁଃଶ୍ରୃଙ୍ଗସମାସ୍ଥିତଃ । ଵୃଷଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତମାର୍ଗେଣୈଵ ତୃତୀଯକଃ । ଚତୁର୍ଥସ୍ତତ୍ପ୍ରଣୀତସ୍ତାଂ ପୂଜ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁତଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୫୩.

ଚାରିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଚାରିଟି ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ବୃଷଭ। ଦ୍ୱିତୀୟ ତାଙ୍କ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରେ, ତୃତୀୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଚତୁର୍ଥ, ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସ୍ୱରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରେ।

ସପ୍ତମୂର୍ତ୍ତେସ୍ତୁ ଚରିତଂ ଶୁଶ୍ରୁଂଵୁଃ ପ୍ରଥମଂ ନୃପ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଵର୍ତ୍ତେତ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽସ୍ଯ ସନାତନଃ ।। ୫୩.

ସପ୍ତମ ରୂପର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ହେ ରାଜା। ଦ୍ୱିତୀୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁସରେ ଚାଲେ।

ତତୋ ଭୃତ୍ଯାଦିଭରଣଂ ଵୃଷଭାରୋହଣଂ ତ୍ରିଷୁ । ଵନଵାସଶ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆତ୍ମସ୍ଥେ ଵୃଷଭେ ସତି ।। ୫୩.

ତାପରେ ଦାସ-ଦାସୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖାଶୁନା, ତିନି ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ଚଢ଼ିବା, ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ବୃଷଭ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅହମସ୍ମି ଵଦତ୍ଯନ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ଏକଧା ଦ୍ଵିଧା । ଭେଦଭିନ୍ନସହୋତ୍ପନ୍ନାସ୍ତସ୍ଯାପତ୍ଯାନି ଜଜ୍ଞିରେ ।। ୫୩.

ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି, 'ମୁଁ ଅଛି', କେବେ ଚାରିଭାଗ, କେବେ ଏକ, କେବେ ଦୁଇଭାଗ ଭାବେ। ସେଠାରୁ ଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ।

ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯସ୍ଵରୂପାଣି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଜନକଂ କଥଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନୃପ ।। ୫୩.

ପୂର୍ବରୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅଚିରସ୍ଥାୟୀ ରୂପ ଦେଖି, ଚାରିମୁହଁ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କିପରି ମୋ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ହେ ରାଜା?'

ମଦୀଯସ୍ଯ ପିତୁର୍ଯେ ହି ଗୁଣା ଆସନ୍ ମହାତ୍ମନଃ । ନ ତେ ସମ୍ପ୍ରତି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵରାପତ୍ଯେଷୁ କେଷୁଚିତ୍ ।। ୫୩.

ମୋ ବଡ଼ପିତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଥିଲା, ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ସ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି ମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।