ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତା ମୃତକଲ୍ପା ଇଵାସନ୍ ନୃପୋଽପ୍ଯସୌ ତଦ୍ଵନଂ ସଂଵିଵେଶ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ସର୍ଵ ଏତେ ଵିଵିଶୁ- ର୍ଭଯାଦୈକ୍ଯଂ ଗତଵନ୍ତଃ କ୍ଷଣେନ ।। ୫୧.

ସେମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ହୋଇଗଲେ, ମୃତ ପରି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ; ଏହି ରାଜା ତାଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଏକତାରେ ଏକାଠି ହେଇଗଲେ।

ତୈଃ ସର୍ପୈଃ ସ ନୃପୋ ଦୁର୍ଵିନୀତୈଃ ସଂଵେଷ୍ଟିତୋ ଦସ୍ଯୁଭିଶ୍ଚିନ୍ତଯାନଃ । କଥଂ ଚୈତେନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେନ କଥଂ ଚୈତେ ସଂସୃତାଃ ସଂଭଵେଯୁଃ ।। ୫୧.

ସେ ଅସଭ୍ୟ ସାପ ଓ ଦସ୍ୟୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଲେ: 'ଏହି ଘଟଣା କିପରି ହେବ, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଏମିତି ଆଉ ଗୁଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି?'

ଏଵଂ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚିନ୍ତଯତସ୍ତ୍ରିଵର୍ଣଃ ପୁରୁଷଃ ପରଃ । ଶ୍ଵେତଂ ରକ୍ତଂ ତଥା କୃଷ୍ଣଂ ତ୍ରିଵର୍ଣଂ ଧାରଯନ୍ନରଃ ।। ୫୧.

ଏଭଳି ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତିନି ରଙ୍ଗ—ଧଳା, ଲାଲ, କଳା—ଧରି ଦେଖାଦେଲେ।

ସ ସଂଜ୍ଞାଂ କୃତଵାନ୍ ମହ୍ଯମପରୋଽଥ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି । ଏଵଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ମହନ୍ନାମ ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୫୧.

ସେ ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଲା, ତାପରେ ପଚାରିଲା, 'ତୁ କେଉଁଠି ଯିବୁ?' ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ ଏକ ବଡ଼ ନାମ ଉପଜିଲା।

ତେନାପି ରାଜା ସଂଵୀତଃ ସ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ଏଵମୁକ୍ତେ ତତଃ ସ୍ତ୍ରୀ ତୁ ତଂ ରାଜାନଂ ରୁରୋଧ ହ ।। ୫୧.

ସେ ରାଜାକୁ ଘେରି ଦେଲା, ଏବଂ କହିଲା, 'ଜାଗିଉ।' ଏହା କହିବା ପରେ ଏକ ଜଣେ ଜନା ରାଜାକୁ ଅଟକାଇଲା।

ମାଯାତତଂ ତଂ ମା ଭୈଷ୍ଟ ତତୋଽନ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋ ନୃପମ୍ । ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସ୍ଥିତଵାନ୍ ଵୀରସ୍ତତଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ ।। ୫୧.

ମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ରାଜାକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଲୋକ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ।' ତାପରେ ଏକ ଶୂର ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାକୁ ଘେରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ — ସେ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା।

ତତୋଽନ୍ଯେ ପଞ୍ଚ ପୁରୁଷା ଆଗତ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମମ୍ । ସଂଵିଷ୍ଟ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ତତୋ ରାଜା ଵିରୋଧିତଃ ।। ୫୧.

ତାପରେ ପାଞ୍ଚ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ରାଜାକୁ ଘେରି ଏକାଠି ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଏଭଳି ରାଜା ଅଟକି ରହିଲେ।

ରୁଦ୍ଧେ ରାଜନି ତେ ସର୍ଵେ ଏକୀଭୂତାସ୍ତୁ ଦସ୍ଯଵଃ । ମଥିତୁଂ ଶସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ଲୀନାଽନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ତତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୫୧.

ରାଜା ଅଟକି ରହିବା ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହେଲେ; ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଭୟରେ ପରସ୍ପର ଠାରୁ ଲୁଚି ରହିଲେ।

ତୈର୍ଲୀନୈର୍ନୃପର୍ତେର୍ଵେଶ୍ମ ବଭୌ ପରମଶୋଭନମ୍ । ଅନ୍ଯେଷାମପି ପାପାନାଂ କୋଟିଃ ସାଗ୍ରାଭଵନ୍ନୃପ ।। ୫୧.

ସେମାନେ ଲୁଚି ରହିବା ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଦେଉଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ହେଲା; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମିଶି ଏକ କୋଟିଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲେ, ରାଜା।

ଗୃହେ ଭୂସଲିଲଂ ଵହ୍ନିଃ ସୁଖଶୀତଶ୍ଚ ମାରୁତଃ । ସାଵକାଶାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ପଞ୍ଚୈକୋନଗୁଣାନି ଚ ।। ୫୧.

ଘରରେ ମାଟି, ପାଣି, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ସୁଖଦ ଠଣ୍ଡା ପବନ ଥିଲା; ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସ୍ଫଟିକ ଥିଲା, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଏକ ଗୁଣ ଥିଲା।

ଏକୈଵ ତେଷାଂ ସୁଚିରଂ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯାସଜ୍ଯସଂସ୍ଥିତା । ଏଵଂ ସ ପଶୁପାଲୋଽସୌ କୃତଵାନଞ୍ଜସା ନୃପ ।। ୫୧.

ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜଣେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘେରି ଏବଂ ଲଗି ରହିଲେ; ଏଭଳି ଗୋପାଳ ଏହାକୁ ସହଜରେ କରିଥିଲେ, ରାଜା।

ତସ୍ଯ ତଲ୍ଲାଘଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ଚ ନୃପତେର୍ମୃଧେ । ତ୍ରିଵର୍ଣଃ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ନବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜସତ୍ତମମ୍ ।। ୫୧.

ରାଜାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ତ୍ୱରିତ ଚଳନ ଏବଂ ରୂପ ଦେଖି, ତିନି ରଙ୍ଗର ଏକ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରୋଽସ୍ମି ମହାରାଜ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ । ଅସ୍ମାଭିର୍ବନ୍ଧୁମିଚ୍ଛଦ୍ଭିର୍ଭଵନ୍ତଂ ନିଶ୍ଚଯଃ କୃତଃ ।। ୫୧.

'ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, ବଡ଼ ରାଜା। କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣାଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛୁ।'

ଯଦି ନାମ କୃତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଦେଵ ପରାଜିତାଃ । ଏଵମେଵ ଶରୀରେଷୁ ଲୀନାସ୍ତିଷ୍ଠାମ ପାର୍ଥିଵ ।। ୫୧.

'ଯଦି ମୁଁ ଦେବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ହାରି ଯାଇଛୁ, ତଥାପି ଏହି ଶରୀରରେ ଏକାଠି ହୋଇ ରହୁଛୁ, ରାଜା।'

ମର୍ଯ୍ଯେକେ ତଵ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଗତେ ସର୍ଵେଷୁ ସଂଭଵଃ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜା ତଂ ନରଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୫୧.

'ତୁମ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜଣେ ରହିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଥାଏ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ ରାଜା ପୁନି ସେ ଲୋକକୁ କହିଲେ।

ପୁତ୍ରୋ ଭଵତି ମେ କର୍ତ୍ତା ଅନ୍ଯେଷାମପି ସତ୍ତମ । ଯୁଷ୍ମତ୍ସୁଖୈର୍ନରୈର୍ଭାଵୈର୍ନାହଂ ଲିପ୍ଯେ କଦାଚନ ।। ୫୧.

'ତୁମେ ମୋର ପୁଅ ହେଉ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେଉ। ତୁମମାନେ ପରି ଲୋକମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ଭାଭାବରେ ମୁଁ କେବେ ଲିପ୍ତ ହେଉ ନାହିଁ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପତିସ୍ତମାତ୍ମଜମଥାକରୋତ୍ । ତୈର୍ଵିମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ ଵିରରାମ ହ ।। ୫୧.

ଏଭଳି କହି ରାଜା ସେଉଁଠି ଲୋକକୁ ନିଜ ପୁଅ କରିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।

ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ସ ତ୍ରିଵର୍ଣୋ ନୃପୋତ୍ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତ୍ଵାଚ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ଅହଂ ନାମାନମସୃଜତ୍ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ରିଵର୍ଣକମ୍ ।। ୫୨.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସେ ତିନି ରଙ୍ଗର ଲୋକ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ହୋଇ, ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାହାର ନାମ ଅହମ୍, ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟ ତିନି ରଙ୍ଗର।

ତସ୍ଯାପି ଚାଭଵତ୍ କନ୍ଯା ଅଵବୋଧସ୍ଵରୂପିଣୀ । ସା ତୁ ଵିଜ୍ଞାନଦଂ ପୁତ୍ରଂ ମନୋହ୍ଵଂ ଵିସସର୍ଜ ।। ୫୨.

ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲା, ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି; ସେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାହାର ନାମ ମନୋହ୍ବ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।

ତସ୍ଯାପି ସର୍ଵରୂପାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତନଯାଃ ପଞ୍ଚଭୋଗିନଃ । ଯଥାସଂଖ୍ଯେନ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତେଷାମକ୍ଷାଭିଧାନକାଃ ।। ୫୨.

ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୂପର ପୁଅ ଥିଲେ, ପାଞ୍ଚ ଜଣେ ଭୋଗୀ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କର ନାମ ଅକ୍ଷ।

ଏତେ ପୂର୍ଵଂ ଦସ୍ଯଵଃ ସ୍ଯୁସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵଶୀକୃତାଃ । ଅମୂର୍ତ୍ତା ଇଵ ତେ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁରାଯତନଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୫୨.

ଏମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦସ୍ୟୁ ଥିଲେ, ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନିବାସ ତିଆରି କଲେ।

ନଵଦ୍ବାରଂ ପୁରଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵେକସ୍ତମ୍ଭଂ ଚତୁଷ୍ପଥମ୍ । ନଦୀସହସ୍ତ୍ରସଂକୀର୍ଣ ଜଲକୃତ୍ଯ ସମାସ୍ଥିତମ୍ ।। ୫୨.

ସେହି ସହରରେ ନଉଟି ଦ୍ୱାର, ଗୋଟିଏ ମଜବୁତ ଖୁଟି, ଚାରିଟି ରାସ୍ତା ଚଉକ ଥିଲା। ଏହା ହଜାର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସମସ୍ତଠାରେ ପାଣି ଯୋଗାଯୋଗ ଥିଲା।

ତତ୍ପୁରଂ ତେ ପ୍ରଵିଵିଶୁରେକୀଭୂତାସ୍ତତୋ ନଵ । ପୁରୁଷୋ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ରାଜା ପଶୁପାଲୋଽଭଵତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ।। ୫୨.

ସେହି ନଉଜଣେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରାଜା ଓ ପଶୁପାଳକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ତତସ୍ତତ୍ପୁରସଂସ୍ଥସ୍ତୁ ପଶୁପାଲୋ ମହାନୃପଃ । ସଂସୂଚ୍ଯ ଵାଚକାଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍ ଵେଦାନ୍ ସସ୍ମାର ତତ୍ପୁରେ ।। ୫୨.

ତାପରେ ସେହି ସହରରେ ରହି, ସେ ମହାନ ରାଜା ଓ ପଶୁପାଳକ ବେଦ ପାଠକଙ୍କର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରି ବେଦକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୋ ନିତ୍ଯାସ୍ତଦୁକ୍ତାନି ଵ୍ରତାନି ଚ । ନିଯମାନ୍ କ୍ରତଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାନ୍ ରାଜା ଚକାର ହ ।। ୫୨.

ଯେଉଁ ସବୁ ବ୍ରତ, ନିୟମ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ସବୁକୁ ରାଜା ପାଳନ କଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ନୃପଃ ଖିନ୍ନଃ କର୍ମକାଣ୍ଡଂ ପ୍ରରୋଚଯନ୍ । ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗନିଦ୍ରାଯାଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ ।। ୫୨.

କେତେବେଳେ ରାଜା କର୍ମକାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ। ସବୁଜଣା ଥିବା ତାହା ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଚତୁର୍ଵେଦଂ ଚତୁଷ୍ପଥମ୍ । ତସ୍ମାଦାରଭ୍ଯ ନୃପତେର୍ଵଶେ ପଶ୍ଵାଦଯଃ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୨.

ସେ ପୁଅ ଚାରିଟି ମୁହଁ, ଚାରିଟି ହାତ, ଚାରିଟି ବେଦ ଓ ଚାରିଟି ରାସ୍ତା ଚଉକ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ। ସେହି ରାଜାଠାରୁ ପଶୁମାନେ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହିଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ସମୁଦ୍ରେ ସ ନୃପୋ ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତୃଣାଦିଷୁ ନୃପସ୍ସୈଵ ହସ୍ତ୍ଯାଦିଷୁ ତଥୈଵ ଚ । ସମୋଭଵତ୍ କର୍ମକାଣ୍ଡାଦନୁଜ୍ଞାଯ ମହାମତେ ।। ୫୨.

ସେ ରାଜା ସମୁଦ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଘାସ-ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଥିଲେ। ସେ କର୍ମକାଣ୍ଡକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ସମାନ ହୋଇ ରହିଲେ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ମତ୍ପ୍ରଶ୍ନଵିଷଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଥେଯଂ କଥିତା ତ୍ଵଯା । ତସ୍ଯା ଵିଭୂତିରଭଵତ୍ କସ୍ଯ କେନ କୃତେନ ହ ।। ୫୩.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନ ସଂପର୍କରେ ଆପଣ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଏହି ମହିମା କାହାର, କିଏ ଏହା କରିଥିଲେ ଓ କେମିତି ହେଲା?