ସ୍ତ୍ରଗ୍ଦାମବଦ୍ଧଗ୍ରୀଵାଂସ୍ତୁ ସିତଵସ୍ତ୍ରାଵଗୁଣ୍ଠିତାନ୍ । ସ୍ଥାପିତାନ୍ ତାମ୍ରପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ତିଲପୂର୍ଣୈଃ ସକାଞ୍ଚନୈଃ ।। ୫୦.
ଘଡ଼ାଗୁଡିକର ଗଳା ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେବା ଉଚିତ, ସେଗୁଡିକୁ ସିଧା ପୋଷାକରେ ଢାକି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ତିଳ ଏବଂ ସୁନା ପୂରଣ ରହିଛି।
ଚତ୍ଵାରଃ ସାଗରାଶ୍ଚୈଵ କଲ୍ପିତା ରାଜସତ୍ତମ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଗ୍ଵିଧାନେନ ସୌଵର୍ଣଂ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଧରିମ୍ । ଯୋଗୀଶ୍ଵରଂ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଚରନ୍ତଂ ପୀତଵାସସମ୍ ।। ୫୦.
ଏହି ଚାରିଟି ଘଡ଼ା ସାଗର ରୂପେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କଥା। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସୁନାର ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତି ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଭାବରେ, ଯୋଗ ନିଦ୍ରାରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ପୀତ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ତମପ୍ଯେଵଂ ତୁ ସଂପୂଜ୍ଯ ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯଜ୍ଞଂ ଯଜେଦ୍ ଯୋଗୀଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ ।। ୫୦.
ଏଭଳି ପୂଜା କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଗରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଏବଂ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଷୋଡଶାରେ ତଥା ଚକ୍ରେ ରାଜଭିର୍ବହୁଭିଃ କୃତେ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଭାତେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମର୍ଣାଯ ଚ ଦାପଯେତ୍ ।। ୫୦.
ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଷୋଡ଼ଶାର ଚକ୍ରରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଭାତେ ଏହାକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଚତ୍ଵାରଃ ସାଗରା ଦେଯାଶ୍ଚତୁର୍ଣାଂ ପଞ୍ଚମସ୍ଯ ହ । ଯୋଗୀଶ୍ଵରଂ ତୁ ସଂପୂର୍ଣଂ ଦାପଯେତ୍ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ ।। ୫୦.
ସାଗର ରୂପୀ ଚାରିଟି ଘଡ଼ା ଚାରି ଜଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତି ଭକ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵେଦାଢ୍ଯେ ତୁ ସମଂ ଦତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତଦ୍ଵିଦେ ତଥା । ଆଚାର୍ଯେ ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ତ୍ରଗୁଣିତଂ ଭଵେତ୍ ।। ୫୦.
ଯଦି ଏହି ଦାନ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ; ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହାର ଫଳ ହଜାର ଗୁଣ ହୁଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵିମଂ ସରହସ୍ଯଂ ତୁ ସମନ୍ତ୍ରଂ ଚୋପପାଦଯେତ୍ । ଵିଧାନଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଦତ୍ତଂ କୋଟିକୋଟିଗୁଣୋତ୍ତରମ୍ ।। ୫୦.
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ନିୟମ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ଦାନର ଫଳ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଗୁରଵେ ସତି ଯସ୍ତ୍ଵନ୍ଯମାଶ୍ରଯେତ୍ ପୂଜଯେତ୍ କୁଧୀଃ । ସ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ଦତ୍ତମସ୍ଯ ଚ ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଗୁରୌ ପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଚାଦନ୍ଯସ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ ।। ୫୦.
ଗୁରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଅବୁଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପୂଜା କରେ, ସେ ଦୁଃଖମୟ ଗତିକୁ ପାଏ ଏବଂ ତାହାର ଦାନ ଫଳ ନାହିଁ; ଏହି କ୍ରିୟା ସହିତ ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ପରେ ଅନ୍ୟକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଵିଦ୍ଯୋ ଵା ସଵିଦ୍ଯୋ ଵା ଗୁରୁରେଵ ଜନାର୍ଦନଃ । ମାର୍ଗସ୍ଥୋ ଵାପ୍ଯମାର୍ଗସ୍ଥୋ ଗୁରୁରେଵ ପରା ଗତିଃ ।। ୫୦.
ଗୁରୁ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉ କି ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ; ମାର୍ଗରେ ଥିବା କି ନଥିବା, ଗୁରୁ ନିଜେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି।
ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ଗୁରୁଂ ଯସ୍ତୁ ମୋହାଦ୍ ଵିପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ସ ଜନ୍ମକୋଟି ନରକେ ପଚ୍ଯତେ ପୁରୁଷାଧମଃ ।। ୫୦.
ଯେଉଁ ଜଣେ ଗୁରୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ମୂଢ଼ତାରେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନରମଧ୍ୟରେ ଅତି ନିମ୍ନ ଏବଂ ଜନ୍ମ କୋଟି କୋଟି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁମର୍ଚ୍ଯ ଚ । ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୋଜନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ସଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୫୦.
ଏଭଳି ଦାନ ଦେଇ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ଭବାନୁସାରେ ଭୋଜନ ଦେବା ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ଧରଣୀଵ୍ରତମେତଦ୍ଧି ପୁରା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାପତିଃ । ପ୍ରଜାପତ୍ଯଂ ତଥା ଲେଭେ ମୁକ୍ତିଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୫୦.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଧରଣୀ ବ୍ରତ କରି ଚାଲିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବ, ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଯୁଵନାଶ୍ଵୋଽପି ରାଜର୍ଷିରନେନ ଵିଧିନା ପୁରା । ମାନ୍ଧାତାରଂ ସୁତଂ ଲେଭେ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୫୦.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱ ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରି ତାଙ୍କର ପୁଅ ମାନ୍ଧାତା ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତଥା ଚ ହୈହଯୋ ରାଜା କୃତଵୀର୍ଯୋ ନରାଧିପଃ । କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯଂ ସୁତଂ ଲେଭେ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୫୦.
ଏହିପରି ହଇହୟ ରାଜା କୃତବୀର୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ପୁଅ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲାଽପ୍ଯେଵମେଵ ତପଶ୍ଚୀର୍ତ୍ଵା ମହାମୁନେ । ଲେଭେ ଶାକୁନ୍ତଲଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିଂ ଚକ୍ରଵର୍ତିନମ୍ ।। ୫୦.
ଏହିପରି ଶକୁନ୍ତଳା ମହାମୁନିଙ୍କ ପରି ତପସ୍ୟା କରି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦୌଷ୍ୟନ୍ତି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ଶାକୁନ୍ତଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତଥା ପୌରାଣରାଜାନୋ ଵେଦୋକ୍ତାଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତିନଃ । ଅନେନ ଵିଧିନା ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫୦.
ଏହିପରି ପୁରାଣ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ବେଦ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିମାନେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଧରଣ୍ଯା ଅପି ପାତାଲେ ମଗ୍ନଯା ଚରିତଂ ପୁରା । ଵ୍ରତମେତତ୍ ତତୋ ନାମ୍ନା ଧରଣୀଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫୦.
ଧରା ପୂର୍ବରୁ ପାତାଳରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲାବେଳେ, ଏହି ବ୍ରତ କରାଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଧରଣୀବ୍ରତ' ନାମରେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି।
ସମାପ୍ତେଽସ୍ମିନ୍ ଧରା ଦେଵୀ ହରିଣା କ୍ରୋଡରୂପିଣା । ଉଦ୍ଧୃତାଽଦ୍ଯାପି ତୁଷ୍ଟେନ ସ୍ଥାପିତା ନୌରିଵାମ୍ଭସି ।। ୫୦.
ଏହି ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଧରାଦେବୀଙ୍କୁ ହରି ଶୂକର ଆକୃତିରେ ଉଠାଇଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଧରାକୁ ଜଳରେ ନୌକା ପରି ଏଠି ରଖିଲେ।
ଧରଣୀଵ୍ରତମେତଦ୍ଧି କୀର୍ତିତଂ ତେ ମଯା ମୁନେ । ଯ ଇଦଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଶ୍ଚ କୁର୍ଯାନ୍ନରୋତ୍ତମଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୫୦.
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଧରଣୀବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଛି, ମୁନି। ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହ କୁହିବେ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ୟତା ପାଇବେ।
ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାସସୋ ଵାକ୍ଯଂ ଧରଣୀଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଯଯୌ ସତ୍ଯତପାଃ ସଦ୍ଯୋ ହିମଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫୧.
ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଏବଂ ଧରଣୀବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସତ୍ୟତପାସ୍ ତୁରନ୍ତ ହିମାଳୟର ଉତ୍ତମ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ।
ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରା ନଦୀ ଯତ୍ର ଶିଲା ଚିତ୍ରଶିଲା ତଥା । ଵଟୋ ଭଦ୍ରଵଟୋ ଯତ୍ର ତତ୍ର ତସ୍ଯାଶ୍ରମୋ ବଭୌ । ତତ୍ରୋପରି ମହତ୍ ତସ୍ଯ ଚରିତଂ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫୧.
ଯେଉଁଠାରେ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରା ନଦୀ ବହିଯାଉଛି, ଚିତ୍ରଶିଳା ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପାଥର ଅଛି, ଭଦ୍ରବଟ ବୃକ୍ଷ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଚମକିଉଠିଲା। ଏଉଁଠି ତାଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିବ।
ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ବହୁକଲ୍ପସହସ୍ତ୍ରାଣି ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ସନାତନ । ମଯା କୃତସ୍ଯ ତପସସ୍ତନ୍ମଯା ଵିସ୍ମୃତଂ ପ୍ରଭୋ ।। ୫୧.
ଧରା କହିଲେ: ଏହି ପୁରାତନ ବ୍ରତ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ମୁଁ ଅନେକ କଳ୍ପ ହଜାର ଦିନ ଧରି କରିଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲି।
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସ୍ମରଣଂ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ମମ । ଜାତଂ ଜାତିସ୍ମରା ଚାସ୍ମି ଵିଶୋକା ପରମେଶ୍ଵର ।। ୫୧.
ଏବେ ତୁମର କୃପାରେ, ମୋର ପୂର୍ବ ଜୀବନର ସ୍ମୃତି ଆସିଗଲା; ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ମନେ ପକାଉଥିବା ହେଲି, ଏବଂ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର।
ଯଦି ନାମ ପରଂ ଦେଵ କୌତୁକଂ ହୃଦି ଵର୍ତତେ । ଅଗସ୍ତ୍ଯଃ ପୁନରାଗତ୍ଯ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଯଚ୍ଚକାର ସ ରାଜା ଚ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଭୂଧର ।। ୫୧.
ଯଦି, ହେ ପରମ ଦେବ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଆଉ କୌତୁହଳ ଅଛି, ତେବେ ମତେ କହ, ହେ ଭୂଧର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ନିବାସକୁ ପୁନଃ ଯିବା ପରେ କଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ରାଜା କଣ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ପ୍ରତ୍ଯାଗତମୃଷିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ । ଵରାସନଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅପୃଚ୍ଛନ୍ମୋକ୍ଷଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ସକଲଧାରିଣି ।। ୫୧.
ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ଋଷିଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଶ୍ୱେତପତାକାଧାରୀ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ବିଶେଷ ପୂଜା କରି, ମୋକ୍ଷ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଧାରଣ କରୁଥିବା।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ କର୍ମଣା କେନ ଛିଦ୍ଯତେ ଭଵସଂସୃତିଃ । କିଂ ଵା କୃତ୍ଵା ନ ଶୋଚନ୍ତି ମୂର୍ତ୍ତାମୂର୍ତ୍ତୋପପତ୍ତିଷୁ ।। ୫୧.
ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କହିଲେ: ଭଗବନ, କେଉଁ କର୍ମରେ ଭବସଂସାର ଛିନ୍ଦିଯାଏ? ଏବଂ କଣ କରିଲେ ଦେହୀ କିମ୍ବା ଦେହହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋକ ନଥାଏ?
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ । ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଦୂରାସନ୍ନଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାମ୍ । ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯଵିଭାଗୋତ୍ଥାଂ ସମାହିତମନା ନୃପ ।। ୫୧.
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜା, ଦୂର ଓ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟର ଭେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ, ହେ ନୃପତି।
ନାହୋ ନ ରାତ୍ରିର୍ନ ଦିଶୋଽଦିଶଶ୍ଚ ନ ଦ୍ଯୌର୍ନ ଦେଵା ନ ଦିନଂ ନ ସୂର୍ଯଃ । ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ପଶୁପାଲେତି ରାଜା ସ ପାଲଯାମାସ ପଶୂନନେକାନ୍ ।। ୫୧.
ସେଉଁଠାରେ ଦିନ ନଥିଲା, ରାତି ନଥିଲା, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ନଥିଲା, ଦିବ ଓ ଦେବତା ନଥିଲେ, ଦିନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ପଶୁପାଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅନେକ ପଶୁ ଚରାଇଥିଲେ।
ତାନ୍ ପାଲଯନ୍ ସ କଦାଚିଦ୍ ଦିଦୃକ୍ଷୁଃ ପୂର୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ଜଗାମ ତୂର୍ଣମ୍ । ଅନନ୍ତପାରସ୍ଯ ମହୋଦଧେସ୍ତୁ ତୀରେ ଵନଂ ତତ୍ର ଵସନ୍ତି ସର୍ପାଃ ।। ୫୧.
ସେ ପଶୁମାନେ ଚରାଇବା ସମୟରେ, ଏକ ଦିନ ପୂର୍ବ ମହାସାଗର ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୀଘ୍ର ତାଉଁଠିକୁ ଗଲେ; ସେଉଁଠି ଅନନ୍ତ ମହାସାଗରର ତୀରେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସାପମାନେ ବସୁଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟୌ ଦ୍ରୁମାଃ କାମଵହା ନଦୀ ଚ ତୁର୍ଯକ୍ ଚୋଦ୍ର୍ଧ୍ଵଂ ବଭ୍ରମୁସ୍ତତ୍ର ଚାନ୍ଯେ । ପଞ୍ଚ ପ୍ରଧାନାଃ ପୁରୁଷାସ୍ତଥୈକାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ବିଭ୍ରତେ ତେଜସା ଦୀପ୍ଯମାନାମ୍ ।। ୫୧.
ସେଉଁଠି ଅଠ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ ଓ ଏକ ନଦୀ ଥିଲା; ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ପାଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକ ମହିଳାକୁ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବୋହିଥିଲେ।