ଵରାହପୁରାଣମ୍

ନରସିଂହାଯ ପାଦୌ ତୁ ଗୋଵିନ୍ଦାଯେତ୍ଯୁରୂ ତଥା । କଟିଂ ଵିଶ୍ଵଭୁଜେ ପୂଜ୍ଯ ଅନିରୁଦ୍ଧେତ୍ଯୁରସ୍ତଥା ।। ୪୨.

ନରସିଂହଙ୍କୁ ପାଦ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉରୁ, ବିଶ୍ୱଭୁଜଙ୍କୁ କଟି, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାହୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।

କଣ୍ଠଂ ତୁ ଶିତିକଣ୍ଠାଯ ପିଙ୍ଗକେଶାଯ ଵୈ ଶିରଃ । ଅସୁରଧ୍ଵଂସନାଯେତି ଚକ୍ରଂ ତୋଯାତ୍ମନେ ତଥା । ଶଙ୍ଖମିତ୍ଯେଵ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପଫଲୈସ୍ତଥା ।। ୪୨.

ଶିତିକଣ୍ଠଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, ପିଙ୍ଗକେଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ, ଅସୁର ନାଶକଙ୍କୁ ଚକ୍ର, ଜଳରୂପୀଙ୍କୁ ଶଂଖ— ଏପରି ପ୍ରତ୍ୟେକଠାରେ ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ତଦଗ୍ରେ ଘଟମାଦାଯ ସିତଵସ୍ତ୍ରଯୁଗାନ୍ଵିତମ୍ । ତସ୍ଯୋପରି ନୃସିହଂ ତୁ ସୌଵର୍ଣଂ ତାମ୍ରଭାଜନେ । ସୌଵର୍ଣ ଶକ୍ତିତଃ କୃତ୍ଵା ଦାରୁଵଂଶମଯେଽପି ଵା ।। ୪୨.

ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ସଫେଦ ବସ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଥିବା ଘଟ ରଖ; ତା'ଉପରେ ସୁନାର ନରସିଂହ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ତାମ୍ବା ବାତିଲାରେ ରଖ; ସୁନା ନ ମିଳିଲେ କାଠ ବା ବାଁସରେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବ।

ରତ୍ନଗର୍ଭଘଟେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ତଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଚ ମାନଵଃ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଵେଦଵିଦୁଷେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍ ।। ୪୨.

ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଲଗା ଘଟରେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଏଵଂ କୃତେ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯତ୍ ପୁରା ପାର୍ଥିଵେନ ତୁ । ତସ୍ଯାହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵତ୍ସନାମ୍ନା ମହାମୁନେ ।। ୪୨.

ଏଭଳି କଲେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଜା ଯେଉଁ ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ବତ୍ସ ନାମରେ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ମହାମୁନି।

ଆସୀତ୍ କିଂପୁରୁଷେ ଵର୍ଷେ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଭାରତେତି ଚ ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ଵତ୍ସଃ ସୁତୋଽଭଵତ୍ ।। ୪୨.

କିମ୍ପୁରୁଷ ଭୂମିରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ 'ଭାରତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ବତ୍ସ' ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଜିତଃ ସଂଖ୍ଯେ ହୃତକୋଶୋ ଦ୍ଵିପାଦଵାନ୍ । ଵନଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ସପତ୍ନୀକୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମେଽଵସତ୍ ।। ୪୨.

ସେ ରାଜା ଶତ୍ରୁମାନେ ଠାରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ହାତୀମାନେ ହରାଗଲା। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଲେ।

କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ସୋଽଥ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହର୍ଷିଣା । କିଂ କାର୍ଯମିତି ସ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵସସ୍ଯସ୍ମିନ୍ ମହାଶ୍ରମେ ।। ୪୨.

କିଛି ସମୟ ପରେ, ମହାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ଏହି ମହାଶ୍ରମରେ ତୁମେ କଣ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛ?'

ରାଜୋଵାଚ । ଭଗଵନ୍ ହୃତକୋଶୋଽହଂ ହୃତରାଜ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ । ଶତ୍ରୁଭିର୍ହତସଂକଲ୍ପୋ ଭଵନ୍ତଂ ଶରଣଂ ଗତଃ । ଉପଦେଶପ୍ରଦାନେନ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ।। ୪୨.

ରାଜା କହିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଧନ ଓ ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ହରିନେଲେ, ମୋର ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୋର ଉପକାର କରନ୍ତୁ।'

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ତସ୍ଯେମାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ମୁନେ । ଵିଧିନା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ସୋଽପି ସର୍ଵଂ ତଥାଽକରୋତ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କହିଦେଲେ। ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଲେ।

ତସ୍ଯ ଵ୍ରତାନ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ନାରସିଂହସ୍ତୁତୋଷ ହ । ଚକ୍ରଂ ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଵିଧ୍ଵଂସନକରଂ ପରମ୍ ।। ୪୨.

ବ୍ରତ ଶେଷରେ, ଭଗବାନ ନୃସିଂହ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚକ୍ର ଦେଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ତେନାସ୍ତ୍ରେଣ ସ୍ଵକଂ ରାଜ୍ଯଂ ଜିତଵାନ୍ ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥିତ୍ଵାଽଶ୍ଵମେଧାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରମକରୋଦ୍ ଵିଭୁଃ । ଅନ୍ତେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାଖ୍ଯଂ ପଦମାପ ଚ ସତ୍ତମ ।। ୪୨.

ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଉତ୍ତମ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୁନି ଜିତିଲେ। ରାଜ୍ୟରେ ରହି ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ନାମକ ପଦ ଲାଗିଲେ।

ଏଷା ଧନ୍ଯା ପାପହରା ଦ୍ଵାଦଶୀ ଭଵତୋ ମୁନେ । କଥିତା ଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁରୁ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ ।। ୪୨.

ମୁନି, ଏହି ଧନ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ତୁମ ପାଇଁ କହିଦେଲି। ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଶୁଣି, ଯେଉଁପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେଉଁପରି କର।

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । ଏଵମେଵ ମୁନେ ମାସି ଚୈତ୍ରେ ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶୀମ୍ । ଉପୋଷ୍ଯାରାଧଯେତ୍ ପଶ୍ଚାତ୍ ଦେଵଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ।। ୪୩.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ— 'ଏହିପରି ଭାବରେ, ମୁନି, ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ନେଇ, ଉପବାସ କରି, ପରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।'

ଵାମନାଯେତି ପାଦୌ ତୁ ଵିଷ୍ଣଵେ କଟିମର୍ଚଯେତ୍ । ଵାସୁଦେଵେତି ଜଠରମୁରଃ ସଂପୂର୍ଣକାଯ ଚ ।। ୪୩.

ପାଦକୁ ବାମନ ଭାବେ, କଟିକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ, ଓ ଜଠର, ଛାତି ଏବଂ ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ବାସୁଦେବ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

କଣ୍ଠଂ ଵିଶ୍ଵକୃତେ ପୂଜ୍ଯ ଶିରୋ ଵୈ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣେ । ବାହୂ ଵିଶ୍ଵଜିତେ ପୂଜ୍ଯ ସ୍ଵନାମ୍ନା ଶଂଖଚକ୍ରକୌ ।। ୪୩.

ଗଳାକୁ ବିଶ୍ୱକୃତ୍ ଭାବେ, ମୁଣ୍ଡକୁ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ, ବାହୁକୁ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ନାମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଅନେନ ଵିଧିନାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵଦେଵଂ ସନାତନମ୍ । ପ୍ରାଗ୍ଵଦେଵୋତ୍ତରଂ କୁମ୍ଭଂ ସଯୁଗ୍ମଂ ପୁରତୋ ନ୍ଯସେତ୍ ।। ୪୩.

ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସନାତନ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲା ପରେ, ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦୁଇଟି କୁମ୍ଭ ସାମ୍ନାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଗୁକ୍ତପାତ୍ରେ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵାମନଂ କାଞ୍ଚନଂ ବୁଧଃ । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା କୃତଂ ହ୍ରସ୍ଵଂ ସିତଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍ ।। ୪୩.

ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ପାତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ଭବ, ଛୋଟ ଏବଂ ଧଳା ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା ସୁନାର ବାମନ ପ୍ରତିମା ରଖିବା ଉଚିତ।

କୁଣ୍ଡିକାଂ ସ୍ଥାପଯେତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଛତ୍ରିକାଂ ପାଦୁକେ ତଥା । ଅକ୍ଷମାଲାଂ ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵୃସିକାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ।। ୪୩.

ପାଖରେ ଏକ କୁଣ୍ଡିକା, ଏକ ଛତା, ଜୁତା, ଏକ ଅକ୍ଷମାଳା ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଏକ ଦଣ୍ଡ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଏତୈରୁପସ୍କରୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଭାତେ ସ ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ଦାପଯେତ୍ ପ୍ରୀଯତାଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହ୍ରସ୍ଵରୂପୀତ୍ଯୁଦୀରଯେତ୍ ।। ୪୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ, ପ୍ରଭାତରେ ଏହାକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, 'ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହ୍ରସ୍ୱ ରୂପ ଖୁସି ହେଉନ୍' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

ମାସନାମ୍ନା ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଵିଧାନକମ୍ । ପ୍ରୀଯତାମିତି ସର୍ଵତ୍ର ଵିଧିରେଷ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୪୩.

ମାସର ନାମ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ ବିଧି ସହିତ, ସବୁଠାରେ 'ଖୁସି ହେଉନ୍' ବୋଲି କହିବା ଏହି ନିୟମ ରହିଛି।

ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ପୁରା ରାଜା ହର୍ଯଶ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଅପୁତ୍ରଃ ସ ତପସ୍ତେପେ ପୁତ୍ରମିଚ୍ଛଂସ୍ତପୋଧନମ୍ ।। ୪୩.

ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହର୍ୟଶ୍ୱ, ସେ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଥିଲେ। ସେ ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ, ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ତସ୍ଯୈଵ କୁର୍ଵତୋ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ମୁନିସତ୍ତମ । ଆଜଗାମ ହରିଃ ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜରୂପଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ।। ୪୩.

ସେ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ରାତି ଜାଗି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ହରି ଦ୍ୱିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରଥମେ ଆସିଲେ।

ଉଵାଚ ତପସା ରାଜନ୍ କିଂ ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ପ୍ରଭୋ । ପୁତ୍ରାର୍ଥମିତି ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୪୩.

ସେ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ, ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛ?' ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୋତେ ପୁଅ ହେଉ ଭାବରେ ଏହା କରୁଛି।'

ଇଦମେଵ ଵିଧାନଂ ତୁ କୁରୁ ରାଜନ୍ନୁଵାଚ ହ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ କ୍ଷଣାଦନ୍ତର୍ହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪୩.

ସେ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ, ଏହି ପ୍ରକାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।' ଏଭଳି କହି ଭଗବାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ରାଜାଽପି ତଂ ଚକାରାଶୁ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ଦରିଦ୍ରାଯ ତଥା ପ୍ରାଦାତ୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗାର୍ଗାଯ ଧୀମତେ ।। ୪୩.

ରାଜା ତୁରନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଚାର କଲେ; ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ୟୋତିର୍ଗାର୍ଗକୁ ଦାନ ଦେଲେ।

ଯଥାଦିତେରପୁତ୍ରାଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ପୁତ୍ରତ୍ଵମାଗତଃ । ଭଗଵଂସ୍ତେନ ସତ୍ଯେନ ମମାପ୍ଯସ୍ତୁ ସୁତୋ ଵରଃ ।। ୪୩.

ଯେପରି ଅନ୍ୟ ପୁଅ ନିଜେ ପୁଅ ହେଲା, ଭଗବାନ, ଏହି ସତ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ମିଳୁ।

ଅନେନ ଵିଧିନା ଦତ୍ତେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵନ୍ମୁନେ । କୁଵଲାଶ୍ଵ ଇତି ଖ୍ଯାତଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାବଲଃ ।। ୪୩.

ଏହି ବିଧିରେ ଦାନ କଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ହେଲା; ସେ ପରେ କୁବଳାଶ୍ୱ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ।

ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଲଭତେ ଧନମ୍ । ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯୋ ଲଭେଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୪୩.

ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେ ପୁଅ ପାଉଥିବେ; ଦରିଦ୍ର ଧନ ମିଳିଥିବେ; ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇଥିବେ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବେ।