ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । କଥଯାମି ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ରହସ୍ଯଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍ । ଧରଣ୍ଯା ଯତ୍କୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ମଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯା ତୁ ରସାତଲେ ।। ୩୯.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପରମ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ଦେବମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଧରଣୀ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଯିବାବେଳେ କରିଥିଲେ।"

ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵୋ ଭାଵଃ ସଲିଲେ ନାତିରେଚିତଃ । ତସ୍ମିନ୍ ସଲିଲମଗ୍ନେ ତୁ ପୃଥ୍ଵୀ ପ୍ରାଯାଦ୍ ରସାତଲମ୍ ।। ୩୯.

ପୃଥିବୀର ଭୌତିକ ଗୁଣ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ହେଉନଥିଲା; ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ରସାତଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସା ଭୂତଧାରିଣୀ ଦେଵୀ ରସାତଲଗତା ଶୁଭା । ଆରାଧଯାମାସ ଵିଭୁଂ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପରମ୍ । ଉପଵାସଵ୍ରତୈର୍ଦେଵୀ ନିଯମୈଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ ।। ୩୯.

ସେଇ ଭଲ ଧରଣୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ରସାତଳକୁ ଯାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।

କାଲେନ ମହତା ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଉଜ୍ଜହାର ସ୍ଥିତୌ ଚେମାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ସୋଽଵ୍ଯଯଃ ।। ୩୯.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ବସାଇଲେ; ସେଇ ଅବିନାଶୀ ଏହି କାମ କଲେ।

ସତ୍ଯତପା ଉଵାଚ । କୋଽସୌ ଧରଣ୍ଯା ସଂଚୀର୍ଣ ଉପଵାସୋ ମହାମୁନେ । କାନି ଵ୍ରତାନି ଚ ତଥା ଏତନ୍ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୩୯.

ସତ୍ୟତପା କହିଲେ, "ମହାମୁନି, ଧରଣୀ କେଉଁ ଉପବାସ କରିଥିଲେ? କେଉଁ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।"

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । ଯଦା ମାର୍ଗଶିରେ ମାସି ଦଶମ୍ଯାଂ ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍ । କୃତ୍ଵା ଦେଵାର୍ଚନଂ ଧୀମାନଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି ।। ୩୯.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "ଯେତେବେଳେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଦଶମୀ ତାରିଖରେ, ଏକ ନିୟମିତ ମନବଳିୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରେ—"

ଶୁଚିଵାସାଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ହଵ୍ଯମନ୍ନଂ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚପଦଂ ଗତ୍ଵା ପୁନଃ ଶୌଚଂ ତୁ ପାଦଯୋଃ ।। ୩୯.

ପରିଷ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ମନେ, ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ହବ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି, ପାଞ୍ଚଟି ପଦ ଚାଲି, ପୁନି ପାଦ ଧୋଇବା ଉଚିତ।

କୃତ୍ଵାଽଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲମାତ୍ରଂ ତୁ କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଭକ୍ଷଯେଦ୍ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ତୁ ତତ ଆଚମ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୩୯.

ଏକ ଦୁଇ ଅଂଗୁଳ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଛର ଡାଳି ନେଇ, ଏହାକୁ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ସାବଧାନରେ ଆଚମନ କରିବା ଦରକାର।

ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାରାଣି ସର୍ଵାଣି ଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଂ କିରୀଟିଂ ପୀତଵାସସମ୍ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଛୁଇଁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାଏଁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ଦେଵଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୁନର୍ଜଲଂ ହସ୍ତେ ଗୃହ୍ଯ ଭାନୁଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଦୟାଳୁ ମୁହଁ ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୁଣିଥରେ ହାତରେ ପାଣି ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଧ୍ଯାତ୍ଵାଽର୍ଧ୍ଯଂ ଦାପଯେତ୍ ତସ୍ଯ କରତୋଯେନ ମାନଵଃ । ଏଵମୁଚ୍ଚାରଯେଦ୍ ଵାଚଂ ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାମୁନେ ।। ୩୯.

ଏପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ମଣିଷ ନିଜ ହାତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମୟରେ, ମହାମୁନି, ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର।

ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସ୍ଥିତ୍ଵାଽହମପରେଽହନି । ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଶରଣଂ ମେ ଭଵାଚ୍ଯୁତ ।। ୩୯.

ଏକାଦଶୀ ଦିନ ମୁଁ ଉପବାସ ରହିବି ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବି, ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋର ଶରଣ ହେଉ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାତ୍ରୌ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ଜପନ୍ନାରାଯଣାଯେତି ସ୍ଵପେତ୍ ତତ୍ର ଵିଧାନତଃ ।। ୩୯.

ଏପରି କହି, ରାତିରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ 'ନାରାୟଣାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ସେଠି ଶୋଇବା ଉଚିତ୍।

ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ନଦୀଂ ଗତ୍ଵା ସମୁଦ୍ରଗାମ୍ । ଇତରାଂ ଵା ତଡାଗଂ ଵା ଗୃହେ ଵା ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୩୯.

ପରେ, ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀକୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୋଖରୀକୁ କିମ୍ବା ଘରେ, ନିୟମିତ ମନସ୍କୁ ନେଇ ଯିବା ଉଚିତ୍।

ଆନୀଯ ମୃତ୍ତିକାଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ମାନଵଃ । ଧାରଣଂ ପୋଷଣଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୂତାନାଂ ଦେଵି ସର୍ଵଦା । ତେନ ସତ୍ଯେନ ମେ ପାପଂ ଯାଵନ୍ମୋଚଯ ସୁଵ୍ରତେ ।। ୩୯.

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଧ୍ଧ ମାଟି ଆଣିବା ଉଚିତ୍— 'ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଧାରଣ ଓ ପୋଷଣ ତୁମଠାରୁ ହୁଏ; ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁବ୍ରତେ, ମୋ ପାପ ମୁକ୍ତ କର।'

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୋଦରତୀର୍ଥାନି କରୈଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟାନି ଦେଵ ତେ । ତେନେମାଂ ମୃତ୍ତିକାଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ମା ଲଭାମି ତ୍ଵଯୋଦିତାମ୍ ।। ୩୯.

'ହେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ତୁମ ହାତ ଛୁଇଛି; ଏହି ମାଟିକୁ ଛୁଇଁ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ଅଲଭ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।'

ତ୍ଵଯି ସର୍ଵେ ରସା ନିତ୍ଯାଃ ସ୍ଥିତା ଵରୁଣ ସର୍ଵଦା । ତେନେମାଂ ମୃତ୍ତିକାଂ ପ୍ଲାଵ୍ଯ ପୂତାଂ କୁରୁ ମମାଚିରମ୍ ।। ୩୯.

'ହେ ବରୁଣ, ସମସ୍ତ ଜଳ ନିତ୍ୟ ତୁମ ଭିତରେ ଅଛି; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମାଟିକୁ ଧୋଇ, ମୋ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର କର।'

ଏଵଂ ମୃଦଂ ତଥା ତୋଯଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯାତ୍ମାନମାଲଭେତ୍ । ତ୍ରିଃ କୃତ୍ଵା ଶେଷମୃଦଯା କୁଣ୍ଡମାଲିଖ୍ଯ ଵୈ ଜଲେ ।। ୩୯.

ଏଭଳି ମାଟି ଓ ପାଣି ସହିତ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଶରୀର ଶୁଧି କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ତିନିଥର କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ପାଣିରେ ଏକ ବୃତ୍ତ ଆଙ୍କିବା ଦରକାର।

ତତସ୍ତତ୍ର ନରଃ ସମ୍ଯକ୍ ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ଯୁପଚାରତଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାଵଶ୍ଯକଂ କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ଦେଵଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୩୯.

ତାପରେ, ସେଠି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରକାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ନାନ କରି ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୁଣି ଦେବମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍।

ତତ୍ରାରାଧ୍ଯ ମହାଯୋଗିଂ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । କେଶଵାଯ ନମଃ ପାଦୌ କଟିଂ ଦାମୋଦରାଯ ଚ ।। ୩୯.

ସେଠି, ମହାଯୋଗୀ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜି, ପାଦରେ 'କେଶବାୟ ନମଃ', କଟିରେ 'ଦାମୋଦରାୟ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍।

ଊରୁଯୁଗ୍ମଂ ନୃସିଂହାଯ ଉରଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଧାରିଣେ । କଣ୍ଠଂ କୌସ୍ତୁଭନାଥାଯ ଵକ୍ଷଃ ଶ୍ରୀପତଯେ ତଥା ।। ୩୯.

ଉରୁଯୁଗଳରେ 'ନୃସିଂହାୟ', ଛାତିରେ 'ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀଣେ', କଣ୍ଠରେ 'କୌସ୍ତୁଭନାଥାୟ', ଏବଂ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ 'ଶ୍ରୀପତୟେ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯାଯେତି ବାହୂ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ଶିରଃ । ରଥାଙ୍ଗଧାରିଣେ ଚକ୍ରଂ ଶଂକରାଯେତି ଵାରିଜମ୍ ।। ୩୯.

ବାହୁରେ 'ତ୍ରିଲୋକ୍ୟବିଜୟାୟ', ମୁଣ୍ଡରେ 'ସର୍ବାତ୍ମନେ', ଚକ୍ରରେ 'ରଥାଙ୍ଗଧାରିଣେ', ପଦ୍ମରେ 'ଶଙ୍କରାୟ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍।

ଗମ୍ଭୀରାଯେତି ଚ ଗଦାମମ୍ଭୋଜଂ ଶାନ୍ତିମୂର୍ତ୍ତଯେ । ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୩୯.

ଗଦାରେ 'ଗମ୍ଭୀରାୟ', ପଦ୍ମରେ 'ଶାନ୍ତିମୂର୍ତ୍ତୟେ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଦେବେଶ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ପୁନସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରତଃ କୁମ୍ଭାନ୍ ଚତୁରଃ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ ବୁଧଃ । ଜଲପୂର୍ଣାନ୍ ସମାଲ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସିତଚନ୍ଦନଲେପିତାନ୍ ।। ୩୯.

ପୁଣି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଚାରିଟି ଘଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ଭରାଅଛି, ମାଳା ଲଗାଅଛି ଏବଂ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପାଅଛି।

ଚୂତପଲ୍ଲଵସଗ୍ରୀଵାନ୍ ସିତଵସ୍ତ୍ରାଵଗୁଣ୍ଠିତାନ୍ । ସ୍ଥଗିତାନ୍ ତାମ୍ରପାତ୍ରୈଶ୍ଚ ତିଲପୂର୍ଣୈଃ ସକାଞ୍ଚନୈଃ ।। ୩୯.

ଆମ୍ବ ପତ୍ର ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଅଛି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଢାକାଅଛି, ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଉପରେ ରଖାଅଛି, ଯେଉଁଠି ତିଳ ଓ ସୁନା ଭରାଅଛି।

ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ସମୁଦ୍ରାସ୍ତୁ କଲଶାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଶୁଭଂ ପୀଠଂ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ ଵସ୍ତ୍ରଗର୍ଭିତମ୍ ।। ୩୯.

ଚାରିଟି କଳଶ ଚାରି ସମୁଦ୍ର ଭଳି ରଖିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶୁଭାସ୍ଥାନ କପଡ଼ାରେ ମୁଡ଼ି ରଖିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ମିନ୍ ସୌଵର୍ଣରୌପ୍ଯଂ ଵା ତାମ୍ରଂ ଵା ଦାରଵଂ ତଥା । ଅଲାଭେ ସର୍ଵପାତ୍ରାଣାଂ ପାଲାଶଂ ପାତ୍ରମିଷ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା କାଠର ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ; ଏମିତି କିଛି ନ ମିଳିଲେ, ପଳାଶ କାଠର ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଚଳିବ।

ତୋଯପୂର୍ଣଂ ତୁ ତତ୍କୃତ୍ଵା ତସ୍ମିନ୍ ପାତ୍ରେ ତତୋ ନ୍ଯସେତ୍ । ସୌଵର୍ଣଂ ମତ୍ସ୍ଯ୍ରୂପେଣ କୃତ୍ଵା ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦମ୍ । ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗସଂଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୩୯.

ସେହି ପାତ୍ରକୁ ପାଣିରେ ପୂରି ରଖି, ତାହାର ଭିତରେ ସୁନାରେ ତିଆରି ମାଛ ଆକାରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରତିମା ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ।

ତତ୍ରାନେକଵିଧୈର୍ଭକ୍ଷୈଃ ଫଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍ । ଗନ୍ଧଧୂପୈଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।