ଵରାହପୁରାଣମ୍

ପ୍ରାଗ୍ଵିଜ୍ଞାନଂ ଗତଂ ନାଶମିଦାନୀଂ ଶୁଦ୍ଧମକ୍ଷରମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ତଂ ଶୁଦ୍ଧକାଯୋଽସି ତଥାଽନ୍ଯତ୍ ତେ ଶରୀରକମ୍ । ତେନ ଵେଦାଃ ସମଂ ଶାସ୍ତ୍ରୈଃ ପ୍ରତିଭାସ୍ଯନ୍ତି ତେ ମୁନେ ।। ୩୮.

ତୁମର ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଏବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ଏବେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅକ୍ଷୟ। ଜାଣ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛ, ତୁମର ଅନ୍ୟ ଦେହ ଅଲଗା। ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।

ସତ୍ଯତପା ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ ଦ୍ଵେ ଶରୀରେ ତୁ ଇତି ଯତ୍ପରିକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ । ତନ୍ମେ କଥଯ ଭେଦଂ ଵୈ କେ ତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର ।। ୩୯.

ସତ୍ୟତପ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୁଇଟି ଦେହ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭେଦ କଣ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । ନ ଦ୍ଵେ ତ୍ରୀଣି ଶରୀରାଣି ଵାଚ୍ଯଂ ତଦ୍ଵିପରୀତକମ୍ । ଵିଭୋଗାଯତନଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଶରୀରାଣି ପ୍ରାଣିନାମ୍ ।। ୩୯.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: 'ଦୁଇଟି ନୁହେଁ, ତିନୋଟି ଦେହ ବିଷୟରେ କହିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭିନ୍ନ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଅନୁଭୂତିର ଆଧାର ଭାବରେ ତିନୋଟି ଦେହ ଅଛି।'

ପ୍ରାଗଵସ୍ଥମଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ପରିଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅପରଂ ସଵ୍ରତଂ ତଦ୍ଧି ଜ୍ଞେଯମତ୍ଯନ୍ତଧାର୍ମିକମ୍ ।। ୩୯.

ପ୍ରଥମ ଦେହକୁ ଅଧର୍ମ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିବେକ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ନିୟମ ଓ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଛି, ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଧର୍ମାଧର୍ମୋପଭୋଗାଯ ଯତ୍ ତୃତୀଯମତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ତତ୍ତ୍ରିଭେଦଂ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଭିର୍ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଯାତନା ଧର୍ମଭୋଗଶ୍ଚ ଭୁକ୍ତିଶ୍ଚେତି ତ୍ରିଭେଦକମ୍ ।। ୩୯.

ତୃତୀୟ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ କହିଛନ୍ତି: ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଧର୍ମର ଭୋଗ ଓ ସାଧାରଣ ଭୋଗ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର।

ଯସ୍ତୁ ଭାଵଃ ପୁରା ହ୍ଯାସୀତ୍ ପ୍ରାଣିନୋ ନିଘ୍ନତଃ ସ ଵୈ । ତତ୍ପାପାଖ୍ଯଂ ଶରୀରଂ ତେ ପାପସଂଜ୍ଞଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲା, ସେଇ ଦେହକୁ ପାପୀ ଦେହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ପାପ ଦେହ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

ଇଦାନୀଂ ଶୁଭଵୃତ୍ତିଂ ତୁ କୁର୍ଵତସ୍ତପ ଆର୍ଜଵମ୍ । ଅପରଂ ଧର୍ମରୂପଂ ତୁ ଶରୀରଂ ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ତେନ ଵେଦପୁରାଣାନି ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୩୯.

ଏବେ ତୁମେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତତା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଏକ ଧର୍ମମୟ ଦେହ ପାଇଛ। ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜାଣିପାରିବ।

ଯଦାଷ୍ଟାକଂ ସଂପରିଵର୍ତ୍ତତେ ପୁମାଂ- ସ୍ତଦା ତ୍ର୍ଯଵସ୍ଥଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ ତୁ ଵୈ । ଗତାଷ୍ଟଵର୍ଗସ୍ତ୍ରିଗତଃ ସଦା ଶୁଭଃ ସ୍ଥିରୋ ଭଵେଦାତ୍ମନି ନିଶ୍ଚଯାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୩୯.

ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟକ ଗୁଣ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ତିନି ଅବସ୍ଥାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଅଷ୍ଟକ ଗୁଣକୁ ଛାଡ଼ି, ତିନି ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସଦା ଶୁଭ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଆତ୍ମାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।

ଯଦା ପଞ୍ଚ ପୁନଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାପି ସଂତ୍ଯଜେତ୍ । ଏକମାର୍ଗସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତଂ ଲଭତେ ନରଃ ।। ୩୯.

ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚଟି ପୁନି ପଞ୍ଚଟିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚଟିକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏକ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ମଣିଷ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସତ୍ଯତପା ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ ଯଦି ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶରୀରଂ ନୋପଜାଯତେ । ତଦା କେନ ପ୍ରକାରେଣ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମୋପଲଭ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ସତ୍ୟତପା କହିଲେ, "ଭଗବନ୍ତ, ଯଦି ଶରୀରରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ କେମିତି ଜଣାଯିବ?"

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । କର୍ମକାଣ୍ଡଂ ଜ୍ଞାନମୂଲଂ ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମାଦିକଂ ତଥା । ଏତଯୋରନ୍ତରଂ ନାସ୍ତି ଯଥାଽଶ୍ମମୃଦଯୋର୍ମୁନେ ।। ୩୯.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "କର୍ମକାଣ୍ଡ ଜ୍ଞାନରେ ଭିତ୍ତି ରହିଛି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ପାଥର ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।"

କର୍ମକାଣ୍ଡଂ ଚତୁର୍ଭେଦଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଷୁ କୀର୍ତିତମ୍ । ତତ୍ର ଵେଦୋକ୍ତକର୍ମାଣି ତ୍ରଯଃ କୁର୍ଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ । ତ୍ରିଶୁଶ୍ରୂଷାମଥୈକସ୍ତୁ ଏଷା ଵେଦୋଦିତା କ୍ରିଯା ।। ୩୯.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଚାରିପ୍ରକାର ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏଥିରେ ତିନିଜଣ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମିତ ଭାବେ ବେଦ ଉଲ୍ଲିଖିତ କର୍ମ କରନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କରେ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ କ୍ରିୟା।

ଏତାନ୍ ଧର୍ମାନଵସ୍ଥାଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋପାସ୍ତିଂ ରୋଚତେ । ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵେନ୍ନୂନଂ ଵେଦଵାଦରତସ୍ଯ ଚ ।। ୩୯.

ଏହି ଧର୍ମଗୁଡିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନୁସରିଲେ, ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଭଲ ଲାଗେ; ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ଲାଗିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।

ସତ୍ଯତପା ଉଵାଚ । ଯଦେତତ୍ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାମୁନେ । ତସ୍ଯ ରୂପଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଯୋଗିନୋଽପି ମହାତ୍ମନଃ ।। ୩୯.

ସତ୍ୟତପା କହିଲେ, "ମହାମୁନି, ଆପଣ କହିଥିବା ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ରୂପକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନଥାନ୍ତି।"

ଅନାମମସଗୋତ୍ରଂ ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତଂ ମୂର୍ତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ । କଥଂ ସ ଜ୍ଞାଯତେ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଜ୍ଞାନାମଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ତସ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଂ କଥଯ ମେ ଵେଦମାର୍ଗଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାମ୍ ।। ୩୯.

ଏହାର କୌଣସି ନାମ ନାହିଁ, କୌଣସି ବଂଶ ନାହିଁ, ଏହା ନିରାକାର ଓ ଆକାରହୀନ; ସମସ୍ତ ପରିଚୟରୁ ପରେ—ଏମିତି ବ୍ରହ୍ମ କେମିତି ଜଣାଯିବ? ବେଦ ମାର୍ଗରେ ଯେଉଁ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ମୋତେ ସେଇ ନାମ କହନ୍ତୁ।

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । ଯଦେତତ୍ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦଵ୍ଯାସେଷୁ ପଠ୍ଯତେ । ସ ଦେଵଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପରଃ ।। ୩୯.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଯେଉଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ହେଉଛନ୍ତି କମଳନୟନ ଦେବ, ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ।"

ସ ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧୈରିଷ୍ଟୈର୍ଦାନୈର୍ଦତ୍ତୈଶ୍ଚ ସତ୍ତମ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପରମୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ ।। ୩୯.

ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା, ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।

ସତ୍ଯତପା ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ ବହୁଵିତ୍ତେନ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ହି କ୍ଵଚିଦ୍ ଯଜ୍ଞଃ କଥଂଚନ । ତେନ ପ୍ରାପ୍ତେନ ଭଗଵାନ୍ ଲଭ୍ଯତେ ଦୁଃଖତୋ ହରିଃ ।। ୩୯.

ସତ୍ୟତପା କହିଲେ, "ଭଗବନ୍ତ, ବହୁ ଧନ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନେ କେବେ କେବେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ତଥାପି, ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପାଇଯାଏ।"

ଵିତ୍ତେନ ଚ ଵିନା ଦାନଂ ଦାତୁଂ ଵିପ୍ର ନ ଶକ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଯମାନେଽପି ନ ମତିଃ କୁଟୁମ୍ବାସକ୍ତଚେତସଃ । ତସ୍ଯ ମୋକ୍ଷଃ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵଥା ଦୁର୍ଲଭୋ ହରିଃ ।। ୩୯.

ଧନ ଛାଡ଼ି ଦାନ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ପରିବାରରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ। ଏମିତି ଲୋକ କେମିତି ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ? ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହରିଙ୍କୁ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ।

ଅଲ୍ପାଯାସେନ ଲଭ୍ଯେତ ଯେନ ଦେଵଃ ସନାତନଃ । ତନ୍ମେ ସାମାନ୍ଯତୋ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ଯଦ୍ ଭଵେତ୍ ।। ୩୯.

କମ୍ ଚେଷ୍ଟାରେ କେମିତି ସନାତନ ଦେବଙ୍କୁ ପାଇଯିବ? ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ସେଥିରେ ସାଧାରଣ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ।

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । କଥଯାମି ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ରହସ୍ଯଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍ । ଧରଣ୍ଯା ଯତ୍କୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ମଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯା ତୁ ରସାତଲେ ।। ୩୯.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପରମ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ଦେବମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଧରଣୀ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଯିବାବେଳେ କରିଥିଲେ।"

ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵୋ ଭାଵଃ ସଲିଲେ ନାତିରେଚିତଃ । ତସ୍ମିନ୍ ସଲିଲମଗ୍ନେ ତୁ ପୃଥ୍ଵୀ ପ୍ରାଯାଦ୍ ରସାତଲମ୍ ।। ୩୯.

ପୃଥିବୀର ଭୌତିକ ଗୁଣ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ହେଉନଥିଲା; ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ରସାତଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସା ଭୂତଧାରିଣୀ ଦେଵୀ ରସାତଲଗତା ଶୁଭା । ଆରାଧଯାମାସ ଵିଭୁଂ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପରମ୍ । ଉପଵାସଵ୍ରତୈର୍ଦେଵୀ ନିଯମୈଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ ।। ୩୯.

ସେଇ ଭଲ ଧରଣୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ରସାତଳକୁ ଯାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।

କାଲେନ ମହତା ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଉଜ୍ଜହାର ସ୍ଥିତୌ ଚେମାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ସୋଽଵ୍ଯଯଃ ।। ୩୯.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ବସାଇଲେ; ସେଇ ଅବିନାଶୀ ଏହି କାମ କଲେ।

ସତ୍ଯତପା ଉଵାଚ । କୋଽସୌ ଧରଣ୍ଯା ସଂଚୀର୍ଣ ଉପଵାସୋ ମହାମୁନେ । କାନି ଵ୍ରତାନି ଚ ତଥା ଏତନ୍ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୩୯.

ସତ୍ୟତପା କହିଲେ, "ମହାମୁନି, ଧରଣୀ କେଉଁ ଉପବାସ କରିଥିଲେ? କେଉଁ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।"

ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । ଯଦା ମାର୍ଗଶିରେ ମାସି ଦଶମ୍ଯାଂ ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍ । କୃତ୍ଵା ଦେଵାର୍ଚନଂ ଧୀମାନଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି ।। ୩୯.

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "ଯେତେବେଳେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଦଶମୀ ତାରିଖରେ, ଏକ ନିୟମିତ ମନବଳିୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରେ—"

ଶୁଚିଵାସାଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ହଵ୍ଯମନ୍ନଂ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚପଦଂ ଗତ୍ଵା ପୁନଃ ଶୌଚଂ ତୁ ପାଦଯୋଃ ।। ୩୯.

ପରିଷ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ମନେ, ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ହବ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି, ପାଞ୍ଚଟି ପଦ ଚାଲି, ପୁନି ପାଦ ଧୋଇବା ଉଚିତ।

କୃତ୍ଵାଽଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲମାତ୍ରଂ ତୁ କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଭକ୍ଷଯେଦ୍ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ତୁ ତତ ଆଚମ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୩୯.

ଏକ ଦୁଇ ଅଂଗୁଳ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଛର ଡାଳି ନେଇ, ଏହାକୁ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ସାବଧାନରେ ଆଚମନ କରିବା ଦରକାର।

ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାରାଣି ସର୍ଵାଣି ଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଂ କିରୀଟିଂ ପୀତଵାସସମ୍ ।। ୩୯.

ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଛୁଇଁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାଏଁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।