ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଋଷିରୁଵାଚ । ଅହଂ ତ୍ଵଯା ପୁରା ପୁତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥିତୋଽସ୍ମି ତପୋଽର୍ଥିନା । ବହୁପାତକଯୁକ୍ତେନ ଘୋରରୂପେଣ ଚାନଘ ।। ୩୭.

ଋଷି କହିଲେ: ପୁର୍ବରୁ, ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାହିଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପାପରେ ଭରିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଥିଲା, ହେ ନିରପରାଧ।

ଇଦାନୀଂ ତଵ ପାପାନି ଦେଵିକାଭିଷଵେଣ ଚ । ମଦ୍ଦର୍ଶନେନ ଚ ଚିରଂ ଵିଷ୍ଣୁନାମଶ୍ରୁତେନ ଚ । ନଷ୍ଟାନି ଶୁଦ୍ଧଦେହୋଽସି ସାଂପ୍ରତଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୩୭.

ଏବେ, ଦେବିକା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୋତେ ଦେଖିବା, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହରେ ଅଛ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଇଦାନୀଂ ଵରମେକଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ତପଃ କୁରୁଷ୍ଵ ସାଧୋ ତ୍ଵଂ ଚିରକାଲଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି ।। ୩୭.

ଏବେ, ମୋ ସମ୍ନିଧିରେ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କର; ହେ ସଜନ, ଯେତେ ଦିନ ଚାହୁଁଛ, ତପସ୍ୟା କର।

ଵ୍ଯାଧ ଉଵାଚ । ଯ ଏଷ ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମର୍ତ୍ଯୈରେଷ ଏଵ ଵରୋ ମମ ।। ୩୭.

ଶିକାରୀ କହିଲେ: ଯେ ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ ତୁମେ କହିଛ, ସେ ମରଣଧରମୀ ଲୋକମାନେ କିପରି ପାଇପାରିବେ? ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ମୋ ପାଇଁ।

ଋଷିରୁଵାଚ । ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵ୍ରତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପୁରୁଷୋଽଚ୍ଯୁତମ୍ । ସ ପରଂ ତମଵାପ୍ନୋତି ଭକ୍ତଯା ଯୁକ୍ତଃ ପୁମାନିତି ।। ୩୭.

ଋଷି କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଉପବାସ କରେ, ତାହା ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି ସହିତ ସେ ପରମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭଵାନ୍ ପୁତ୍ର ଵ୍ରତମେତତ୍ ସମାଚର । ନ ଭକ୍ଷଯେଦ୍ ଗଣାନ୍ନଂ ତୁ ନ ଵଦେଦନୃତଂ କ୍ଵଚିତ୍ ।। ୩୭.

ଏପରି ଜାଣି, ପୁତ୍ର, ଏହି ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଗୋଟିଏ ଦଳର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ନାହିଁ, କେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ନାହିଁ।

ଏତତ୍ ତେ ଵ୍ରତମାଦିଷ୍ଟଂ ମଯା ଵ୍ଯାଧଵର ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଅତ୍ରୈଵଂ ତପସା ଯୁକ୍ତସ୍ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଯାଵଦିଚ୍ଛସି ।। ୩୭.

ଏହି ଉପବାସ ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକାରୀ; ଏଠାରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ଯେତେ ଦିନ ଚାହୁଁଛ, ରୁହ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତାନ୍ଵିତଂ ମତ୍ଵା ଵରଦୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽଭଵତ୍ । ମୋକ୍ଷାର୍ଥିନମଥୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଗତୋ ମୁନିଃ ।। ୩୭.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନୁଗ୍ରହଦାତା ହେଲେ; ଶିକାରୀ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଛି ବୋଲି ବୁଝି, ମୁନି ତାହାକୁ ଭୁଲାଇ ଚାଲିଗଲେ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ସ ଶୁଭଂ ଶୋଭନଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥାଯ ଵ୍ଯାଧସତ୍ତମଃ । ତପସ୍ତେପେ ନିରାହାରସ୍ତଂ ଗୁରୁଂ ମନସା ସ୍ମରନ୍ ।। ୩୮.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକାରୀ ଭଲ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ପଥ ଅନୁସରି, ନିଖାଦ ତପସ୍ୟା କଲେ, ମନରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି।

ଭିକ୍ଷାକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶୀର୍ଣପର୍ଣାନ୍ଯଭକ୍ଷଯତ୍ । ସ କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟୋ ଵୃକ୍ଷମୂଲଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ।। ୩୮.

ଭିକ୍ଷା ନେବା ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇଲେ; ଏକଥାରେ ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଗଛର ମୂଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

ବୁଭୁକ୍ଷିତସ୍ତରୋଃ ପର୍ଣମୈଚ୍ଛଦ୍ ଭକ୍ଷିତୁମନ୍ତିକାତ୍ । ଇତ୍ଯେଵଂ କୁର୍ଵତୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ ।। ୩୮.

ଭୋକା ହୋଇ, ସେ ନିକଟର ଗଛର ପତ୍ର ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ଏପରି କରିବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଦେହବିହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।

ମା ଭକ୍ଷଯସ୍ଵ ସକଟମୁଚ୍ଚୈରେଵଂ ପ୍ରଭାଷିତେ । ତତୋଽସୌ ତଂ ଵିହାଯାନ୍ଯଦ୍ ଵାର୍କ୍ଷଂ ପତିତମଗ୍ରହୀତ୍ ।। ୩୮.

ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ କହିଲା: ବେକା ପତ୍ର ଖାଇବା ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ଏହା ଛାଡି, ଅନ୍ୟ ଗଛର ପଡିଥିବା ପତ୍ର ନେଲେ।

ତମପ୍ଯେଵଂ ନିଷିଦ୍ଧଂ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଂ ତଥୈଵମେଵ ଚ । ଏଵଂ ସ ସକଟଂ ମତ୍ଵା ଵ୍ଯାଧଃ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଭକ୍ଷଯତ୍ ।। ୩୮.

ସେହିପରି ଏହି ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ନିଷେଧ ହେଲା; ଏପରି ବେକା ବୋଲି ଭାବି, ଶିକାରୀ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ।

ନିରାହାରସ୍ତପସ୍ତେପେ ସ୍ମରନ୍ ଗୁରୁମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ତସ୍ଯାଥ ବହୁନା କାଲେ ଗତେ ଋଷିଵରୋଽଭ୍ଯଗାତ୍ ।। ୩୮.

ସେ ଉପବାସ କରି, ଅପରିଶ୍ରାନ୍ତ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ମହାମୁନି ଆସିଲେ।

ଦୁର୍ଵାସାଃ ଶଂସିତାତ୍ମା ଵୈ କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଣମପଶ୍ଯତ । ଵ୍ଯାଧଂ ତପୋତ୍ଥତେଜୋଭିର୍ଜ୍ଵଲମାନଂ ହଵିର୍ଯଥା ।। ୩୮.

ଦୁର୍ବାସା, ଯିଏ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ଅତି କମ୍ ପ୍ରାଣ ଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଅଗ୍ନିରେ ହବି ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ।

ସୋଽପି ଵ୍ଯାଧସ୍ତୁ ତଂ ନତ୍ଵା ଶିରସାଽଥ ମହାମୁନିମ୍ । ଉଵାଚ ସ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ ଦର୍ଶନାତ୍ ତଵ ।। ୩୮.

ସେ ଶିକାରୀ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଜୀବନର ସଫଳତା ଲାଗିଛି।'

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଂ ମେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ଵମଵଧାରଯ । ଶୀର୍ଣପର୍ଣାନି ଭକ୍ଷଯନ୍ ଵୈ ତୈରେଵାହଂ ମହାମୁନେ । ଭଵନ୍ତଂ ପ୍ରୀଣଯାମୀତି ଵ୍ଯାଧସ୍ତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୩୮.

'ଏବେ ମୋର ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ ଆସିଛି—ଦୟାକରି ଏହି କଥା ବୁଝନ୍ତୁ। ମୁଁ କେବଳ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି,' ବୋଲି ଶିକାରୀ କହିଲେ।

ଦୁର୍ଵାସା ଅପି ତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଶୁଦ୍ଧଭାଵଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ଜିଜ୍ଞାସୁସ୍ତତ୍ତପୋ ଵାକ୍ଯମିଦମୁଚ୍ଚୈରୁଵାଚ ହ ।। ୩୮.

ଦୁର୍ବାସା ମୁନି, ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।

ଯଵଗୋଧୂମଶାଲୀନାମନ୍ନଂ ଚୈଵ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍ । ଦୀଯତାଂ ମେ କ୍ଷୁଧାର୍ତାଯ ତ୍ଵାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯାଗତାଯ ଚ ।। ୩୮.

'ମୋ ପାଇଁ ଭଲଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଯବ, ଗହୁଁ ଓ ଚାଉଳର ଭୋଜନ ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ଏଠାକୁ ଭୁଖା ହୋଇ ଆସିଛି।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତେନ ତ୍ଵସୌ ଵ୍ଯାଧଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ପରମିକାଂ ଗତଃ । କ୍ଵ ସଂଭଵିଷ୍ଯତେ ମହ୍ଯମିତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍ ।। ୩୮.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶିକାରୀ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—'ମୋ ପାଖରେ ଏହି ସମ୍ଭବ କିପରି ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତଃ ପାତ୍ରମାକାଶାତ୍ ପତିତଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌଵର୍ଣଂ ସିଦ୍ଧିସଂଯୁକ୍ତଂ ତଜ୍ଜଗ୍ରାହ କରେଣ ସଃ ।। ୩୮.

ସେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସୁନାର ବାତିଲି ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ସିଦ୍ଧିର ସହିତ ଥିଲା; ସେ ଏହାକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।

ତଦ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ଦୁର୍ଵାସାଖ୍ଯଂ ସସାଧ୍ଵସଃ । ଅତ୍ରୈଵ ସ୍ଥୀଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯାଵଦ୍ ଭିକ୍ଷାଟନଂ ତ୍ଵହମ୍ । କରୋମି ତତ୍ପ୍ରସାଦୋଽଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମ ।। ୩୮.

ଏହାକୁ ଧରି, ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦୁର୍ବାସା ନାମକ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଭିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଉଛି; ଏହି କୃପା ଦିଅନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଭିକ୍ଷାମଟନଂ ଵ୍ଯାଧସତ୍ତମଃ । ନାତିଦୂରେଣ ନଗରଂ ଧନଯୋଷସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୩୮.

ଏଭଳି କହି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକାରୀ ଭିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏଠାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଧନ ଓ ମହିଳାମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସହରକୁ।

ତସ୍ଯ ତତ୍ର ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵଶୋଭନାଃ । ଵୃକ୍ଷେଭ୍ଯୋ ନିର୍ଯଯୁଶ୍ଚାନ୍ଯା ହେମପାତ୍ରାଗ୍ରପାଣଯଃ । ଵିଵିଧାନ୍ନାନି ତସ୍ଯାଶୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ପାତ୍ରଂ ପ୍ରପୂରିତମ୍ ।। ୩୮.

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଗଛରୁ ବାହାରିଲେ, ସୁନାର ବାତିଲି ହାତରେ ଧରି, ବିଭିନ୍ନ ପକାଳି ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ତାଙ୍କର ବାତିଲିକୁ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିଦେଲେ।

ସ ଚ ଭୂତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ଵା ପୁନରଥାଶ୍ରମମ୍ । ଆଜଗାମ ତତୋଽପଶ୍ଯତ୍ ତମୃଷିଂ ଜପତାଂ ଵରମ୍ ।। ୩୮.

ସେ ନିଜ କାମ ସଫଳ ହେବାକୁ ଭାବି, ପୁଣି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ ଓ ମନ୍ତ୍ରପଠନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥାପ୍ଯ ତାଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମୃଷିଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵ୍ଯାଧସତ୍ତମଃ ।। ୩୮.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିକାରୀ ଭିକ୍ଷା ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ, ମନ ଶାନ୍ତ ରହି, ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।

ଭଗଵନ୍ କ୍ଷାଲନଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ କ୍ରିଯତାମୃଷିପୁଂଗଵ । ଯଦି ତ୍ଵହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯସ୍ତଦେଵଂ କର୍ତ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୩୮.

'ପ୍ରଭୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।'

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଜିଜ୍ଞାସୁସ୍ତପୋଵୀର୍ଯଂ ଶୁଭଂ ମୁନିଃ । ନଦୀଂ ଗନ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଜଲପାତ୍ରଂ ନ ଚାସ୍ତି ମେ ।। ୩୮.

ଏଭଳି କହିଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନଦୀକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ମୋ ପାଖରେ ପାଣିର ବାତିଲି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'

କଥଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯାମ୍ଯାଶୁ ଵ୍ଯାଧ ପାଦୌ ମହାମତେ । ଇତ୍ଯେତନ୍ମୁନିନା ଵ୍ଯାଧଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍ । କିଂ କରୋମି କଥଂ ଚାସ୍ଯ ଭୋଜନଂ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩୮.

'ଶିକାରୀ, ମୁଁ କିପରି ତୁରନ୍ତ ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇପାରିବି?' ଏହି କଥା ମୁନିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି, ଏବଂ କିପରି ସେ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ?'