ଵରାହପୁରାଣମ୍

କ୍ଷୀଣାଭଵଂସ୍ତଦା ସର୍ଵା ଓଷଧ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଦ୍ଭିରତ୍ଯର୍ଥମୋଷଧୀଭିଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।। ୩୫.

ସେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ବିଶେଷକରି ଔଷଧିମାନେ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ କ୍ଷୟ ହେବାରୁ ଦେବତାମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲେ।

ମୂଲେଷୁ ଵୀରୁଧାଂ ସୋମଃ ସ୍ଥିତ ଇତ୍ଯୂଚୁରାତୁରାଃ । ତେଷାଂ ଚିନ୍ତାଽଭଵତ୍ ତୀଵ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ ।। ୩୫.

ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ସେମାନେ କହିଲେ, 'ସୋମ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମୂଳରେ ଅଛନ୍ତି।' ସେମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତା ବହୁତ ବଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ଭଗଵାନାହ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରୂତ କିଂ କ୍ରିଯତେ ମଯା । ତେ ଚୋଚୁର୍ଦେଵ ଦକ୍ଷେଣ ଶପ୍ତଃ ସୋମୋ ଵିନାଶିତଃ ।। ୩୫.

ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି କହ।' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବ, ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ସୋମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।'

ତାନୁଵାଚ ତଦା ଦେଵୋ ମଥ୍ଯତାଂ କଲଶୋଦଧିଃ । ଓଷଧ୍ଯଃ ସର୍ଵତୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯାଶୁ ସୁସଂଯତୈଃ ।। ୩୫.

ତେବେ ଦେବତା କହିଲେ, 'ଘଟ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କର। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଔଷଧିମାନେ ପକେଇଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵାନ୍ ଦଧ୍ଯୌ ରୁଦ୍ରଂ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ତଥା ଦଧ୍ଯୌ ଵାସୁକିଂ ନେତ୍ରକାରଣାତ୍ ।। ୩୫.

ଏପରି କହି ହରି ନିଜେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାସୁକିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମଥନ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ସହିତା ମମନ୍ଥୁର୍ଵରୁଣାଲଯମ୍ । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ମଥିତେ ଜାତଃ ପୁନଃ ସୋମୋ ମହୀପତେ ।। ୩୫.

ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ମଥନ କଲେ। ମଥନ ହେବା ପରେ ସୋମ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ରାଜନ।

ଯୋଽସୌ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞସଂଜ୍ଞୋ ଵୈ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ ପୁରୁଷଃ ପରଃ । ସ ଏଵ ସୋମୋ ମନ୍ତଵ୍ଯୋ ଦେହିନାଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତଃ । ପରେଚ୍ଛଯା ସ ମୂର୍ତ୍ତିଂ ତୁ ପୃଥକ୍ ସୌମ୍ଯାଂ ପ୍ରପେଦିଵାନ୍ ।। ୩୫.

ଏହି ଶରୀରରେ ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ ସୋମ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଉଚିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଏକ ନୂଆ, ଶାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

ତମେଵ ଦେଵମନୁଜାଃ ଷୋଡଶେମାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ଉପଜୀଵନ୍ତି ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ତଥୈଵୋଷଧଯଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୩୫.

ମନୁଷ୍ୟ, ଷୋଳ ଦେବତା, ଗଛ ଓ ଔଷଧିମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।

ରୁଦ୍ରସ୍ତମେଵ ସକଲଂ ଦଧାର ଶିରସା ତଦା । ତଦାତ୍ମିକା ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିରସୌ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୫.

ତାପରେ ରୁଦ୍ର ସମଗ୍ର ସୋମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ। ସେଠାରୁ ଜଳ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହେଲା ଏବଂ ସେ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ପ୍ରୀତଃ ପୌର୍ଣମାସୀଂ ତିଥିଂ ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ଯାମୁପୋଷଯେଦ୍ ରାଜଂସ୍ତମର୍ଥଂ ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍ ।। ୩୫.

ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିକୁ ବିଶେଷ ଦିନ ଭାବେ ଦେଲେ। ସେ ଦିନ ଉପବାସ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜନ।

ଯଵାନ୍ନହାରଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । କାନ୍ତିଂ ପୁଷ୍ଟିଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଚ କେଵଲମ୍ ।। ୩୫.

ଯବ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ରୂପ, ପୁଷ୍ଟି, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଆଦିତ୍ରେତାସୁ ରାଜାନୋ ମଣିଜା ଯେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । କଥଯିଷ୍ଯାମି ତାନ୍ ରାଜନ୍ ଯତ୍ର ଜାତୋଽପି ପାର୍ଥିଵ ।। ୩୬.

ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ, ରାଜା, କୃତ ଓ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଯେଉଁ ରତ୍ନସମ ରାଜାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ତୁମେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

ଯୋଽସୌ ସୁପ୍ରଭନାମାସୀତ୍ ସ ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ କୃତେ ଯୁଗେ । ଜାତୋଽସି ନାମ୍ନା ଵିଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରଜାପାଲେତି ଶୋଭନଃ ।। ୩୬.

ଯିଏ ସୁପ୍ରଭ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସେଇ ତୁମେ କୃତ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ। ସେଠାରେ ତୁମ ନାମ ପ୍ରଜାପାଳ ଥିଲା, ଏବଂ ତୁମେ ମହାନ ମାନ୍ୟତା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଧିକାରୀ ଥିଲ।

ଶେଷାସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ରାଜନ୍ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାବଲାଃ । ଯୋ ଦୀପ୍ତତେଜା ମଣିଜଃ ସ ଶନ୍ତେତି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୩୬.

ଅନ୍ୟମାନେ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ରାଜା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରତ୍ନସମ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଶାନ୍ତି' ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।

ସୁରଶ୍ମିର୍ଭଵିତା ରାଜା ଶଶକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ । ଶୁଭଦର୍ଶନଃ ପାଞ୍ଚାଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନରାଧିପଃ ।। ୩୬.

ସୁରଶ୍ମି ଏକ ରାଜା ହେବେ, ଶଶକର୍ଣ୍ଣ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ। ଶୁଭଦର୍ଶନ ନାମକ ପାଞ୍ଚାଳ ବଂଶର ଏକ ରାଜା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ହେବେ।

ସୁଶାନ୍ତିରଙ୍ଗଵଂଶେ ଵୈ ସୁନ୍ଦରୋଽପ୍ଯଙ୍ଗ ଇତ୍ଯୁତ । ସୁନ୍ଦଶ୍ଚ ମୁଚୁକୁନ୍ଦୋଽଭୂତ୍ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁର ଏଵ ଚ ।। ୩୬.

ସୁଶାନ୍ତି ଅଙ୍ଗ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟ 'ଅଙ୍ଗ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ। ସୁନ୍ଦ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତୁରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସୁମନାଃ ସୋମଦତ୍ତସ୍ତୁ ଶୁଭଃ ସଂଵରଣୋଽଭଵତ୍ । ସୁଶୀଲୋ ଵସୁଦାନସ୍ତୁ ସୁଖଦୋ ସୁପତିର୍ଭଵତ୍ ।। ୩୬.

ସୁମନାସ୍ ସୋମଦତ୍ତ ହେଲେ, ଶୁଭ ସଂବରଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୁଶୀଳ ବସୁଦାନ ହେଲେ, ସୁଖଦ ସୁପତି ହେଲେ।

ଶମ୍ଭୁଃ ସେନାପତିରଭୂତ୍ ସୁକାନ୍ତୋ ଦଶରଥଃ ସ୍ମୃତଃ । ସୋମୋଽଭୂଜ୍ଜନକୋ ରାଜା ଏତେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ନୃପ ।। ୩୬.

ଶମ୍ଭୁ ସେନାପତି ହେଲେ, ସୁକାନ୍ତ ଦଶରଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସୋମ ଜନକ ରାଜା ହେଲେ—ଏହିମାନେ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ରାଜାମାନେ।

ସର୍ଵେ ଭୂମିମିମାଂ ରାଜନ୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଵସୁଧାଧିପାଃ । ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୩୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତିମାନେ, ରାଜା, ଏହି ଭୂମିର ଭୋଗ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପୂଜା-ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜର୍ଷିର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଽମୃତଂ ପ୍ରଭୁଃ । ଆଖ୍ଯାନଂ ପରମଂ ପ୍ରୀତସ୍ତପଶ୍ଚର୍ତୁମିଯାଦ୍ ଵନମ୍ ।। ୩୬.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଏପରି ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଋଷି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଅମୃତର ଅଧିକାରୀ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଋଷିରଧ୍ଯାତ୍ମଯୋଗେନ ଵିହାଯେଦଂ କଲେଵରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋଽଭଵଦ୍ଧାତ୍ରି ହରୌ ଲଯମଵାପ ଚ ।। ୩୬.

ଋଷି ଆତ୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଧାତ୍ରି ହରିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ପାଇଲେ।

ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଚ ରାଜାଽସୌ ତପୋଽର୍ଥଂ ଗତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ । ତତ୍ର ଗୋଵିନ୍ଦନାମାନଂ ହରିଂ ସ୍ତୋତୁମଥାରଭତ୍ ।। ୩୬.

ସେ ରାଜା, ପ୍ରଭୁ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନାମକ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ରାଜୋଵାଚ । ନମାମି ଦେଵଂ ଜଗତାଂ ଚ ମୂର୍ତ୍ତିଂ ଗୋପେନ୍ଦ୍ରମିନ୍ଦ୍ରାନୁଜମପ୍ରମେଯମ୍ । ସଂସାରଚକ୍ରକ୍ରମଣୈକଦକ୍ଷଂ କ୍ଷିତୀଧରଂ ଦେଵଵରଂ ନମାମି ।। ୩୬.

ରାଜା କହିଲେ—ମୁଁ ଦେବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକୃତିକୁ, ଗୋପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ନାୟକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ, ଅପରିମିତ, ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲିବାରେ ଏକମାତ୍ର ପାରଙ୍ଗତ, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଭଵୋଦଧୌ ଦୁଃଖଶତୋର୍ମ୍ମିଭୀମେ ଜରାଵର୍ତ୍ତେ କୃଷ୍ଣପାତାଲମୂଲେ । ତଦନ୍ତମେକୋ ଦଧତେ ସୁଖଂ ମେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଗୋପତିରପ୍ରମେଯ ।। ୩୬.

ଭବସାଗରରେ, ଶତଶତ ଦୁଃଖର ଭୟଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ, ଅନ୍ଧକାର ପାତାଳର ମୂଳରେ—ସେ ଏକମାତ୍ର ଶେଷ ଦେଇ, ମୋତେ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି। ହେ ଅପରିମିତ ଗୋପତି, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଵ୍ଯାଧ୍ଯାଦିଯୁକ୍ତଃ ପୁରୁଷୈର୍ଗ୍ରହୈଶ୍ଚ ସଙ୍ଘଟ୍ଟମାନଂ ପୁନରେଵ ଦେଵ । ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଯୁଦ୍ଧରତେ ମହାତ୍ମା ଜନାର୍ଦନୋ ଗୋପତିରୁଗ୍ରବାହୁଃ ।। ୩୬.

ବ୍ୟାଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ଗ୍ରହମାନେ ପୁନିପୁନି ଆକ୍ରମଣ କରିବାବେଳେ, ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା, ମହାତ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଗୋପତି, ଉଗ୍ରବାହୁ—ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ତ୍ଵମୁତ୍ତମଃ ସର୍ଵଵିଦାଂ ସୁରେଶ ତ୍ଵଯା ତତଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସମସ୍ତମ୍ । ଗୋପେନ୍ଦ୍ର ମାଂ ପାହି ମହାନୁଭାଵ ଭଵାଦ୍ଭୀତଂ ତିଗ୍ମରଥାଙ୍ଗପାଣେ ।। ୩୬.

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ବ୍ୟାପି ଅଛ। ଗୋପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ନାୟକ, ମହାନ ମହିମା ଥିବା, ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ଭବସାଗରରୁ ରକ୍ଷା କର, ତୀବ୍ର ଚକ୍ରଧାରୀ।

ପରୋଽସି ଦେଵ ପ୍ରଵରଃ ସୁରାଣାଂ ପୁଂସଃ ସ୍ଵରୂପୋଽସି ଶଶିପ୍ରକାଶଃ । ହୁତାଶଵକ୍ତ୍ରାଚ୍ଯୁତ ତୀଵ୍ରଭାଵ ଗୋପେନ୍ଦ୍ର ମାଂ ପାହି ଭଵେ ପତନ୍ତମ୍ ।। ୩୬.

ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ପୁରୁଷର ସ୍ୱରୂପ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଅଗ୍ନିମୁଖ ଅଚ୍ୟୁତ, ତୀବ୍ର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା, ଗୋପମାନଙ୍କ ନାୟକ, ମୁଁ ଭବସାଗରକୁ ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

ସଂସାରଚକ୍ରକ୍ରମଣାନ୍ଯନେକା - ନ୍ଯାଵିର୍ଭଵନ୍ତ୍ଯଚ୍ଯୁତ ଦେହିନାଂ ଯତ୍ । ତ୍ଵନ୍ମାଯଯା ମୋହିତାନାଂ ସୁରେଶ କସ୍ତେ ମାଯାଂ ତରତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଧାମା ।। ୩୬.

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ତୁମ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ସଂସାର ଚକ୍ରର ଅନେକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଦେବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ତୁମ ମାୟାକୁ କିଏ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବ?

ଅଗୋତ୍ରମସ୍ପର୍ଶମରୂପଗନ୍ଧ - ମନାମନିର୍ଦେଶମଜଂ ଵରେଣ୍ଯମ୍ । ଗୋପେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵାଂ ଯଦ୍ଯୁପାସନ୍ତି ଧୀରା - ସ୍ତେ ମୁକ୍ତିଭାଜୋ ଭଵବନ୍ଧମୁକ୍ତାଃ ।। ୩୬.

ଗୋପମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଯେଉଁ ଧୀର ଲୋକମାନେ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଗୋତ୍ରହୀନ, ସ୍ପର୍ଶହୀନ, ଆକୃତିହୀନ, ଗନ୍ଧହୀନ, ନାମହୀନ, ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ, ଅଜନ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେଠି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ।