ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ତେଷାଂ ପନ୍ଥାନମାକରୋତ୍ । ଦକ୍ଷିଣାଯନସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ପିତୄଣାଂ ଚ ପିତାମହଃ ।। ୩୪.

ଏଭଳି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ 'ଦକ୍ଷିଣାୟନ' ନାମକ ପଥ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ତୂଷ୍ଣୀଂ ସସର୍ଜ ଭୂତାନି ତମୂଚୁଃ ପିତରସ୍ତତଃ । ଵୃତ୍ତିଂ ନୋ ଦେହି ଭଗଵନ୍ ଯଯା ଵିନ୍ଦାମହେ ସୁଖମ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ସେ ନିରବ ଭାବେ ଭୂତମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପିତୃମାନେ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଆମେ କିପରି ସୁଖ ପାଇବା, ଏହିପାଇଁ ଆମକୁ ଜୀବିକା ଦିଅ।'

ବ୍ରହ୍ମା ଉଵାଚ । ଅମାଵାସ୍ଯାଦିନଂ ଵୋଽସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଂ କୁଶତିଲୋଦକୈଃ । ତର୍ପିତା ମାନୁଷୈସ୍ତୃପ୍ତିଂ ପରାଂ ଗଚ୍ଛଥ ନାନ୍ଯଥା ।। ୩୪.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ; ସେ ଦିନ ମଣିଷମାନେ କୁଶ ଓ ତିଳ ମିଶା ଜଳ ଦେଇ ତୁମକୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ତେବେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୃପ୍ତି ପାଉଛ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।'

ତିଲା ଦେଯାସ୍ତଥୈତସ୍ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ପିତୃଭକ୍ତିତଃ । ପରମଂ ତସ୍ଯ ସଂତୁଷ୍ଟା ଵରଂ ଯଚ୍ଛତ ମା ଚିରମ୍ ।। ୩୪.

ଏହି ଦିନରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପବାସ କରି, ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାରେ ସେମାନେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରଃ ଅତ୍ରିର୍ନାମ ମହାତପାଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ସୋମୋ ଦକ୍ଷଜାମାତୃତାଂ ଗତଃ ।। ୩୫.

ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତପସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୋମ ଥିଲେ, ଯିଏ ଡକ୍ଷଙ୍କର ଜମାତା ହେଲେ।

ସପ୍ତଵିଂଶତି ଯାଃ କନ୍ଯା ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ସୋମପତ୍ନ୍ଯୋଽତିମନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତାସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ତୁ ରୋହିଣି ।। ୩୫.

ଡକ୍ଷଙ୍କର ସତେଇଟି ଝିଅ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ। ସେମାନେ ସୋମଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୋହିଣୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ତାମେଵ ରମତେ ସୋମୋ ନେତରା ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମଃ । ଇତରାଃ ପ୍ରୋଚୁରାଗତ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯାସମତାଂ ଶଶେଃ ।। ୩୫.

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସୋମ କେବଳ ରୋହିଣୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅସମତା ବିଷୟରେ ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ କଲେ।

ଦକ୍ଷୋଽପ୍ଯସକୃଦାଗତ୍ଯ ତମୁଵାଚ ସ ନାକରୋତ୍ । ସମତାଂ ସୋଽପି ତଂ ଦକ୍ଷଃ ଶଶାପାନ୍ତର୍ହିତୋ ଭଵ ।। ୩୫.

ଡକ୍ଷ ଅନେକଥର ଆସି ସୋମଙ୍କୁ ସମତା ରଖିବାକୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୋମ ଏହା କଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଲୁଚିଯାଅ।'

ଏଵଂ ଶପ୍ତସ୍ତୁ ଦକ୍ଷେଣ ସୋମୋ ଦେହଂ ତ୍ଯଜେଦଥ । ଉଵାଚ ସୋମୋ ଦକ୍ଷଂ ତୁ ଭଵାନେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅନେକଜୋ ଵିହାଯେମଂ ବ୍ରହ୍ମଦେହଂ ସନାତନମ୍ ।। ୩୫.

ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ସୋମ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଡକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବା ପରେ ଏହି ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଦେହ ଛାଡିଦେବେ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷଯଂ ସୋମ ଅଗମଦ୍ ଦକ୍ଷଶାପତଃ । ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ନଷ୍ଟେ ସୋମେ ସଵୀରୁଧଃ ।। ୩୫.

ଏପରି କହି ସୋମ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ କ୍ଷୟଶୀଳ ହେଲେ। ସୋମ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ନାଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ।

କ୍ଷୀଣାଭଵଂସ୍ତଦା ସର୍ଵା ଓଷଧ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଦ୍ଭିରତ୍ଯର୍ଥମୋଷଧୀଭିଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।। ୩୫.

ସେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ବିଶେଷକରି ଔଷଧିମାନେ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ କ୍ଷୟ ହେବାରୁ ଦେବତାମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲେ।

ମୂଲେଷୁ ଵୀରୁଧାଂ ସୋମଃ ସ୍ଥିତ ଇତ୍ଯୂଚୁରାତୁରାଃ । ତେଷାଂ ଚିନ୍ତାଽଭଵତ୍ ତୀଵ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ ।। ୩୫.

ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ସେମାନେ କହିଲେ, 'ସୋମ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମୂଳରେ ଅଛନ୍ତି।' ସେମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତା ବହୁତ ବଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ଭଗଵାନାହ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରୂତ କିଂ କ୍ରିଯତେ ମଯା । ତେ ଚୋଚୁର୍ଦେଵ ଦକ୍ଷେଣ ଶପ୍ତଃ ସୋମୋ ଵିନାଶିତଃ ।। ୩୫.

ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି କହ।' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବ, ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ସୋମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।'

ତାନୁଵାଚ ତଦା ଦେଵୋ ମଥ୍ଯତାଂ କଲଶୋଦଧିଃ । ଓଷଧ୍ଯଃ ସର୍ଵତୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯାଶୁ ସୁସଂଯତୈଃ ।। ୩୫.

ତେବେ ଦେବତା କହିଲେ, 'ଘଟ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କର। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଔଷଧିମାନେ ପକେଇଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵାନ୍ ଦଧ୍ଯୌ ରୁଦ୍ରଂ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ତଥା ଦଧ୍ଯୌ ଵାସୁକିଂ ନେତ୍ରକାରଣାତ୍ ।। ୩୫.

ଏପରି କହି ହରି ନିଜେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାସୁକିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମଥନ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ସହିତା ମମନ୍ଥୁର୍ଵରୁଣାଲଯମ୍ । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ମଥିତେ ଜାତଃ ପୁନଃ ସୋମୋ ମହୀପତେ ।। ୩୫.

ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ମଥନ କଲେ। ମଥନ ହେବା ପରେ ସୋମ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ରାଜନ।

ଯୋଽସୌ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞସଂଜ୍ଞୋ ଵୈ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ ପୁରୁଷଃ ପରଃ । ସ ଏଵ ସୋମୋ ମନ୍ତଵ୍ଯୋ ଦେହିନାଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତଃ । ପରେଚ୍ଛଯା ସ ମୂର୍ତ୍ତିଂ ତୁ ପୃଥକ୍ ସୌମ୍ଯାଂ ପ୍ରପେଦିଵାନ୍ ।। ୩୫.

ଏହି ଶରୀରରେ ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ ସୋମ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ଉଚିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଏକ ନୂଆ, ଶାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

ତମେଵ ଦେଵମନୁଜାଃ ଷୋଡଶେମାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ଉପଜୀଵନ୍ତି ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ତଥୈଵୋଷଧଯଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୩୫.

ମନୁଷ୍ୟ, ଷୋଳ ଦେବତା, ଗଛ ଓ ଔଷଧିମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।

ରୁଦ୍ରସ୍ତମେଵ ସକଲଂ ଦଧାର ଶିରସା ତଦା । ତଦାତ୍ମିକା ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିରସୌ ସ୍ମୃତଃ ।। ୩୫.

ତାପରେ ରୁଦ୍ର ସମଗ୍ର ସୋମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ। ସେଠାରୁ ଜଳ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହେଲା ଏବଂ ସେ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ପ୍ରୀତଃ ପୌର୍ଣମାସୀଂ ତିଥିଂ ପ୍ରଭୁଃ । ତସ୍ଯାମୁପୋଷଯେଦ୍ ରାଜଂସ୍ତମର୍ଥଂ ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍ ।। ୩୫.

ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିକୁ ବିଶେଷ ଦିନ ଭାବେ ଦେଲେ। ସେ ଦିନ ଉପବାସ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜନ।

ଯଵାନ୍ନହାରଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । କାନ୍ତିଂ ପୁଷ୍ଟିଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଚ କେଵଲମ୍ ।। ୩୫.

ଯବ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ରୂପ, ପୁଷ୍ଟି, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଆଦିତ୍ରେତାସୁ ରାଜାନୋ ମଣିଜା ଯେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । କଥଯିଷ୍ଯାମି ତାନ୍ ରାଜନ୍ ଯତ୍ର ଜାତୋଽପି ପାର୍ଥିଵ ।। ୩୬.

ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ, ରାଜା, କୃତ ଓ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଯେଉଁ ରତ୍ନସମ ରାଜାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ତୁମେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

ଯୋଽସୌ ସୁପ୍ରଭନାମାସୀତ୍ ସ ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ କୃତେ ଯୁଗେ । ଜାତୋଽସି ନାମ୍ନା ଵିଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରଜାପାଲେତି ଶୋଭନଃ ।। ୩୬.

ଯିଏ ସୁପ୍ରଭ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସେଇ ତୁମେ କୃତ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ। ସେଠାରେ ତୁମ ନାମ ପ୍ରଜାପାଳ ଥିଲା, ଏବଂ ତୁମେ ମହାନ ମାନ୍ୟତା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଧିକାରୀ ଥିଲ।

ଶେଷାସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ରାଜନ୍ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାବଲାଃ । ଯୋ ଦୀପ୍ତତେଜା ମଣିଜଃ ସ ଶନ୍ତେତି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୩୬.

ଅନ୍ୟମାନେ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ରାଜା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରତ୍ନସମ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଶାନ୍ତି' ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।

ସୁରଶ୍ମିର୍ଭଵିତା ରାଜା ଶଶକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ । ଶୁଭଦର୍ଶନଃ ପାଞ୍ଚାଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନରାଧିପଃ ।। ୩୬.

ସୁରଶ୍ମି ଏକ ରାଜା ହେବେ, ଶଶକର୍ଣ୍ଣ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ। ଶୁଭଦର୍ଶନ ନାମକ ପାଞ୍ଚାଳ ବଂଶର ଏକ ରାଜା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ହେବେ।

ସୁଶାନ୍ତିରଙ୍ଗଵଂଶେ ଵୈ ସୁନ୍ଦରୋଽପ୍ଯଙ୍ଗ ଇତ୍ଯୁତ । ସୁନ୍ଦଶ୍ଚ ମୁଚୁକୁନ୍ଦୋଽଭୂତ୍ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁର ଏଵ ଚ ।। ୩୬.

ସୁଶାନ୍ତି ଅଙ୍ଗ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟ 'ଅଙ୍ଗ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ। ସୁନ୍ଦ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତୁରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସୁମନାଃ ସୋମଦତ୍ତସ୍ତୁ ଶୁଭଃ ସଂଵରଣୋଽଭଵତ୍ । ସୁଶୀଲୋ ଵସୁଦାନସ୍ତୁ ସୁଖଦୋ ସୁପତିର୍ଭଵତ୍ ।। ୩୬.

ସୁମନାସ୍ ସୋମଦତ୍ତ ହେଲେ, ଶୁଭ ସଂବରଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୁଶୀଳ ବସୁଦାନ ହେଲେ, ସୁଖଦ ସୁପତି ହେଲେ।

ଶମ୍ଭୁଃ ସେନାପତିରଭୂତ୍ ସୁକାନ୍ତୋ ଦଶରଥଃ ସ୍ମୃତଃ । ସୋମୋଽଭୂଜ୍ଜନକୋ ରାଜା ଏତେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ନୃପ ।। ୩୬.

ଶମ୍ଭୁ ସେନାପତି ହେଲେ, ସୁକାନ୍ତ ଦଶରଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସୋମ ଜନକ ରାଜା ହେଲେ—ଏହିମାନେ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ରାଜାମାନେ।

ସର୍ଵେ ଭୂମିମିମାଂ ରାଜନ୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଵସୁଧାଧିପାଃ । ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୩୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତିମାନେ, ରାଜା, ଏହି ଭୂମିର ଭୋଗ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପୂଜା-ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।