ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଦା ରାଜା ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ । କୃତଵାନ୍ କିଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ ପରମେଶ୍ଵର ।। ୪.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ଏପରି ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପ୍ରିୟବ୍ରତ କଣ କଲେ? ମୋତେ କୃପାକରି କହ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ଭଵତୀଂ ସପ୍ତଧା କୃତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ପ୍ରଦାଯ ସଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ତପସ୍ତେପେ ନାରଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଵିସ୍ମଯଃ ।। ୪.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ସେ ତୁମକୁ ସାତ ଭାଗ କରି ପୁଅମାନେକୁ ଦେଲେ। ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ନାରାଯଣାତ୍ମକଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ । ତତସ୍ତୁଷ୍ଟମନାଃ ପାରଂ ପରଂ ନିର୍ଵାଣମାପ୍ତଵାନ୍ ।। ୪.

ନାରାୟଣମୟ ପରବ୍ରହ୍ମ ଜପ କରି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ଶ୍ରୃଣୁ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଵରାରୋହେ ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ଆରାଧନାଯ ଯତତଃ ପୁରାକାଲେ ନୃପସ୍ଯ ହ ।। ୪.

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏକ ରାଜା ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ, ସେ ଘଟଣା ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣ।

ଆସୀଦଶ୍ଵଶିରା ନାମ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ । ସୋଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଷ୍ଟ୍ଵା ସୁବହୁଦକ୍ଷିଣଃ ।। ୪.

ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଶ୍ୱଶିରା, ସେ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ। ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁତ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।

ସ୍ନାତଶ୍ଚାଵଭୃଥେ ସୋଽଥ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିଵାରିତଃ । ଯାଵଦାସ୍ତେ ସ ରାଜର୍ଷିସ୍ତାଵଦ୍ ଯୋଗିଵରୋ ମୁନିଃ । ଆଯଯୌ କପିଲଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଶ୍ଚ ଯୋଗିରାଟ୍ ।। ୪.

ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର କପିଳ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

ତତସ୍ତ୍ଵରିତମୁତ୍ଥାଯ ସ ରାଜା ସ୍ଵାଗତକ୍ରିଯାମ୍ । ଚକାର ପରଯା ଯୁକ୍ତଃ ସ ମୁଦା ରାଜସତ୍ତମଃ ।। ୪.

ତାପରେ, ସେ ରାଜା ଦ୍ରୁତ ଉଠି, ସମ୍ମାନର ସହିତ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କରିଲେ।

ତାଵର୍ଚ୍ଚିତାଵାସନଗୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ମହାବଲଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ତୌ ତିଗ୍ମଧିଯୌ ଯୋଗଜ୍ଞୌ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯାଗତୌ ।। ୪.

ସେମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଦୁଇ ଜଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଥିଲେ।

ଭଵନ୍ତୌ ସଂଶଯଂ ଵିପ୍ରୌ ପୃଚ୍ଛାମି ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ । କଥମାରାଧଯେଦ୍ ଦେଵଂ ହରିଂ ନାରାଯଣଂ ପରମ୍ ।। ୪.

ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଠାରୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛି: କିପରି ମହାନ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ?

ଵିପ୍ରାଵୂଚତୁଃ । କ ଏଷ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯା ନାରାଯଣୋ ଗୁରୁଃ । ଆଵାଂ ନାରାଯଣୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଗତୌ ନୃପ ।। ୪.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଜଣ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଯାହାକୁ ନାରାୟଣ ବୋଲୁଛ, ଗୁରୁ ବୋଲୁଛ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନାରାୟଣ ହେବା ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛୁ।

ଅଶ୍ଵଶିରା ଉଵାଚ । ଭଵନ୍ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ସିଦ୍ଧୌ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷୌ । କଥଂ ନାରାଯଣାଵାଵାମିତି ଵାକ୍ଯମଥେରିତମ୍ ।। ୪.

ଅଶ୍ୱଶିରା କହିଲେ: ଆପଣମାନେ ତ ପୂର୍ଣ୍ଣତାପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ଓ ପାପରହିତ। ତେବେ କିପରି ଆପଣମାନେ ନାରାୟଣ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି? ଏହି କଥା ମୋତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଛି।

ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ । ଗରୁଡସ୍ଥୋ ମହାଦେଵଃ କସ୍ତସ୍ଯ ସଦୃଶୋ ଭୁଵି ।। ୪.

ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା ଯେଉଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେଇ ମହାଦେବଙ୍କ ସମାନ ଏ ଭୂମିରେ କିଏ ଅଛି?

ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୌ ଵିପ୍ରୌ ସଂଶିତଵ୍ରତୌ । ଜହସତୁଃ ପଶ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ରାଜନ୍ନିତି ଜଜଲ୍ପତୁଃ ।। ୪.

ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଦୀର୍ଘ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଦେଖ, ଏହିଠି ବିଷ୍ଣୁ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ କପିଲଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ବଭୂଵ ହ । ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଶ୍ଚ ଗରୁଡସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମଜାଯତ ।। ୪.

ଏଭଳି କହି, କପିଳ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ହେଲେ ଏବଂ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଗରୁଡ଼ା ହେଇଗଲେ।

ତତୋ ହାହାକୃତଂ ତ୍ଵାସୀତ୍ ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ ରାଜମଣ୍ଡଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଗରୁଡସ୍ଥଂ ସନାତନମ୍ ।। ୪.

ତାହା ସହିତ ସମସ୍ତ ରାଜସଭାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଚିତ୍କାର ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଗରୁଡ଼ାରେ ବସିଥିବା ଶାଶ୍ୱତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ।

କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ମହାଯଶାଃ । ଉଵାଚ ଶାମ୍ଯତାଂ ଵିପ୍ରୌ ନାଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରଥେଦୃଶଃ ।। ୪.

ସେଇ ମହାନ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ; ଏହା ସତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ନୁହେଁ।'

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନାଭିପଙ୍କଜମଧ୍ଯତଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୁଦ୍ରଃ ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୪.

ଯାହାଙ୍କ ନାଭିର କମଳରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ରୁଦ୍ର ହେଲେ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱର।

ଇତି ରାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ତୌ ମୁନିପୁଂଗଵୌ । ଚକ୍ରତୁଃ ପରମାଂ ମାଯାଂ ଯୋଗମାଯାଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୪.

ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଜଣ ମହାମୁନି ତାକ୍ଷଣାତ୍ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ମାୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

କପିଲଃ ପଦ୍ମନାଭସ୍ତୁ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । କମଲସ୍ଥୋ ବଭୌ ହ୍ରସ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ଚାଙ୍କେ କୁମାରକଃ ।। ୪.

କପିଳ ପଦ୍ମନାଭ ହେଲେ, ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ; କମଳ ଉପରେ ବସି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଂକରେ ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ ଦେଖାଦେଲା।

ଦଦର୍ଶ ରାଜା ରକ୍ତାକ୍ଷଂ କାଲାନଲସମଦ୍ଯୁତିମ୍ । ନେତ୍ଥଂ ଭଵତି ଵିଶ୍ଵେଶୋ ମାଯୈଷା ଯୋଗିନାଂ ସଦା । ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ହରିଃ ଶ୍ରୀମାନିତି ରାଜା ଜଗାଦ ହ ।। ୪.

ରାଜା ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଜଣେକୁ ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଯୋଗୀମାନେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରୀମାନ୍ ହରି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ଏହିପରି ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା କହିଲେ।

ତତୋ ଵାକ୍ଯାଵସାନେ ତୁ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ହି ସଂସଦି । ମଶକା ମତ୍କୁଣା ଯୂକା ଭ୍ରମରାଃ ପକ୍ଷିଣୋରଗାଃ ।। ୪.

ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶେଷରେ, ସେଇ ସଭାରେ ମଶା, ମାଟିକୁଣି, ଯୁକା, ମଧୁମକ୍ଷୀ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସାପ ଦେଖାଦେଲେ।

ଅଶ୍ଵା ଗାଵୋ ଦ୍ଵିପାଃ ସିଂହା ଵ୍ଯାଘ୍ରା ଗୋମାଯଵୋ ମୃଗାଃ । ଅନ୍ଯେଽପି ପଶଵଃ କୀଟା ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରାଜଭଵନେ କୋଟିଶୋ ଭୂତଧାରିଣି ।। ୪.

ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ହାତୀ, ସିଂହ, ବାଘ, ଶିଆଳ, ହରିଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ, ଏହାସହ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କୀଟପତଙ୍ଗ—ଗୃହପାଳିତ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ—ସମସ୍ତେ ରାଜମହଳରେ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜୀବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତସଂଘାତଂ ରାଜା ଵିସ୍ମିତମାନସଃ । ଯାଵଚ୍ଚିନ୍ତଯତେ କିଂ ସ୍ଯାଦେତଦିତ୍ଯଵଗମ୍ଯ ଚ । ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କପିଲସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ।। ୪.

ସେଇ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନେକୁ ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହା କଣ ହେବ, ଭାବିବା ସମୟରେ ସେ ଜଇଗୀଷବ୍ୟ ଓ ଧୀର କପିଳଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିପାରିଲେ।

କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ସ ରାଜାଽଶ୍ଵଶିରାସ୍ତଦା । ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାଵୃଷୀ ଭକ୍ତ୍ଯା କିମିଦଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ ।। ୪.

ତାପରେ ରାଜା ଅଶ୍ୱଶିରା ହାତ ଜୋଡ଼ି ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେଇ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହା କଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?"

ଦ୍ଵିଜାଵୂଚତୁଃ । ଆଵାଂ ପୃଷ୍ଟୌ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ କଥଂ ଵିଷ୍ଣୁରିହେଜ୍ଯତେ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵା ମହାରାଜ ତେନେଦଂ ଦର୍ଶିତଂ ତଵ ।। ୪.

ସେଇ ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ: "ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଆମକୁ ପଚାରିଛ, କିପରି ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବାଯାଏ ଓ କିପରି ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ତୁମକୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ହେ ମହାରାଜ।"

ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯ ଗୁଣା ହ୍ଯେତେ ଯେ ରାଜଂସ୍ତଵ ଦର୍ଶିତାଃ । ସ ଚ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ କାମରୂପଵାନ୍ ।। ୪.

ଏହିଗୁଡ଼ିକିଏ ସମସ୍ତଜ୍ଞଙ୍କର ଗୁଣ, ହେ ରାଜା, ଯାହା ତୁମକୁ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏବଂ ସେ ନାରାୟଣ ଦେବ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯସ୍ତୁ ସଂସ୍ଥିତଃ କ୍ଵାପି ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମନୁଜୈଃ କିଲ । ଆରାଧନେନ ଚୈତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦିଷ୍ଯତେ ।। ୪.

ସେ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ କେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର କଥା ସାରଗର୍ଭିତ।

କିନ୍ତୁ ସର୍ଵଶରୀରସ୍ଥଃ ପରମାତ୍ମା ଜଗତ୍ପତିଃ । ସ୍ଵଦେହେ ଦୃଶ୍ଯତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନୈକସ୍ଥାନଗତସ୍ତୁ ସଃ ।। ୪.

କିନ୍ତୁ ସେ ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ; ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ନୁହଁନ୍ତି।

ଅତୋଽର୍ଥଂ ଦର୍ଶିତଂ ରୂପଂ ଦେଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ଆଵଯୋସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତୀତିଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଯଥା ତଵ । ଏଵଂ ସର୍ଵଗତୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଵ ଦେହେ ଜନେଶ୍ଵର ।। ୪.

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଏହି ରୂପ ତୁମକୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମର ଆସ୍ଥା ହେଉ; ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ତୁମ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଜନନାଥ।