ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଯ ଦେଵାଯ ଶିଵଶଂଭୁଭଵାଯ ଚ । କପର୍ଦିନେ କରାଲାଯ ମହାଦେଵାଯ ତେ ନମଃ ।। ୩୩.

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଦେବ, ଶିବ, ଶମ୍ଭୁ, ଭବ, ଜଟାଧାରୀ, କରାଳ, ମହାଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ଦେଵୈଃ ସ୍ତୁତଃ ଶଂଭୁରୁଗ୍ରଧନ୍ଵା ସନାତନଃ । ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵୋଽହଂ ଯତ୍କରୋମି ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ ।। ୩୩.

ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ଶମ୍ଭୁ, ଅଗ୍ରଣୀ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, କହିଲେ— 'ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଠାକୁର। ମୋତେ କଣ କରିବାକୁ କହିବେ?'

ଦେଵା ଊଚୁଃ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଜ୍ଞାନଂ ଦେହି ନୋ ଭଵ ମାଚିରମ୍ । ଯଜ୍ଞଂ ସରହସ୍ଯଂ ନୋ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ନଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୩୩.

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— 'ହେ ଭବ, ଆମକୁ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଆମକୁ ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତତା ଦେଖାନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'

ମହାଦେଵ ଉଵାଚ । ଭଵନ୍ତଃ ପଶଵଃ ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତୁ ସହିତା ଇତି । ଅହଂ ପତିର୍ଵୋ ଭଵତାଂ ତତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯଥ । ତଥେତି ଦେଵାସ୍ତଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତତଃ ପଶୁପତିର୍ଭଵତ୍ ।। ୩୩.

ମହାଦେବ କହିଲେ— 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋର ପଶୁ ହେବ, ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କ ପତି ହେବି, ଏଭଳି ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।' ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଏହିପରି ଶିବ ପଶୁପତି ହେଲେ।

ବ୍ରହ୍ମା ପଶୁପତିଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରସନ୍ନେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତେ ଦେଵେଶ ତିଥିରସ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩୩.

ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତଃକରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପଶୁପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ଠାକୁର, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି ତୁମର ହେଉ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ତସ୍ଯାଂ ତିଥୌ ଭଵନ୍ତଂ ଯେ ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତାଃ । ଉପୋଷ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁଞ୍ଜୀଯାଦ୍ଗୋଧୂମାନ୍ନେନ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ୩୩.

ସେ ତିଥିରେ ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପବାସ କରି ଶେଷରେ ଗହୁଁ ଚାଳର ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵମକ୍ତସ୍ତଦା ରୁଦ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଣାଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନା । ଦନ୍ତାନ୍ ନେତ୍ରେ ଫଲେ ପ୍ରାଦାଦ୍ଭଗପୂଷ୍ଣୋଃ କ୍ରତୋରପି । ପରିଜ୍ଞାନଂ ଚ ସକଲଂ ସ ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ସୁରେଷ୍ଵପି ।। ୩୩.

ଏଭଳି ଉପବାସରେ ଥିବା ବେଳେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗ ଓ ପୂଷାଙ୍କ ବଳିରୁ ଦାନ୍ତ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଫଳ ମିଳିଲା; ଏହି ସହିତ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ଏଵଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଭୂତିଃ ସଂଭୂତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁରା । ଅନେନୈଵ ପ୍ରଯୋଗେନ ଦେଵାନାଂ ପତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୩୩.

ଏଭଳି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ହେଲା; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଶ୍ଚୈନଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୩୩.

ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ପିତୄଣାଂ ସଂଭଵଂ ରାଜନ୍ କଥ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ । ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ ।। ୩୪.

ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: ରାଜା, ପିତୃମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଏକାଗ୍ରମନସା ସର୍ଵାସ୍ତନ୍ମାତ୍ରା ମନସା ବହିଃ । କୃତ୍ଵା ପରମକଂ ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ଯାଯନ୍ ସର୍ଗେପ୍ସୁରୁଚ୍ଚକୈଃ ।। ୩୪.

ସେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମନରୁ ବାହାରେ ରଖି, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ୟମରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

ତସ୍ଯାତ୍ମନି ତଦା ଯୋଗଂ ଗତସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ତନ୍ମାତ୍ରା ନିର୍ଯଯୁର୍ଦେହାଦ୍ ଧୂମଵର୍ଣାକୃତିତ୍ଵିଷଃ ।। ୩୪.

ସେ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ମନରେ ଯୋଗ ଲାଗିଲେବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଧୂଆଁ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତି ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ବାହାରିଲେ।

ପିବାମ ଇତି ଭାଷନ୍ତଃ ସୁରାନ୍ ସୋମ ଇତି ସ୍ମ ହ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଜିଗମିଷନ୍ତୋ ଵୈ ଵିଯତ୍ସଂସ୍ଥାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ ।। ୩୪.

ସେମାନେ 'ଆମେ ପିବିବା' ବୋଲି କହି, ଦେବତାମାନେ 'ସୋମ' ବୋଲି ଡାକି, ଉପରକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଆକାଶରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସା ବ୍ରହ୍ମା ତିର୍ଯକ୍ସଂସ୍ଥାନ ଉନ୍ମୁଖାନ୍ । ଭଵନ୍ତଃ ପିତରଃ ସନ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୃହମେଧିନାମ୍ ।। ୩୪.

ସେମାନେ ଅଚାନକ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବରେ ମୁହଁ ଉପରକୁ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କର ପିତୃ ହେଉ।'

ଊର୍ଧ୍ଵଵକ୍ତ୍ରାସ୍ତୁ ଯେ ତତ୍ର ତେ ନାନ୍ଦୀମୁଖସଂଜ୍ଞିତାଃ । ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ସତତ ପୂଜ୍ଯା ଶ୍ରୁତିଵିଧାନତଃ ।। ୩୪.

ସେଠାରେ ଯେମାନେ ମୁହଁ ଉପରକୁ ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିଂ ପୁରସ୍କୃତୋ ଯୈସ୍ତୁ ତେ ଦ୍ଵିଜା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣଃ । ନିତ୍ଯୈର୍ନୈମିତ୍ତିକୈଃ କାମ୍ଯୈଃ ପାର୍ଵଣୈସ୍ତର୍ପଯନ୍ତୁ ତାନ୍ ।। ୩୪.

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଧାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିୟମିତ, ବିଶେଷ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଓ ପକ୍ଷିକ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।

ବହିଃପ୍ରଵରଣା ଯେ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତର୍ପଯନ୍ତୁ ତାନ୍ । ଆଜ୍ଯଂ ପିବନ୍ତି ଯେ ଚାତ୍ର ତାନର୍ଚଯନ୍ତୁ ଵିଶଃ ସଦା ।। ୩୪.

ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବାହାର ଉଡ଼ନା ପିନ୍ଧିଥିବେ, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଯେମାନେ ଘିଅ ପିଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉ।

ବ୍ରାହ୍ମଣୈରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତାଃ ଶୂଦ୍ରାଃ ସ୍ଵପିତୃନାମତଃ । ତାନେଵାର୍ଚଯତାଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧିମନ୍ତ୍ରବହିଷ୍କୃତାଃ ।। ୩୪.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ ପିତୃମାନେକୁ ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରିପାରିବେ।

ଅନାହିତାଗ୍ନଯୋ ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶୋ ନରାଃ । ସ୍ଵକାଲିନସ୍ତେଽର୍ଚଯନ୍ତୁ ଲୋକାଗ୍ନିପୁରତଃ ସଦା ।। ୩୪.

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନି ରଖନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସମୟରେ ଘରର ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ସଦା ପିତୃମାନେକୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।

ଇତ୍ଯେଵଂ ପୂଜିତା ଯୂଯମିଷ୍ଟାନ୍ କାମାନ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ । ଆଯୁଃ କୀର୍ତିଂ ଧନଂ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵିଦ୍ଯାମଭିଜନଂ ସ୍ମୃତିମ୍ ।। ୩୪.

ଏଭଳି ତୁମେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ତୁମେ ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧନ, ପୁଅ, ଜ୍ଞାନ, ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଓ ସ୍ମୃତି ଭଳି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଉଛ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ତେଷାଂ ପନ୍ଥାନମାକରୋତ୍ । ଦକ୍ଷିଣାଯନସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ପିତୄଣାଂ ଚ ପିତାମହଃ ।। ୩୪.

ଏଭଳି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ 'ଦକ୍ଷିଣାୟନ' ନାମକ ପଥ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ତୂଷ୍ଣୀଂ ସସର୍ଜ ଭୂତାନି ତମୂଚୁଃ ପିତରସ୍ତତଃ । ଵୃତ୍ତିଂ ନୋ ଦେହି ଭଗଵନ୍ ଯଯା ଵିନ୍ଦାମହେ ସୁଖମ୍ ।। ୩୪.

ତାପରେ ସେ ନିରବ ଭାବେ ଭୂତମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପିତୃମାନେ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଆମେ କିପରି ସୁଖ ପାଇବା, ଏହିପାଇଁ ଆମକୁ ଜୀବିକା ଦିଅ।'

ବ୍ରହ୍ମା ଉଵାଚ । ଅମାଵାସ୍ଯାଦିନଂ ଵୋଽସ୍ତୁ ତସ୍ଯାଂ କୁଶତିଲୋଦକୈଃ । ତର୍ପିତା ମାନୁଷୈସ୍ତୃପ୍ତିଂ ପରାଂ ଗଚ୍ଛଥ ନାନ୍ଯଥା ।। ୩୪.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ; ସେ ଦିନ ମଣିଷମାନେ କୁଶ ଓ ତିଳ ମିଶା ଜଳ ଦେଇ ତୁମକୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ତେବେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୃପ୍ତି ପାଉଛ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।'

ତିଲା ଦେଯାସ୍ତଥୈତସ୍ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ପିତୃଭକ୍ତିତଃ । ପରମଂ ତସ୍ଯ ସଂତୁଷ୍ଟା ଵରଂ ଯଚ୍ଛତ ମା ଚିରମ୍ ।। ୩୪.

ଏହି ଦିନରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପବାସ କରି, ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାରେ ସେମାନେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରଃ ଅତ୍ରିର୍ନାମ ମହାତପାଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍ସୋମୋ ଦକ୍ଷଜାମାତୃତାଂ ଗତଃ ।। ୩୫.

ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତପସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୋମ ଥିଲେ, ଯିଏ ଡକ୍ଷଙ୍କର ଜମାତା ହେଲେ।

ସପ୍ତଵିଂଶତି ଯାଃ କନ୍ଯା ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ସୋମପତ୍ନ୍ଯୋଽତିମନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତାସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ତୁ ରୋହିଣି ।। ୩୫.

ଡକ୍ଷଙ୍କର ସତେଇଟି ଝିଅ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ। ସେମାନେ ସୋମଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୋହିଣୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ତାମେଵ ରମତେ ସୋମୋ ନେତରା ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମଃ । ଇତରାଃ ପ୍ରୋଚୁରାଗତ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯାସମତାଂ ଶଶେଃ ।। ୩୫.

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସୋମ କେବଳ ରୋହିଣୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅସମତା ବିଷୟରେ ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ କଲେ।

ଦକ୍ଷୋଽପ୍ଯସକୃଦାଗତ୍ଯ ତମୁଵାଚ ସ ନାକରୋତ୍ । ସମତାଂ ସୋଽପି ତଂ ଦକ୍ଷଃ ଶଶାପାନ୍ତର୍ହିତୋ ଭଵ ।। ୩୫.

ଡକ୍ଷ ଅନେକଥର ଆସି ସୋମଙ୍କୁ ସମତା ରଖିବାକୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୋମ ଏହା କଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଲୁଚିଯାଅ।'

ଏଵଂ ଶପ୍ତସ୍ତୁ ଦକ୍ଷେଣ ସୋମୋ ଦେହଂ ତ୍ଯଜେଦଥ । ଉଵାଚ ସୋମୋ ଦକ୍ଷଂ ତୁ ଭଵାନେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅନେକଜୋ ଵିହାଯେମଂ ବ୍ରହ୍ମଦେହଂ ସନାତନମ୍ ।। ୩୫.

ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ସୋମ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଡକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେବା ପରେ ଏହି ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଦେହ ଛାଡିଦେବେ।'