ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଦେଵା ଊଚୁଃ । ଅନ୍ଧକେନାର୍ଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଦେଵା ଜଗତ୍ପତେ । ତ୍ରାହି ସର୍ଵାଂଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ର ପିତାମହ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୨୭.

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; ଚତୁର୍ମୁଖ ପିତାମହ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମର ନମସ୍କାର ନିଅନ୍ତୁ।'

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଅନ୍ଧକାନ୍ନୈଵ ଶକ୍ତୋଽହଂ ତ୍ରାତୁଂ ଵୈ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଭଵଂ ଶର୍ଵଂ ମହାଦେଵଂ ଵ୍ରଜାମ ଶରଣାର୍ଥିନଃ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ଧକରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବିନାହିଁ; ଚଳ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାଦେବ ଭବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବା।'

କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ଦତ୍ତୋ ଵରସ୍ତସ୍ଯ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ଅଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଭଵିତା ନ ଶରୀରଂ ସ୍ପୃଶେନ୍ମହୀମ୍ ।। ୨୭.

କିନ୍ତୁ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଇଥିଲି: ସେ ଅବଧ୍ୟ ହେବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଁଇନଥାଏ।

ତସ୍ଯୈଵଂ ବଲିନସ୍ତ୍ଵେକୋ ହନ୍ତା ରୁଦ୍ରଃ ପରଂତପଃ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ କୈଲାସନିଲଯଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୨୭.

ତଥାପି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେ; ଚଳ, ଆମେ ସମସ୍ତେ କୈଳାସରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା ସଦେଵୋ ଭଵସନ୍ନିଧୌ । ତସ୍ଯ ସଂଦର୍ଶନାଦ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । କୃତ୍ଵାଭ୍ଯୁଵାଚ ଦେଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୭.

ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଭବଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କଥା ହେଲେ।

ଶଂଭୁରୁଵାଚ । କିଂ କାର୍ଯଂ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଆଗତା ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ଯେନାହଂ ତତ୍କରୋମ୍ଯାଶୁ ଆଜ୍ଞା କାର୍ଯା ହି ସତ୍ଵରମ୍ ।। ୨୭.

ଶିବ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ତମେ ମୋର ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛ, କଣ କରିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛ? ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବ, ମୁଁ ସେହି କାମ ତୁରନ୍ତ କରିଦେବି; ତୁମ ଆଦେଶ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିବା ଦରକାର।"

ଦେଵା ଊଚୁଃ । ରକ୍ଷସ୍ଵ ଦେଵ ବଲିନସ୍ତ୍ଵନ୍ଧକାଦ୍ ଦୁଷ୍ଟଚେତସଃ ।। ୨୭.

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ଧକ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।"

ଯାଵଦେଵଂ ସୁରା ସର୍ଵେ ଶଂସନ୍ତି ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ତାଵତ୍ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ତତ୍ରୈଵାନ୍ଧକ ଆଯଯୌ ।। ୨୭.

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ଧକ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ହନ୍ତୁକାମୋ ଭଵଂ ମୃଧେ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ଗିରିସୁତାଂ ହର୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ ସସାଧନଃ ।। ୨୭.

ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭବଙ୍କୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଓ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ସହିତ ଆସିଲା।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସାଽଯାନ୍ତଂ ଦେଵଶକ୍ରପ୍ରହାରିଣମ୍ । ସନ୍ନହ୍ଯ ସହସା ଦେଵା ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରା ଭଵନ୍ ।। ୨୭.

ଅନ୍ଧକ ଏପରି ହଠାତ୍ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅନୁଚର ହେଲେ।

ରୁଦ୍ରୋଽପି ଵାସୁକିଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତକ୍ଷକଂ ଚ ଧନଂଜଯମ୍ । ଵଲଯଂ କଟିଂସୂତ୍ରଂ ଚ ଚକାର ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୭.

ରୁଦ୍ର ମନେ ରଖିଲେ ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ; ସେମାନେଠାରୁ କଙ୍ଗନ, କମରପଟି ଓ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ତିଆରି କଲେ।

ନୀଲନାମା ଚ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ହସ୍ତୀ ଭୂତ୍ଵା ଭଵାନ୍ତିକମ୍ । ଆଗତସ୍ତ୍ଵରିତଃ ଶକ୍ରହସ୍ତୀଵୋଦ୍ଧତରୂପଵାନ୍ ।। ୨୭.

ନୀଳ ନାମକ ଦେତ୍ୟରାଜ ହାତୀ ରୂପ ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ ପରି ବଳଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବେ, ତୁରନ୍ତ ଭବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।

ସ ଜ୍ଞାତୋ ନନ୍ଦିନା ଦୈତ୍ଯୋ ଵୀରଭଦ୍ରାଯ ଦର୍ଶିତଃ । ଵୀରଭଦ୍ରୋଽପି ସିଂହେନ ରୂପେଣାହତ୍ଯ ଚ ଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୭.

ନନ୍ଦି ଏହି ଦେତ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ବୀରଭଦ୍ର ସିଂହ ରୂପ ଧରି ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରହାର କଲେ।

ତସ୍ଯ କୃତ୍ତିଂ ଵିଦାର୍ଯାଶୁ କରିଣସ୍ତ୍ଵଞ୍ଜନପ୍ରଭାମ୍ । ରୁଦ୍ରାଯାର୍ପିତଵାନ୍ ସୋଽପି ତମେଵାମ୍ବରମାକରୋତ୍ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ରୁଦ୍ରୋଽପି ଗଜଚର୍ମପଟୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭.

ସିଂହ ହାତୀର କଳା ଚାମଡ଼କୁ ଫାଟି ତାହାକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଲେ; ରୁଦ୍ର ସେଇ ଚାମଡ଼କୁ ଜମା ପିନ୍ଧିଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରୁଦ୍ର ହାତୀର ଚାମଡ଼ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଗଜଚର୍ମ୍ମପଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୁଜଂଗାଭରଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ଆଦାଯ ତ୍ରିଶିଖଂ ଭୀମଂ ସଗଣୋଽନ୍ଧକମନ୍ଵଯାତ୍ ।। ୨୭.

ହାତୀର ଚାମଡ଼ ପିନ୍ଧି, ସାପର ଗହଣା ପିରି, ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ସେ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ମହତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯା ଲୋକପାଲାସ୍ତୁ ସ୍କନ୍ଦଃ ସେନାପତିସ୍ତଥା । ସର୍ଵେ ଦେଵଗଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯୁଯୁଧୁଃ ସମରେ ତଦା ।। ୨୭.

ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଯୌ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି । ଶଶଂସ ଚ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ କୈଲାସେ ଦାନଵୈଃ ସହ ।। ୨୭.

ସେଠାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି, ନାରଦ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କୈଳାସରେ ଦେତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଚାଲିଥିବା ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧର ଖବର ଦେଲେ।

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚକ୍ରମାଦାଯ ଗରୁଡସ୍ଥୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ତମେଵ ଦେଶମାଗତ୍ଯ ଯୁଯୁଧେ ଦାନଵୈଃ ସହ ।। ୨୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଚକ୍ର ନେଇ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଆଗତ୍ଯ ଚ ତତୋ ଦେଵା ହରିଣାପ୍ଯାଯିତା ରଣେ । ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଃ ସର୍ଵେ ପଲାଯନପରା ଭଵନ୍ ।। ୨୭.

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରିଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ମନମର୍ମରିତ ହୋଇ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ତତ୍ର ଭଗ୍ନେଷୁ ଦେଵେଷୁ ସ୍ଵଯଂ ରୁଦ୍ରୋଽନ୍ଧକଂ ଯଯୌ । ତତ୍ର ତେନ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ ।। ୨୭.

ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

ତତ୍ର ଦେଵୋଽପ୍ଯସୌ ଦୈତ୍ଯଂ ତ୍ରିଶୂଲେନାହନଦ୍ ଭୃଶମ୍ । ତସ୍ଯାହତସ୍ଯ ଯଦ୍ ରକ୍ତମପତଦ୍ ଭୂତଲେ କିଲ । ତତ୍ରାନ୍ଧକା ଅସଂଖ୍ଯାତା ବଭୂଵୁରପରେ ଭୃଶମ୍ ।। ୨୭.

ସେଠାରେ ଦେବତା ତ୍ରିଶୂଳରେ ଦେତ୍ୟକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଘାତ କଲେ; ଅନ୍ଧକ ଆହତ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଯେଉଁଠି ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ସେଠି ଅନେକ ଅନ୍ଧକ ନୂତନ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ।

ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ରୁଦ୍ରୋ ଶୂଲେଽନ୍ଧକଂ ମୃଧେ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ରିଶିଖାଗ୍ରେଣ ନନର୍ତ୍ତ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୭.

ଏହି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ରିଶୂଳର ଆଗରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଧରି ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।

ଇତରେଽପ୍ଯନ୍ଧକାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରେଣ ପରମେଷ୍ଠିନା । ନାରାଯଣେନ ନିହତାସ୍ତତ୍ର ଯେଽନ୍ଯେ ସମୁତ୍ଥିତାଃ । ୨୭.

ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଉଠିଥିଲେ, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱର ନାରାୟଣଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ବିନାଶ ହେଲେ।

ଅସୃଗ୍ଧାରାତୁଷାରୈସ୍ତୁ ଶୂଲପ୍ରୋତସ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ । ଅନାରତଂ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁସ୍ତତୋ ରୁଦ୍ରୋ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ ।। ୨୭.

ତ୍ରିଶୂଳରେ ବାରମ୍ବାର ଛିଦ୍ର ହେବା ସହିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଓ ତୁଷାର ଧାରା ଅବିରତ ଭାବେ ବହୁଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ରୁଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧେନ ମହତା ମୁଖାଜ୍ଜ୍ଵାଲା ଵିନିର୍ଯଯୌ । ତଦ୍ରୂପଧାରିଣୀ ଦେଵୀ ଯାଂ ତାଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରୀଂ ଵିଦୁଃ ।। ୨୭.

ତାଙ୍କର ଏହି ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରୁ ମୁହଁରୁ ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ବାହାରିଲା; ସେଇ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଏକ ଦେବୀର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ 'ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ସ୍ଵରୂପଧାରିଣୀ ଚାନ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁନାପି ଵିନିର୍ମିତା । ବ୍ରହ୍ମଣା କାର୍ତିକେଯେନ ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଚ ଯମେନ ଚ । ଵରାହେଣ ଚ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ପରମେଷ୍ଠିନା ।। ୨୭.

ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରାହ ଓ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।

ପାତାଲୋଦ୍ଧରଣଂ ରୂପଂ ତସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯା ଵିନିର୍ମମେ । ମାହେଶ୍ଵରୀ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେତା ଅଷ୍ଟମାରତଃ ।। ୨୭.

ସେଇ ଦେବୀଙ୍କ ଆକାର ପାତାଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ଏହି ମାହେଶ୍ୱରୀ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ରାଜନ୍—ଏହିଭଳି ଅଷ୍ଟ ମାତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି।

କାରଣଂ ତାନି ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞେନାଵଧାରଣମ୍ । ଶରୀରାଦ୍ ଦେଵତାନାଂ ତୁ ତଦିଦଂ କୀର୍ତିତଂ ମଯା ।। ୨୭.

ଯେ କାରଣ ବିଷୟରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେଇ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।

କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତଥା ଲୋଭୋ ମଦୋ ମୋହୋଽଥ ପଞ୍ଚମଃ । ମାତ୍ସର୍ଯଂ ଷଷ୍ଠମିତ୍ଯାହୁଃ ପୈଶୁନ୍ଯଂ ସପ୍ତମଂ ତଥା । ଅସୂଯା ଚାଽଷ୍ଟମୀ ଜ୍ଞେଯା ଇତ୍ଯେତା ଅଷ୍ଟମାତରଃ ।। ୨୭.

କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମଦ, ମୋହ ପଞ୍ଚମ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ ଛଠଠ, ପୈଶୁନ୍ୟ ସପ୍ତମ, ଏବଂ ଅସୂୟା ଅଷ୍ଟମ—ଏହିଏ ଅଷ୍ଟ ମାତୃ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।