ଵରାହପୁରାଣମ୍

କୃତେ ସିତଂ ରକ୍ତତନୁଂ ତଥା ଚ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୂତତନୁଂ ପୁରାଣମ୍ । ତଥା ହରିଂ ଦ୍ଵାପରତଃ କଲୌ ଚ କୃଷ୍ଣୀକୃତାତ୍ମାନମଥୋ ନମାମି ।। ୩.

କୃତ ଯୁଗରେ ସେ ଧଳା, ତ୍ରେତାରେ ଲାଲ ଦେହ, ଦ୍ୱାପରରେ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ, ଏବଂ କଳିରେ ମୁଁ ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା କଳା ହୋଇଯାଏ।

ସସର୍ଜ ଯୋ ଵକ୍ତ୍ରତ ଏଵ ଵିପ୍ରାନ୍ ଭୁଜାନ୍ତରେ କ୍ଷତ୍ରମଥୋରୁଯୁଗ୍ମେ । ଵିଶଃ ପଦାଗ୍ରେଷୁ ତଥୈଵ ଶୂଦ୍ରାନ୍ ନମାମି ତଂ ଵିଶ୍ଵତନୁଂ ପୁରାଣମ୍ ।। ୩.

ଯିଏ ନିଜ ମୁଁହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ, ଏବଂ ପାଦ ତଳରୁ ଶୂଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ମୁଁ ସେଇ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

ପରାତ୍ପରଂ ପାରଗତଂ ପ୍ରମେଯଂ ଯୁଧାଂପତିଂ କାର୍ଯତ ଏଵ କୃଷ୍ଣମ୍। ଗଦାସିଚର୍ମଣ୍ଯଭୃତୋତ୍ଥପାଣିଂ ନମାମି ନାରାଯଣମପ୍ରମେଯମ୍ ।। ୩.

ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯିଏ ସର୍ବୋପରି, ସର୍ବ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ, ଯୁଦ୍ଧର ନାଥ, କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି, ଗଦା ଓ ଢାଲ ଧାରଣ କରି, ଉତ୍ତୋଳିତ ହାତରେ, ଅପରିମାପ୍ୟ।

ଇତି ସ୍ତୁତୋ ଦେଵଵରଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଜଗାଦ ମାଂ ନୀରଦତୁଲ୍ଯଘୋଷଃ । ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେତ୍ଯସକୃତ୍ ତତୋଽହଂ ତସ୍ଯୈଵ ଦେହେ ଲଯମିଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚ ।। ୩.

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ସେଇ ଦେବମାନ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବଦଳ ମେଘ ଭଳି ଧ୍ୱନିରେ ମୋତେ କହିଲେ: 'ବର ଚାହିଁନ।' ତାପରେ, ମୁଁ ଆବୃତ୍ତି କରି, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଲୟ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲି।

ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵଃ ସନାତନଃ । ଉଵାଚ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିପ୍ର ସଂସରସ୍ଵାକ୍ଷଯାମିମାମ୍ ।। ୩.

ଏଭଳି ମୋତେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସନାତନ ଦେବଦେବୀ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରବେଶ କର।'

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯୁଗସାହସ୍ତ୍ରଂ ତତ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଭଵିତା ତେ ତଥା ନାମ ଦାସ୍ଯତେ ସଂପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।। ୩.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ହଜାର ଯୁଗ ପରେ ତୁମେ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ତୁମର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହାନୁସାରେ ଦିଆଯିବ।

ନାରଂ ପାନୀଯମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଂ ପିତୄଣାଂ ସଦା ଭଵାନ୍ । ଦଦାତି ତେନ ତେ ନାମ ନାରଦେତି ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୩.

ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସଦା 'ନାର' ଭାବରେ ପାଣି ଦେଉଥିବାରୁ, ତୁମର ନାମ 'ନାରଦ' ହେବ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଦେଵଃ ସଦ୍ଯୋଽଦର୍ଶନମୁଚ୍ଚକୈଃ । ଅହଂ କଲେଵରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାଲେନ ତପସା ତଦା ।। ୩.

ଏପରି କହି ଦେବତା ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ପରେ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ସମୟ ଆସିଲେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲି।

ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଙ୍ଗେ ଲଯଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଦୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ । ଦିଵସେ ତୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟୋ ଦଶଭିସ୍ତନଯୈଃ ସହ ।। ୩.

ହେ ରାଜା, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଲୟ ପାଇଲି, ଏବଂ ଦିନ ଆରମ୍ଭରେ ଦଶଜଣ ପୁଅ ସହିତ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲି।

ଦିନାଦିର୍ଯୋ ହି ଦେଵସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିଃ ସମସ୍ତାନାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୩.

ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଦିନଟି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ସମୟ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ସୃଷ୍ଟିରେଷୈଵ ପ୍ରଭୁଧର୍ମତଃ । ଏତନ୍ମେ ପ୍ରାକୃତଂ ଜନ୍ମ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ପାର୍ଥିଵ ।। ୩.

ଏହି ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି। ମୋର ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ଜନ୍ମ, ଯାହା ବିଷୟରେ ତୁମେ ପଚାରିଛ।

ତସ୍ମାନ୍ନାରାଯଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ପରତୋ ନୃପ । ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭଵ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ ।। ୩.

ତେଣୁ ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପାଇଛି, ହେ ରାଜା। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କର।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ଯୋଽସୌ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ । ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଭାଵେନ ଉତାହୋ ନେତି ଶଂସ ମେ ।। ୪.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ସେଇ ନାରାୟଣ, ଯିଏ ସନାତନ ପରମାତ୍ମା—ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ, ମୋତେ ସଠିକ୍ କହ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ମତ୍ସ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ଵରାହଶ୍ଚ ନରସିଂହୋଽଥ ଵାମନଃ । ରାମୋ ରାମଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧଃ କଲ୍କୀ ଚ ତେ ଦଶ ।। ୪.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧ, କଳ୍କି—ଏହି ତାଙ୍କର ଦଶ ରୂପ।

ଇତ୍ଯେତାଃ କଥିତାସ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ତ୍ତଯୋ ଭୂତଧାରିଣି । ଦର୍ଶନଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛୂନାଂ ସୋପାନାନୀଵ ଶୋଭତେ ।। ୪.

ହେ ଭୂତଧାରିଣୀ, ଏହି ତାଙ୍କର ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ଯତ୍ ତସ୍ଯ ପରମଂ ରୂପଂ ତନ୍ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦେଵତାଃ । ଅସ୍ମଦାଦିସ୍ଵରୂପେଣ ପୂରଯନ୍ତି ତତୋ ଧୃତିମ୍ ।। ୪.

ତାଙ୍କର ପରମ ରୂପକୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ ଆମ ପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମା ଭଗଵତୋ ମୂର୍ତ୍ଯା ରଜସସ୍ତମସସ୍ତଥା । ଯାଭିଃ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥିତୌ ସଂଚାଲ୍ଯତେ ଚ ହ ।। ୪.

ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ରୂପ ଓ ରଜସ୍ ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା, ବିଶ୍ୱକୁ ସ୍ଥାପନ ଓ ଚଳାଇଥାନ୍ତି।

ତ୍ଵମେକା ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ତିରାଦ୍ଯା ଧରାଧରେ । ଦ୍ଵିତୀଯା ସଲିଲଂ ମୂର୍ତିସ୍ତୃତୀଯା ତୈଜସୀ ସ୍ମୃତା ।। ୪.

ହେ ପାହାଡ଼ଧାରୀ, ତୁମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରୂପ। ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ହେଉଛି ଜଳ, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି।

ଚତୁର୍ଥୀ ଵାଯୁମୂର୍ତିଃ ସ୍ଯାଦାକାଶାଖ୍ଯା ତୁ ପଞ୍ଚମୀ । ଏତାସ୍ତୁ ମୂରତ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞତ୍ଵଂ ହି ମଦ୍ଧିଯାମ୍ । ମୂର୍ତ୍ତିତ୍ରଯଂ ତଥା ତସ୍ଯ ଇତ୍ଯେତାଶ୍ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ ।। ୪.

ଚତୁର୍ଥ ରୂପ ହେଉଛି ବାୟୁ, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଆକାଶ। ଏହି ତାଙ୍କର ରୂପଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞତ୍ୱ ମୋର ବୁଝିବାରେ। ଏପରି ତିନି ରୂପ ଓ ଏହି ଆଠଟି ମିଶି ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି।

ଆଭିଵ୍ଯପ୍ତିମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗନ୍ନାରାଯଣେନ ହ । ଇତ୍ଯେତତ୍ କଥିତଂ ଦେଵି କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ।। ୪.

ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ। ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ହେ ଦେବୀ, ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଦା ରାଜା ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ । କୃତଵାନ୍ କିଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ ପରମେଶ୍ଵର ।। ୪.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ଏପରି ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପ୍ରିୟବ୍ରତ କଣ କଲେ? ମୋତେ କୃପାକରି କହ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ଭଵତୀଂ ସପ୍ତଧା କୃତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ପ୍ରଦାଯ ସଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ତପସ୍ତେପେ ନାରଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଵିସ୍ମଯଃ ।। ୪.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ସେ ତୁମକୁ ସାତ ଭାଗ କରି ପୁଅମାନେକୁ ଦେଲେ। ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ନାରାଯଣାତ୍ମକଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ । ତତସ୍ତୁଷ୍ଟମନାଃ ପାରଂ ପରଂ ନିର୍ଵାଣମାପ୍ତଵାନ୍ ।। ୪.

ନାରାୟଣମୟ ପରବ୍ରହ୍ମ ଜପ କରି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ଶ୍ରୃଣୁ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଵରାରୋହେ ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ଆରାଧନାଯ ଯତତଃ ପୁରାକାଲେ ନୃପସ୍ଯ ହ ।। ୪.

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏକ ରାଜା ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ, ସେ ଘଟଣା ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣ।

ଆସୀଦଶ୍ଵଶିରା ନାମ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ । ସୋଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଷ୍ଟ୍ଵା ସୁବହୁଦକ୍ଷିଣଃ ।। ୪.

ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଶ୍ୱଶିରା, ସେ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ। ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁତ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।

ସ୍ନାତଶ୍ଚାଵଭୃଥେ ସୋଽଥ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିଵାରିତଃ । ଯାଵଦାସ୍ତେ ସ ରାଜର୍ଷିସ୍ତାଵଦ୍ ଯୋଗିଵରୋ ମୁନିଃ । ଆଯଯୌ କପିଲଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଶ୍ଚ ଯୋଗିରାଟ୍ ।। ୪.

ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର କପିଳ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

ତତସ୍ତ୍ଵରିତମୁତ୍ଥାଯ ସ ରାଜା ସ୍ଵାଗତକ୍ରିଯାମ୍ । ଚକାର ପରଯା ଯୁକ୍ତଃ ସ ମୁଦା ରାଜସତ୍ତମଃ ।। ୪.

ତାପରେ, ସେ ରାଜା ଦ୍ରୁତ ଉଠି, ସମ୍ମାନର ସହିତ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କରିଲେ।

ତାଵର୍ଚ୍ଚିତାଵାସନଗୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ମହାବଲଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ତୌ ତିଗ୍ମଧିଯୌ ଯୋଗଜ୍ଞୌ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯାଗତୌ ।। ୪.

ସେମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଦୁଇ ଜଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଥିଲେ।

ଭଵନ୍ତୌ ସଂଶଯଂ ଵିପ୍ରୌ ପୃଚ୍ଛାମି ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ । କଥମାରାଧଯେଦ୍ ଦେଵଂ ହରିଂ ନାରାଯଣଂ ପରମ୍ ।। ୪.

ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଠାରୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛି: କିପରି ମହାନ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ?