ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତ୍ଵଯା ତତଂ ସର୍ଵତ ଏଵ ତେଜଃ ପ୍ରତାପିନା ସୂର୍ଯ ଯଜୁଃପ୍ରଵୃତ୍ତେ । ତିଗ୍ମଂ ରଥାଙ୍ଗଂ ତଵ ଦେଵକଲ୍ପଂ କାଲାଖ୍ଯମଧ୍ଵାନ୍ତକରଂ ଵଦନ୍ତି ।। ୨୬.

ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ; ଯଜୁର୍ବେଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଆପଣଙ୍କ ରଥର ଚକ୍ର ତୀବ୍ର ଏବଂ ଦେବତାସମ, ଯାହାକୁ 'କାଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।

ପ୍ରଭାକରସକ୍ତ୍ଵଂ ରଵିରାଦିଦେଵ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତସ୍ଯ ଚରାଚରସ୍ଯ । ପିତାମହସକ୍ତ୍ଵଂ ଵରୁଣୋ ଯମଶ୍ଚ ଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚ ଵଦନ୍ତି ସିଦ୍ଧାଃ ।। ୨୬.

ସିଦ୍ଧମାନେ କହନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ଆତ୍ମା; ବରୁଣ ଓ ଯମ, ପିତାମହଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍‌ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଧ୍ଵାନ୍ତଂ ପ୍ରଣୁ ତ୍ଵଂ ସୁରଲୋକପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଯାହି ଶାନ୍ତିଂ ପିତରୋ ଵଦନ୍ତି । ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯୋଽସି ମଖେଷୁ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ହୂଯସେ ଵିଷ୍ଣୁରସି ପ୍ରସହ୍ଯ । ଇତି ସ୍ତୁତସ୍ତୈଃ ସୁରନାଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରପାହି ଶଂଭୋ ନ ଇତି ପ୍ରସହ୍ଯ ।। ୨୬.

ଆପଣ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ସୁରଲୋକରେ ପୂଜିତ; ପିତୃମାନେ କହନ୍ତି, 'ଶାନ୍ତିକୁ ଯାଆନ୍ତୁ'। ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତ, ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନିତ, ଏବଂ ଆପଣ ବାସ୍ତବରେ ବିଷ୍ଣୁ। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କରି, ବିନତି କଲେ: 'ଅମୂଳ୍ୟ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କରନ୍ତୁନି।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଦେଵୈଃ ସୌମ୍ଯାଂ ମୂର୍ତ୍ତିମଥାକରୋତ୍ । ପ୍ରକାଶତ୍ଵଂ ଜଗାମାଶୁ ଦେଵତାନାଂ ମହାପ୍ରଭଃ ।। ୨୬.

ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ମୃଦୁ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ସେ ମହାପ୍ରଭା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସୁରାଣାଂ ତୁ ଦହନଂ ଶାମିତଂ ପୁରା । ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଖଲୁ ସୂର୍ଯେଣ ମୂର୍ତ୍ତିତ୍ଵଂ କୃତଵାନ୍ ଭୁଵି ।। ୨୬.

ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦାହ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

ଏତାଂ ଯଃ ପୁରୁଷୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଉପାସ୍ତେ ସୂର୍ଯମର୍ଚଯେତ୍ । ଭାସ୍କରେଣ ଚ ତସ୍ଯାସୌ ଫଲମିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୨୬.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଭାସ୍କର ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ସୂର୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାତନମ୍ । ଆଦିମନ୍ଵନ୍ତରେ ଵୃତ୍ତଂ ମାତରଃ ଶ୍ରୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ ।। ୨୬.

ହେ ରାଜନ୍, ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରାତନ ସୂର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିଲି; ଏବେ ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ମାତା, ତାହା ଶୁଣ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ମହାଦୈତ୍ଯୋ ବଲଵାନନ୍ଧକୋ ଭୁଵି । ସ ଦେଵାନ୍ ଵଶମାନିନ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଦର୍ପିତଃ ।। ୨୭.

ମହାତପା କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ବଳଶାଳୀ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅନ୍ଧକ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଆ ଵର ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ।

ତେନାତ୍ମଵାନ୍ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଯାଜିତା ମେରୁପର୍ଵତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁରନ୍ଧକସ୍ଯ ଭଯାର୍ଦିତାଃ ।। ୨୭.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

ତାନାଗତାଂସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଉଵାଚ ସୁରସତ୍ତମାନ୍ । କିମାଗମନକୃତ୍ଯଂ ଵୋ ଦେଵା ବ୍ରୂତ କିମାସ୍ଯତେ ।। ୨୭.

ସେମାନେ ଆସିଲେ ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ? କଣ କାରଣରେ ଆସିଛ?'

ଦେଵା ଊଚୁଃ । ଅନ୍ଧକେନାର୍ଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଦେଵା ଜଗତ୍ପତେ । ତ୍ରାହି ସର୍ଵାଂଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ର ପିତାମହ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୨୭.

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; ଚତୁର୍ମୁଖ ପିତାମହ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମର ନମସ୍କାର ନିଅନ୍ତୁ।'

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଅନ୍ଧକାନ୍ନୈଵ ଶକ୍ତୋଽହଂ ତ୍ରାତୁଂ ଵୈ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଭଵଂ ଶର୍ଵଂ ମହାଦେଵଂ ଵ୍ରଜାମ ଶରଣାର୍ଥିନଃ ।। ୨୭.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ଧକରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବିନାହିଁ; ଚଳ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାଦେବ ଭବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବା।'

କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ଦତ୍ତୋ ଵରସ୍ତସ୍ଯ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ଅଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଭଵିତା ନ ଶରୀରଂ ସ୍ପୃଶେନ୍ମହୀମ୍ ।। ୨୭.

କିନ୍ତୁ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଇଥିଲି: ସେ ଅବଧ୍ୟ ହେବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଶରୀର ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଁଇନଥାଏ।

ତସ୍ଯୈଵଂ ବଲିନସ୍ତ୍ଵେକୋ ହନ୍ତା ରୁଦ୍ରଃ ପରଂତପଃ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ କୈଲାସନିଲଯଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୨୭.

ତଥାପି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେ; ଚଳ, ଆମେ ସମସ୍ତେ କୈଳାସରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା ସଦେଵୋ ଭଵସନ୍ନିଧୌ । ତସ୍ଯ ସଂଦର୍ଶନାଦ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । କୃତ୍ଵାଭ୍ଯୁଵାଚ ଦେଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୨୭.

ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଭବଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କଥା ହେଲେ।

ଶଂଭୁରୁଵାଚ । କିଂ କାର୍ଯଂ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଆଗତା ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ଯେନାହଂ ତତ୍କରୋମ୍ଯାଶୁ ଆଜ୍ଞା କାର୍ଯା ହି ସତ୍ଵରମ୍ ।। ୨୭.

ଶିବ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ତମେ ମୋର ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛ, କଣ କରିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛ? ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବ, ମୁଁ ସେହି କାମ ତୁରନ୍ତ କରିଦେବି; ତୁମ ଆଦେଶ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିବା ଦରକାର।"

ଦେଵା ଊଚୁଃ । ରକ୍ଷସ୍ଵ ଦେଵ ବଲିନସ୍ତ୍ଵନ୍ଧକାଦ୍ ଦୁଷ୍ଟଚେତସଃ ।। ୨୭.

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ଧକ ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।"

ଯାଵଦେଵଂ ସୁରା ସର୍ଵେ ଶଂସନ୍ତି ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ତାଵତ୍ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ତତ୍ରୈଵାନ୍ଧକ ଆଯଯୌ ।। ୨୭.

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ଧକ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ହନ୍ତୁକାମୋ ଭଵଂ ମୃଧେ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ଗିରିସୁତାଂ ହର୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ ସସାଧନଃ ।। ୨୭.

ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭବଙ୍କୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଓ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି ସହିତ ଆସିଲା।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସାଽଯାନ୍ତଂ ଦେଵଶକ୍ରପ୍ରହାରିଣମ୍ । ସନ୍ନହ୍ଯ ସହସା ଦେଵା ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରା ଭଵନ୍ ।। ୨୭.

ଅନ୍ଧକ ଏପରି ହଠାତ୍ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅନୁଚର ହେଲେ।

ରୁଦ୍ରୋଽପି ଵାସୁକିଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତକ୍ଷକଂ ଚ ଧନଂଜଯମ୍ । ଵଲଯଂ କଟିଂସୂତ୍ରଂ ଚ ଚକାର ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୭.

ରୁଦ୍ର ମନେ ରଖିଲେ ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ; ସେମାନେଠାରୁ କଙ୍ଗନ, କମରପଟି ଓ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ତିଆରି କଲେ।

ନୀଲନାମା ଚ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ହସ୍ତୀ ଭୂତ୍ଵା ଭଵାନ୍ତିକମ୍ । ଆଗତସ୍ତ୍ଵରିତଃ ଶକ୍ରହସ୍ତୀଵୋଦ୍ଧତରୂପଵାନ୍ ।। ୨୭.

ନୀଳ ନାମକ ଦେତ୍ୟରାଜ ହାତୀ ରୂପ ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ ପରି ବଳଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବେ, ତୁରନ୍ତ ଭବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।

ସ ଜ୍ଞାତୋ ନନ୍ଦିନା ଦୈତ୍ଯୋ ଵୀରଭଦ୍ରାଯ ଦର୍ଶିତଃ । ଵୀରଭଦ୍ରୋଽପି ସିଂହେନ ରୂପେଣାହତ୍ଯ ଚ ଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୭.

ନନ୍ଦି ଏହି ଦେତ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ବୀରଭଦ୍ର ସିଂହ ରୂପ ଧରି ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରହାର କଲେ।

ତସ୍ଯ କୃତ୍ତିଂ ଵିଦାର୍ଯାଶୁ କରିଣସ୍ତ୍ଵଞ୍ଜନପ୍ରଭାମ୍ । ରୁଦ୍ରାଯାର୍ପିତଵାନ୍ ସୋଽପି ତମେଵାମ୍ବରମାକରୋତ୍ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ରୁଦ୍ରୋଽପି ଗଜଚର୍ମପଟୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭.

ସିଂହ ହାତୀର କଳା ଚାମଡ଼କୁ ଫାଟି ତାହାକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଲେ; ରୁଦ୍ର ସେଇ ଚାମଡ଼କୁ ଜମା ପିନ୍ଧିଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରୁଦ୍ର ହାତୀର ଚାମଡ଼ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଗଜଚର୍ମ୍ମପଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୁଜଂଗାଭରଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ଆଦାଯ ତ୍ରିଶିଖଂ ଭୀମଂ ସଗଣୋଽନ୍ଧକମନ୍ଵଯାତ୍ ।। ୨୭.

ହାତୀର ଚାମଡ଼ ପିନ୍ଧି, ସାପର ଗହଣା ପିରି, ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ସେ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ମହତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯା ଲୋକପାଲାସ୍ତୁ ସ୍କନ୍ଦଃ ସେନାପତିସ୍ତଥା । ସର୍ଵେ ଦେଵଗଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯୁଯୁଧୁଃ ସମରେ ତଦା ।। ୨୭.

ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଯୌ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି । ଶଶଂସ ଚ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ କୈଲାସେ ଦାନଵୈଃ ସହ ।। ୨୭.

ସେଠାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି, ନାରଦ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କୈଳାସରେ ଦେତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଚାଲିଥିବା ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧର ଖବର ଦେଲେ।

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚକ୍ରମାଦାଯ ଗରୁଡସ୍ଥୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ତମେଵ ଦେଶମାଗତ୍ଯ ଯୁଯୁଧେ ଦାନଵୈଃ ସହ ।। ୨୭.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଚକ୍ର ନେଇ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଆଗତ୍ଯ ଚ ତତୋ ଦେଵା ହରିଣାପ୍ଯାଯିତା ରଣେ । ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଃ ସର୍ଵେ ପଲାଯନପରା ଭଵନ୍ ।। ୨୭.

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରିଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ମନମର୍ମରିତ ହୋଇ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।