ଵରାହପୁରାଣମ୍

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଦଦାମି ସେନାନାଥଂ ଵୋ ଦେଵା ଭଵତ ଵିଜ୍ଵରାଃ । ଭଵିଷ୍ଯମସ୍ତି ପୌରାଣଂ ଯୋଗାଦୀନାମଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୨୫.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଏକ ସେନାପତି ଦେଉଛି, ଦେବମାନେ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼। ଆଗକୁ ଏକ ପୁରାତନ ଅଛିବେ, ସେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଚିନ୍ତାର ପାରା ନୁହେଁ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ହରୋ ଦେଵାନ୍ ଵିସୃଜ୍ଯ ସ୍ଵାଙ୍ଗସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ଶକ୍ତିଂ ସଂକ୍ଷୋଭଯାମାସ ପୁତ୍ରହେତୋଃ ପରଂତପ ।। ୨୫.

ଏପରି କହି, ହର ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ନିଜ ଦେହରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶକ୍ତିକୁ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ।

ତସ୍ଯ କ୍ଷୋଭଯତଃ ଶକ୍ତିଂ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମପ୍ରଭଃ । କୁମାରଃ ସହଜାଂ ଶକ୍ତିଂ ବିଭ୍ରଜ୍ଜ୍ଞାନୈକଶାଲିନୀମ୍ ।। ୨୫.

ସେ ଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ସମୟରେ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଓ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବହୁରୂପା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା । ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵନେକେଷୁ ଦେଵସେନାପତିଃ କିଲ ।। ୨୫.

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବହୁରୂପ ଓ ନାନା ଭାବରେ ହୁଏ; ବହୁ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେ ଦେବସେନାର ସେନାପତି ହେଇଥାନ୍ତି।

ଯୋଽସୌ ଶରୀରଗୋ ଦେଵଃ ଅହଂକାରେତି କୀର୍ତ୍ତିତଃ । ପ୍ରଯୋଜନଵଶାଦ୍ ଦେଵଃ ସୈଵ ସେନାପତିର୍ଵିଭୋ ।। ୨୫.

ଯିଏ ଦେହରେ ବସିଥିବା ଦେବ, ସେ 'ଅହଂକାର' ବୋଲି ପରିଚିତ। ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଦେବ ହିଁ ସେନାପତି ହୁଅନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ତସ୍ମିନ୍ ଜାତେ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଦୈଵୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ । ପୂଜଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ଶିଵଂ ପଶୁପତିଂ ତଦା ।। ୨୫.

ସେ ଜନ୍ମ ନେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ଶିବ, ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।

ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଦେଵୈ ଋଷିଭିଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧୈଃ ସେନାପତିର୍ଵରଦାନେନ ତେନ । ଆପ୍ଯାଯିତଃ ସୋଽପି ସୁରାନୁଵାଚ ସଖାଯାର୍ଥଂ କ୍ରଡନେ କାର୍ଯମେଵ ।। ୨୫.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ସେନାପତିଙ୍କୁ ବର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ଖୁସି ହୋଇ, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଖେଳ ସହଯୋଗୀ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ୍ ମହାନୁଭାଵୋ ମହାଦେଵୋ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଜଗାଦ । ଦଦାମି ତେ କ୍ରୀଡନକଂ ତୁ କୁକ୍କୁଟଂ ତଥାନୁଗୌ ଶାଖଵିଶାଖସଂଜ୍ଞୌ । କୁମାର ଭୂତଗ୍ରହନାଯକୋ ଭଵାନ୍ ଭଵସ୍ଵ ଦେଵେଶ୍ଵର ସେନଯାପତିଃ ।। ୨୫.

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାଦେବ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏକ କୁକୁଡ଼ା ଦେଉଛି, ଏବଂ ଦୁଇଟି ସହଯୋଗୀ ଶାଖ ଓ ବିଶାଖ ନାମର ଦେଉଛି। ହେ କୁମାର, ତୁମେ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କ ସେନାପତି ହେଉ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଵାଗ୍ଭିରିଷ୍ଟାଭିଃ ସ୍କନ୍ଦଂ ସେନାପତିଂ ତଦା ।। ୨୫.

ଏପରି କହି, ସେ ଦେବ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ହେ ରାଜନ୍, ଇଚ୍ଛିତ କଥାରେ ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

ଦେଵା ଊଚୁଃ । ଭଵସ୍ଵ ଦେଵସେନାନୀର୍ମହେଶ୍ଵରସୁତ ପ୍ରଭୋ । ଷଣ୍ମୁଖ ସ୍କନ୍ଦ ଵିଶ୍ଵେଶ କୁକ୍କୁଟଧ୍ଵଜ ପାଵକେ ।। ୨୫.

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ମହାଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଆମ ଦେବସେନାଙ୍କ ନାୟକ ହେଉ। ଷଣ୍ମୁଖ, ସ୍କନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କୁକୁଡ଼ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।

କମ୍ପିତାରେ କୁମାରେଶ ସ୍କନ୍ଦ ବାଲଗ୍ରହାନୁଗ । ଜିତାରେ କ୍ରୌଞ୍ଚଵିଧ୍ଵଂସ କୃତ୍ତିକାସୁତ ମାତୃଜ ।। ୨୫.

ହେ କୁମାରେଶ୍ୱର, ସ୍କନ୍ଦ, ଶିଶୁମାନେ ଯେଉଁ ଗ୍ରହର କ୍ଷୁଭିତ କରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା, ବିଜୟୀ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, କୃତ୍ତିକା ମାଆଁଙ୍କର ପୁଅ, ମାତୃମାନେ ଯାହାଁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଭୂତଗ୍ରହପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଵକି ପ୍ରିଯଦର୍ଶନ । ମହାଭୂତପତେଃ ପୁତ୍ର ତ୍ରିଲୋଚନ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।। ୨୫.

ହେ ଭୂତଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର, ମଧୁର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହାଭୂତଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ପୁଅ, ତିନି ଆଖି ଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଦେଵୈର୍ଵଵର୍ଧ ଭଵନନ୍ଦନଃ । ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯସଂକାଶୋ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ତତ୍ତେଜସ୍ତାପଯାମାସ ପାର୍ଥିଵ ।। ୨୫.

ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ଭବଙ୍କ ପୁଅ ବଢ଼ିଲେ; ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଲା, ରାଜନ।

ପ୍ରଜାପାଲ ଉଵାଚ । କଥଂ ତଂ କୃତ୍ରିକାପୁତ୍ରମୁକ୍ତଵନ୍ତଃ ସୁରଂ ଗୁରୁମ୍ । କଥଂ ଚ ପାଵକିରସୌ କଥଂ ଵା ମାତୃନନ୍ଦନଃ ।। ୨୫.

ପ୍ରଜାପାଳ ପଚାରିଲେ: ତାଙ୍କୁ କିପରି କୃତ୍ତିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ, ଅଗ୍ନିର ପୁଅ, ଓ ମାତୃମାନେ ଯାହାଁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଲେ?

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଆଦିମନ୍ଵନ୍ତରେ ଦେଵ ଉତ୍ପତ୍ତିର୍ଯା ମଯୋଦିତା । ପରୋକ୍ଷଦର୍ଶିଭିର୍ଦେଵୈରେଵମେଵ ସ୍ତୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୫.

ମହାତପା କହିଲେ: ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ମୁଁ ଯେପରି ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିଛି, ସେପରି ଦୂରଦର୍ଶୀ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ।

କୃତ୍ତିକା ପାଵକସ୍ତ୍ଵନ୍ଯମାତରୋ ଗିରିଜା ତଥା । ଦ୍ଵିଜୀଯଜନ୍ମନି ଗୁହସ୍ଯୈତେ ଉତ୍ପତ୍ତିହେତଵଃ ।। ୨୫.

କୃତ୍ତିକା, ଅଗ୍ନି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଆଁମାନେ ଓ ଗିରିଜା — ଏମାନେ ଗୁହାଙ୍କ ଦ୍ୱିଜନ୍ମ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ହେଇଥିଲେ।

ଏଵମେତତ୍ ତଵାଖ୍ଯାତଂ ପୃଚ୍ଛତଃ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମ । ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାଽମୃତଂ ଗୁହ୍ଯମହଂକାରସ୍ଯ ସଂଭଵଃ ।। ୨୫.

ଏପରି, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଲ, ମୁଁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅମୃତ ଓ ଅହଂକାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି।

ସ୍ଵଯଂ ସ୍କନ୍ଦୋ ମହାଦେଵଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନଃ । ତସ୍ଯ ଷଷ୍ଠୀଂ ତିଥିଂ ପ୍ରାଦାଦଭିଷେକେ ପିତାମହଃ ।। ୨୫.

ସ୍କନ୍ଦ ନିଜେ ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସମୟରେ ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥି ଦେଇଥିଲେ।

ଏତାଂ ଫଲାଶନୋ ଯସ୍ତୁ କ୍ଷଯେନ୍ନିଯତମାନସଃ । ଅପୁତ୍ରୋଽପି ଲଭେତ୍ ପୁତ୍ରାନଧନୋଽପି ଧନଂ ଲଭେତ୍ । ଯଂ ଯମିଚ୍ଛେତ ମନସା ତଂ ତଂ ଲଭତି ମାନଵଃ ।। ୨୫.

ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନିୟମିତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ସନ୍ତାନହୀନ, ତେବେ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ; ଧନହୀନ ହେଲେ ଧନ ପାଇବେ; ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।

ଯଶ୍ଚୈତତ୍ ପଠତି ସ୍ତୋତ୍ରଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ମାନଵଃ । ତସ୍ଯ ଗେହେ କୁମାରାଣାଂ କ୍ଷେମାରୋଗ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୫.

ଯେଉଁଠି ଲୋକ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଘରେ କୁମାରମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଥାଏ।

ପ୍ରଜାପାଲ ଉଵାଚ । ଶରୀରସ୍ଯ କଥଂ ମୂର୍ତିଗ୍ରହଣଂ ଜ୍ଯୋତିଷୋ ଦ୍ଵିଜ । ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ପ୍ରଣତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ।। ୨୬.

ପ୍ରଜାପାଳ ପଚାରିଲେ: ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଶରୀର କିପରି ଜ୍ୟୋତିରୁ ଆକାର ନେଇଥାଏ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଯୋଽସାଵାତ୍ମା ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିରେକ ଏଵ ସନାତନଃ । ସ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଯଦା ଚୈଚ୍ଛତ୍ ତଦା ସ୍ଵାତ୍ମସ୍ଥିତୋ ଜ୍ଵଲତ୍ ।। ୨୬.

ମହାତପା କହିଲେ: ଯେଉଁ ଆତ୍ମା, ଏକମାତ୍ର ଚିତ୍ଶକ୍ତି ଓ ସନାତନ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ରହି ଅତିଜ୍ୱଳ୍ଲ ହେଇଯାଏ।

ଯଃ ସୂର୍ଯ ଇତି ଭାସ୍ଵାଂସ୍ତୁ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯେନ ମହାତ୍ମନଃ । ଲୋଲୀଭୂତାନି ତେଜାଂସି ଭାସଯନ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ।। ୨୬.

ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ତେଜ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ତିନି ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।

ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵେ ସୁରାଃ ସିଦ୍ଧା ଗଣାଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷିଭିଃ । ସମଂ ସୂତା ଇତି ଵିଭୋ ତସ୍ମାତ୍ ସୂର୍ଯୋ ଭଵନ୍ ସ୍ତୁତଃ ।। ୨୬.

ସେଇ ତେଜ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଗଣ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସମସ୍ତର ମୂଳ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ଲୋଲୀଭୂତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଶୁ ତେଜସୋଽଭୂଚ୍ଛରୀରକମ୍ । ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ରଵିଃ ସୋଽଥ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଵେଦଵାଦିଭିଃ ।। ୨୬.

ସେ ଚଞ୍ଚଳ ତେଜରୁ ଏକ ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିପରି ଅଲଗା ଭାବରେ, ସେକୁ ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରୁଥିବାମାନେ ରବି ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଭାସଯନ୍ ସର୍ଵଲୋକାଂସ୍ତୁ ଯତୋଽସାଵୁତ୍ଥିତୋ ଦିଵି । ଅତୋଽସୌ ଭାସ୍କରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରକର୍ଷାଚ୍ଚ ପ୍ରଭାକରଃ ।। ୨୬.

ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଆକାଶରେ ଉଦୟ ହୁଏ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ଭାସ୍କର ବୋଲି ଓ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାକର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦିଵା ଦିଵସ ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍କାରିତ୍ଵାଦ୍ ଦିଵାକରଃ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତ୍ଵାଦିରାଦିତ୍ଯସ୍ତେନ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ଦିନକୁ ଦିନ ବୋଲି କହାଯିବାର କାରଣ ଯେଉଁଠି, ସେହିପାଇଁ ସେ ଦିବାକର ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦି ଥିବାରୁ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏତସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯାଃ ସଂଭୂତାସ୍ତେଜସା ପୃଥକ୍ । ପ୍ରଧାନ ଏଵ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ସ ଵିବୁଧ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କଠାରୁ ବାରୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲା; ତଥାପି ସେ ସବୁବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋପରି ବୋଲି ପରିଚିତ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗତୋ ଵ୍ଯାପ୍ତିଂ କୁର୍ଵାଣଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ତସ୍ଯୈଵାନ୍ତଃ ସ୍ଥିତା ଦେଵା ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସ୍ତୁତିଂ ଜଗୁଃ ।। ୨୬.

ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିତ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଥିବା ଦେବତାମାନେ ବାହାରି ଆସି ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରିଲେ।